Şuna da bkz: "Bel soğukluğu"
Bel Ağrısı

Metinler
"Şifa kitabında denir ki, bel ağrısının çoğu soğuktandır. Belirtisi(nişanesi) şudur ki, az giyinince veya gece beli açık kalınca, soğuk suyu çok içip ve (soğutucu ve nemli) yemişleri çok yiyince ağrısının artmasıdır. Bil ki, erkeklik gücünün tümü belden gelir. Nitekim Hakk celle ve alâ Kur’ân’da şöyle buyurur: ““Öyleyse insan neden yaratıldığına bir baksın. Atılan bir sudan yaratıldı. O su, erkeğin sulbü(bel kemiği/beli) ile kadının göğüs kemikleri arasından çıkar.(Târık, 86/5-7)" (Bir Not: Erkeğin menisi belinden, kadının menisi ise memelerinden (göğüslerinden) iner)
Bel, kemiklerden, sinirlerden ve damarlardan oluşmuştur. Belde soğukluk olduğunda bunun tesiri kemiklerin, etlerin, sinirlerin ve damarların hepsine etki edip sirayet eder. Beli asıl mizâcı olan sıcaklıktan çıkarır, soğutur. Asıl(yaratılışındaki) mizâcı değiştiği ve bozulduğu için, çıkan meninin de mizâcı değişip bozulur; cinsel birleşme yaptığında meni erkenden çıkıverir (erken boşalır) ve cinselliğin zevki de az olur. Soğuk belden gelen meniden de kadınlar hamile kalmaz. Belde soğukluk olduğunda erkeklik organı, her iki böbrek ve tüm kuvvet güçsüz(za'if) olur. Sık sık idrara çıkıp durma, erkeklik organının güçsüz/gevşek(süst) olması, cinsel ilişkinin lezzetinin(zevkinin) az olması, hepsi belde soğukluk olmasındandır. Akşemseddin’in huzurunda birisi “Falan kişinin çok çocuğu vardır” demiş, Şeyh de (Allah ona rahmet etsin) “O kişinin beli sağlam/güçlü(berk) imiş” diye cevap vermiş.
Ey azizim şunu bil ki, hastalıklar vücuda kilo kilo, hatta ikişer kilo - üçer kilo şeklinde girerler, birer gram birer gram çıkarlar. Soğuktan kaynaklananlar, sıcak nesnelerle yavaş yavaş / adım adım tedavi olunur. Belin soğukluğunun tedavisi şöyledir: Önce darı kavrulur(iyice ısıtılır), daha sonra bir beze koyulur ve belin ağrıyan yerine bağlanarak ertesi güne kadar sırt üstü sıcak darının üstünde yatılır, tedavi bu şekilde tekrar edilir. Tuz da yumuşakça döğülüp darıya karıştırılarak(tuz da sıcak tabiatlıdır ve ısıtmayı arttırır) sözü edildiği gibi sıcak uygulanır ve sabredilir. (Zannımızca burada asıl olay "sıcaklıktır". Günümüzde çok daha kolay şekilde bunu sağlayan modern ısıtıcılı veya normal bel korpseleri denenebilir.) Bir sıcak tabiatlı kürk alınır(Deve veya kuzu kürkü gibi) ve dış yüzüne, kürek kemiklerinden kalçaya varıncaya kadar ve tüylü kısmı tenden yana gelecek şekilde dikilir, üstünden de kuşak sarılır ki yel/rüzgar içeri girmesin. Ama o deriyi bahar günleri geçip havalar tamamen ısınıncaya kadar çıkarmayalar. Çıkarıldıktan sonra da pamuklu bir bezi beline kat kat yapıp bir süre bağlayıp günlerce tutmalı, ondan sonra gidermelidir.(Günümüzde örneği; Çok sıcak tutan kalın bir kürk korpse ilk bahar sonunda çıkarılmadan önce, ince-hafif pamuk korpse ile bel adım adım dış havaya alıştırılıp, öyle çıkarılır) İyileşene kadar ekşilerden, soğuk sudan ve soğuk havadan sakınılır, bel sıcak tutulur, sıcak tabiatlı ve sıcak dereceli şeyler yenir(dereceli diye çevrildi, burada örnek: Ballı su sıcak tabiatlıdır, onu ısıtarak içmek "termometre" DERECEsi olarak sıcak olur, burada ikisi de fayda etse gerektir) ve bir süre bu şekilde (soğuktan) perhiz edilir. Ağrı geçtikten sonra hafif yemekler yenir.Hacı Paşa Şifa kitabında bir yağ bileşiminden söz etmiş ve mübârek yağ ismini vermiştir. Soğuktan ya da yelden olan bel ağrılarını, hatta bedenin her yerindeki soğuktan kaynaklanan sızıları iyileştirir ve denenmiştir. Yirmi dirhem(65 gram) eskimiş sarımsak alınır ve kabuğuyla yumuşak döğülür, on dirhem(32 gram) toz haline getirilmiş kara biber alınır ve iki rıtıl(1 rıtıl: 480 gram, 2 rıtıl:960 gram)zeytinyağı ile kaynatılıp yarım rıtıl kaldıktan sonra ateşten indirilip sâfi yağ kalıncaya kadar süzülür. Ardından tekrar ateş üzerine konulur, beş dirhem ferfiyun(euphorbium gum resin) ve beş dirhem günlük döğülüp yağın içine katılır ve güçlü şekilde iyice karıştırılır. Daha sonra ateşten alınıp, cam bir kaba konur. Bel ağrısı ve baş dönmesi için gerektiği zaman ısıtılır, hastanın bedeni de ateş yanında ısıtılır, sürülerek iyice ovulur. Bir defada olmazsa şifa bulana kadar tekrar edilir. (bahsedilen reçineyi bulamadıysanız hiç gam çekmeyin, hardal yağı gibi bel için şifalı olan sıcak tabiatlı yağlar ve diğer çözümler uygulamamızda ve bu gönderide mevcuttur.)
Şifa kitabında müzmin(kronik) bel ağrısı için bir yağdan daha söz edilir. Bir rıtıl zeytin yağı alınır, içine bir vakıyye(39 gram) ağu ağacı yaprağı konulup, yaprağın gücü çıkıncaya kadar kaynatılır ve ateşten indirilerek cam bir kaba konur. Gerektiğinde ısıtılıp, bel de ısıtılarak sürülür ve kuvvetlice ovulur. Sabah hamama girilir, çıktıktan sonra nohutla pişirilmiş koyun eti çorbası sıcak olarak içilir ve bel sıcak tutulursa iyileşir. Yine Akşemseddin der ki, on dirhem tuz, iki dirhem karabiber alınır, her ikisi yumuşak döğülür, hamama gidilir ve çokça su dökünülür. Daha sonra tuz ve biber sürülerek ovulur, bol miktarda ekilir ve aşırıya varacak ölçüde beklenir, ardından yıkanırsa şifa bulur. Bu ilacı halka çokça tavsiye ederdi. Eğer biber üç dirhem olursa etkisi daha fazla olur. Baş ağrısı ve beyin soğukluğu için İmâd’dan bir ilaç yazmıştım, bel ağrısı için de gayet uygundur. Biberle tuzu uygulamak gerek. Tandırı kızdırıp, üstüne keçe döşeyip ve üstüne de pamuklu bez yayıp sırt üstü yatılırsa iyi gelir. Sözü edilen sıcak tabiatlı yağlardan da sürülmeli. Kalktıktan sonra koyun eti ile, sıcak otlarla pişmiş havuç kalyesi ve sıcak baharatlı otlarla pişirilmiş koyun kebabı iyi gelir. Ekşilerden, soğuk sudan ve soğuk yemeklerden sakınılması gerekir.
[Kemâliyye]
Nacizane not: Belin yaratılıştaki asli mizacı sıcaktır. Bunun asli mizacından çıkmasının yani soğukluğa gitmesinin sebepleri sadece kış gününde soğuğa maruz bırakmak değildir. Galenos'un sözüne ve diğer eski hekimlerin sözlerine göre soğukluk sebepleri çeşitlidir, bunlar arasında termometre derecesi olarak soğuk dereceli şeyler yiyip içmek, veya mizaç bakımından soğuk tabiatlı yiyecek-içecekler yeyip içmek, soğuk şerbetleri çok tüketmek, soğuğa derece olarak vücudu maruz bırakmak, örneğin uzun süre soğukta oturmak veya betonda veya soğuk ortamda üstü açık uyumak, hareketsizlik ve hareketin aşırılığı soğukluk sebepleri arasındadır. Hareketsizlik, vücudu ısıtacak bir hareket olmayışındandır, "peki, aşırı hareket neden soğutur?" diye soracak olursanız; fazla aşırı ve güçlü hareketleri uzun süre devam ettirmek, sıcaklığa sebep olan maddelerin eritilip tahlil edilmesine sebep olur. Sıcaklığa sebep olan maddeler çözünüp-eriyip giderler, fazla aşırı ve uzun süreli hareket buna sebep olduğu için, sıcaklığa sebep olan madde eriyip gidince o organa soğukluk galip olur. Örneğin normal bir insan yarım saat yürüse beli ağrımaz ancak garsonluk gibi bir işe gidip tüm gün ayakta kaldığı zaman akşama doğru beli ağrımaya başlar. Bunun sebebi az hareketin hararete sebep olması ancak güçlü ve devamlı olan hareketin soğukluğa sebep olmasıdır. Gün boyu bel bölgesinden sürekli ayakta kalmak için enerji harcanır ve orada enerjiye sebep olan o hararet sebebi maddeler tükenir, erir, sürekli güçlü hareketin etkisi ile tahlil olup giderler. Hararet sebebi gidince soğukluk gelir. Bu gibi uzun süre ayakta kalma durumlarında badem yağını bele sürmek sureti ile takviye olunması gerektir yardımcı olacaktır inşallah ancak en iyisi mola vererek beli dinlendirmek ve soğuk mizaca sokacak şeylerden muhafaza etmektir.


Belin ağrısına bu yakı dahi Ki münasip durur bil onu ahi Kara turbu rendeden çek var Tuz ile bunu ezip ey yar Arpa ununu ekip yakı eyle Birde gitmezse bir dahi eyle. [Manzûme fi İlmü't-Tıbb]
Bel ağrısı için elli dirhem zencefil ve beş dirhem karanfil ve elli dirhem küçük hindistan cevizi(cevz-i bevva) ve beş dirhem tarçın ve beş dirhem çörek otu ve beş dirhem safran. Bu tüm devaları dövüp elekten geçirip ve elli dirhem karaca üzüm alıp ve çekirdeğini çıkarıp havan içinde o kadar kavrula gerek ki bal gibi ola, ondan sonra devalarla yoğuralar, fındık miktarı hap(habbe) edeler, bir sabah bir akşam kullansalar iyi ola inşallahü teala.
[Kitab-ı Macun]
Eğer turak otu (dereotu) yağını bel ağrısına sürseler gide. (Soğuk sıkım tercih edilmeli ve özellikle bel ağrısı güçlüyse başka yağlarla seyreltilmemeli.)
Bel ağrılarının devasını bildirir. Eğer üzerliği pişirip suyunu içseler, bel ağrılarına faydalıdır. Eğer baklanın kabuğunu çıkarıp un gibi edip yumurta sarısıyla karıştırıp bulamaç gibi edip ondan sonra kalın ham astar üzerine sürüp ondan sonra ısıtıp beline bağlaya, denenmiştir(Hatırlatma: Bu yöntem beli sıcak tuttuğu için, sıcaklığı hapsetmesi hasebiyle işe yarar, günümüzde ısıtıcılı bel kuşakları vardır, aynı etkiyi yapar, şifa için önce burada bahsedilen diğer faydalı yağlardan sürülmeli ve sonra kuşak giyilmelidir) ve ıspanak yemek de iyidir. Eğer bel ağrısı için iki dirhem üzerlik ve bir dirhem akırkarha ve yirmi tane çekirdeği çıkmış üzüm, bunları dövüp fitil(şaf) edip geceyle götüreler , her ne denli balgam var ise çekip gidere. Eğer birisi bel ağrısına müptela olsa gayet zahmet verse sebebi budur ki beyinden bele balgam inmesinden vaki olur. Nişanı budur ki acıdan eğilemez ve doğrulmaz. İlacı evvela kolundaki üseylim damarından kan alalar, ondan sonra lavman edeler ve hamamda boşaltım(istifrağ) edeler ve bazı sıcak nesneler sürüneler. Eğer gitmez ise zencefil ve ak hardal döveler, hamama girip beline çiğ bal sürüne, bunları üzerine eke. Bir zaman sıcakta dura ondan yıkayıp çıka, kendini sıcak tuta ve bel ağrısına fitil(şaf) götürmek iyidir ve bu hastalıkta cinsel ilişkiden birkaç gün el çekeler. Eğer bel ağrısı için hamama girip terledikten sonra beline çiğ bal süre ve üzerine güzelce ezilmiş tarçın eke, öylece bir zaman otura, hatta isterse belini sarıp bağlasın ve üç günden sonra yıkanıp şifa bulsun. Eğer bel ağrısına denenmiş deva murat ise çörek otu yirmi beş dirhem, karanfil beş dirhem, günlük iki dirhem, bal bir vukiyye(38 gram). Bununla ilgili tıp kitaplarında şöyle yazılıdır ki bundan evvel yumuşatıcı lavman(hukne-i leyyine) edeler daha sonra mutavassıt edeler ve dahi temizleyeler ondan bu terkibi birkaç gün kullansalar ve yakı etseler de olur. Bil ki belesan yağı safravi ve sevdavi ve balgami hastalıklara büyük defedicidir ve bel ağrısı ki yelden ola sürer, çözer/eritir(tahlil eder), giderir. Eğer attardan bir miktar kara çörek otu alıp gayet muhkem dövüp elekten geçirip kına yoğurur gibi biraz karıştırıp sıcak hamama girip yüzüstü yata, ondan belinin ağrıyan yerine sürüp bolca yata, terledikte dağılır gider. Yıkanıp çıktıkta soğuk su içmeye ve kendini sıcak tuta. Eğer bel ağrısı soğuktan veya yelden ola, eski sarımsağı yirmi dirhem kabıyla yumuşak döveler ve on dirhem biber dövülmüş ola ve iki yüz seksen dirhem ratl eski zeytinyağıyla kaynatalar ta yarım ratl kalıncaya dek ondan sonra süzeler saf yağı kala, yine ateş üzerine koyup beş dirhem günlük ve beş dirhem ferbiyun(Farfiyun, euphorbium gum resin veya gum euphorbium) ki gayet ezilmiş ola ve o yağın içine koyalar karıştıralar. Ateşten indirip bir sırça kaba koyup hacet vaktinde hafif sıcak edip zahmeti olduğu yeri ateşe kızdırıp bu yağla muhkem ovalar, ondan soğuktan sakınıp sıcak tutalar, şifa ola denenmiştir. [Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Şimdi her kim bir miktar üzerliği pişirip suyunu içseler bel ağrısına faydalıdır. Eğer bir kişi bir nesneden bel ağrısından kötürüm olsa ona dahi tedavi yetire ki: Evvel bir tane çukur kazıp ve yine kum döşeyip üzerine ateş yakalar, şöyle ola ki kum ve çukur dahi o ateşten dolayı kızarsın, daha sonra ateşi giderip yerine kara yosun döşeyip daha sonra kötürüm olan adamı getirip çukurun içine koyup yatıralar ve o kara yosun dedikleri ot ile o adamın üzerini örtüp ve bastırıp oturalar ve o adam çukurun içinde yatıp uyusun. O kadar çok sabredeler ki çukurun sıcaklığı tamamen sönsün, sonra çıkarsınlar, şöyle ola ki anadan doğmuş gibi olup Allah'ın izniyle şifa bula. Eğer on dirhem defne yaprağı, yüz dirhem zeytinyağını bir çömleğe koyup o kadar kaynatalar ki yaprağın kuvveti yağa çıka ve indirip hıfz ede, hacet vaktinde ateşe karşı beline sürseler Allah'ın izniyle şifa bula, velakin yemek yemek lazım geldikte ıspanak yiyeler, zira ıspanak dahi bel ağrısına faydalıdır ve dahi belesan yağı sürseler balgami hastalıklara faydalıdır ve dahi yelden olan bel ağrısına ziyade faydalıdır, gaflet olunmaya. Eğer bir kara çörek otunu muhkem ezip elekten geçirip ve bir miktar kimyon katıp karıştırıp kına gibi oldukta hamama varıp yüzüstü yatıp belin ağrıyan yerine sürüp bolca ziyadesiyle yatıp terledikten sonra dağılır gider. Hemen sıcakla yıkanıp çıkalar, velakin soğuk su içmekten çok sakınalar, kendini (giysilerle) donatalar, Allah'ın izniyle kurtulur.
[Hukemayi Tertibi Mualice]

Bel ağrısı babına gayet uygundur gafil olmayasın: Biberi tuz ile dövüp ağrıyan yere sürmek gerek şifa ola demişler. Bel ağrısı babına gayet iyidir: Zeytinyağıyla sarımsağı dövüp ateşli pişire, muhkem karıştıra ta ki merhem gibi ola. Bir sırlı kaba koyup hıfz edeler. Yelden veya soğuktan sızısı olan adam hacet vaktinde ateş kenarında veyahut sıcak güneşe karşı süreler şifa bula demişler. [Eczayı Lokman Hekim]
Diğer bir yağ terkibini zikreder eski bel ağrısına: Bir rıtl zeytinyağını alalar içine bir vukiyye ağı ağacı(zakkum) yaprağını koyalar, kaynatalar yaprağın kuvveti yağa çıka. Ondan bir içi sırçalı kapta saklayalar. Hacet vaktinde sıcak edeler ateş yanında arkayı ve beli kızdıralar bu yağla ovalar. Sabah hamama varalar çıkınca sıcak otlar ile pişmiş nohutlu koyun eti çorbasını yiyeler beli sıcak tutalar şifa bula. Diğer bel ağrısına: On dirhem tuz, iki dirhem biber. İkisini yumuşak döveler. Hamamda gusül ettiğinden sonra yüzüstü yatıp o tuzla biberi beline tekrar tekrar eksin, bol tüketsin eksin, bir zaman su değdirmesin, yatsın şifa bula. Eğer biberi üç dirhem etse faydası ziyade olur. [Mehmet'in İlaçnamesi]
Belde daima durursa bir ağrı
Eyle bu fitili(şafı) sen ona fevri
Belde olan rutubeti o alır
Hem yelleri ve soğukluğu o alır
Evvela bir dirhem akırkarha(Anacyclus pyrethrum)
Beş dirhem tere tohumu ezip
Bir dirhem zencefili döv muhkem
Üçünü toplayıp karıştır hem
Bunlar ile alıştırıp(haplar yapıp onları kurutarak) derhal
Fitiller(şaflar) eyle ver götürsün onu (anal fitil yoluyla)
Yad etsin daima duada seni.
[Manzûme fi İlmü't-Tıbb]

Üzerlik tohumu yağı: Gövdeye sürtseler ve eğer arka omurgalarına sürtseler sinirlerde olan yelleri(gazları) dağıta ve soğuktan olan eklemler ağrısına fayda ede. Ve böbreği kızdıra.
Hardal yağı: Tüm eski ağrılara fayda eder. Eğer kulağa damlatsalar eski sağırlığa ve kulak şişliklerine gayet fayda eder ve tıkanıklıklarını açar. Ve katı soğuk şişliklere vursalar yumuşata ve soğuk uzvu dahi yumuşata. Sinirde ve ARKA OMURGALARDA OLAN zahmetlere fayda eder ve ense omurgalarında olan tıkanıklıkları dahi açar ve uyuşmuş yerlere fayda eder.
Badem yağı: Arka omurgalarına daima sürtseler yaylanma(tekavvüs) zahmetinden ki ihtiyarlıkta bel bükülmesidir, ondan emin eyleye. Harareti kuvvetli eyleye, felce ve yüz felcine(lakveye) ve kasılmaya-kramplara(teşennüce) fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Arka ve bel bunlar ağrıması; eğer sarı papatya başını dövseler bele yakı eyleyeler bele inmiş olan balgamı gidere... İzlere fayda eder, şu kimsenin ağrısında yel sebebiyle zahmeti ola gidere. Üzerlik bel ve arka ağrısını giderir. Tarçın yeli dağıtır, giderir. Eğer ağı ağacının çiçeğini dövseler arka ağrısı ki çoktan olmuştur giderir ve diz ağrısı çoktan olmuştur giderir. Eğer mercanköşk yağını arka ağrısına sürtseler ağrısını sakin eyleye. Dereotu(turak otu) yağını yel ağrısına sürtseler ağrısını sakin ede. Eğer demir dikeni yağını şırayla içeler arkaya fayda eder. Eğer sinamekiyi pişirip suyunu içeler arka ağrısını giderir... Ferasiyun tüm bel ağrısı için pişirip yeseler ve üzerine yakı etseler faydalı ola. Ve karabiber yoğun kıvamlı/kalın(galiz) yelleri çözer/eritir(tahlil eder). Lahana diz ve arka ağrısına fayda eder. Hint tuzu yelleri giderir. Eğer mumyayı yel ağrısı için üç arpa ağırlığı içeler faydalı ola. Hindistan cevizini kullansalar şekerle veya şeker peyniriyle veya nöbet şekeriyle yeseler eski arka ağrısını gidere, soğuk mizaçlı kişiler ve yaşlılar şekersiz yerlerse sorun olmaz. Eğer bunun(hindistan cevizinin) hararetinden yiğit kişiler incinse soğuk nesne yiyeler akabince, karpuz veya armut dahi ne ki bunlara benzer nesne var ise. Kuşkonmaz arka ağrısına faydalıdır ve sağrısını dahi giderir gerek eski ve gerek yeni olsun, ve mizaçları sıcak olan kişilere gerektir sirkeyle yiye. Her kim sedef otu yağını bel ağrısına sürtse bel ağrısı ki soğuktan ola giderir... Ispanak da bel ağrısına faydalıdır. Bel ağrısı için: On dirhem defne ağacının yaprağını ve yüz dirhem zeytinyağını alalar bir çömleğe koyalar, şu kadar kaynatalar yaprağın kuvveti yağa çıka ve ateşten indireler, hacet vaktinde iyice karşı yel ağrısına sürteler, büyük fayda bula. [Kitab-ı Tıbb]