🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Tarasis, Cynomorium coccineum
Serbest metin
Tarasis / Uşşak: Tarasis, uşşak ve tursus dedikleri nesnenin (Cynomorium coccineum'un) zamkı olur. Tursus havuç gibi bir şeydir ki yer altında biter ve onun sakızı uşşaktır. Ve bu uşşak dedikleri devaya altın tutkalı (lizaku'z-zeheb) dahi isimlendirirler (tesmiye ederler); zira kağıt ve varak, yani kağıt gibi yazı yazılan deri ve bezler (kirbaslar) onunla yaldızlanır (tezhib olunur).
Tarasis: Tursus'un çoğuludur. (Bir nüshada: Muhammed el-Vani der ki tursus bir ottur ki yenir, ona tabipler katında uşturgaz derler. Ve İbn Kütbi der ki tarasis biraz odunsu [haşebi] parçalardır ve o odunsu parça bir nevi bitkidir ki mantar [futr] gibi biter ve ekseriya havuç gibi yere batar ve onda kızarıklık vardır ve ekseriya nohut bitkisinin altında ve derelerde ve ağaçların altında olur. Velhasıl tarasis bir nevi mantarımsı bitkidir ki kırmızısı tatlı olur ve yenir ve beyazı acı olur).
Mahiyeti: Biraz odun parçalarıdır ki onda kokuşma/çürüme (taaffün) vardır, parmak kalınlığında olur ve uzunluğu sabit değildir, biri birinden uzunlukta kısa ve uzun olur ve tadında tutuculuk/büzücülük (kabızlık) vardır, dili tutucu/büzücü (kabız) eder ve rengi bozdur (ağberdir) ve kuvveti nar çiçeği (cülnar) kuvveti gibidir. Ve denilir ki tarasis çölden (badiyeden) ve çöllerden gelir.
Hassaları: Tutucu/büzücüdür (kabızdır). Denildiği üzere bütün azada kanın hareketini men eder.
Eklem Organlarındaki Etkisi: Gevşemiş (müsterhiye) olan eklemleri (mafsalları) takviye eder.
Beslenme Organlarındaki Etkisi: Mide gevşemesine (istirhasına) faydalı olur ve ciğere dahi faydalıdır.
Atım Organlarındaki Etkisi: Tutuculuğu vardır ve kan akmasını (nezf-i demi) hapseder, kanlı ishale (ihtilaf-ı deme) ve bağırsak sıyırmasına (ağrasa) faydalı olur eğer tarasis keçi sütü içinde pişirilip içilir ise. (Bir nüshada: "İhtilaf-ı dem"den murat dışkı yerine tez tez kan gelmekle ayakyoluna gidip gelmektir. "İhtilaf-ı ağras" bağırsaklarda olan sülük gibi rutubetler eriyip çıkmakla ayakyoluna tereddüt etmektir).
Bedeli: Tarasisin bedeli, yıkanmış yanık yumurta kabuğundan yarım ağırlığı ve altıda bir ağırlığı mazu ve onda bir ağırlığı Arap zamkıdır.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]
Tarasis Özsuyu (Usaretü't-tarasis): Kalkan dikeni sıkıntısıdır. Tabiatı soğuk ve kurudur ve tutucu/büzücüdür (kabızdır). Bunun bedeli topalak (kust) özsuyudur.
Tarasis: Türkçede kalugan ağacı derler. (Bir nüshada: Şeyh Davud'un kavli rubbü'l-arz ve rubbü'r-riyahtır). Müfredat ashabı tursus için biraz söz yazmışlar, bazıları mantar gibidir demiş, bazısı bir ottur demiş, bazısı bir dikendir demişler. (Bir nüshada: Frenk ve Rum tabiplerin kitaplarında tarasis bir şekil yazmış ki onun kökü tarafından laden alırlar der. Bu hususta ol kavil seçilmeyip İhtiyarat ve İbni Baytar kavli üzere beyan olunmuştur). Tarasis nohut biten yerde çok biter, incecik ve kızılca ve akça dahi olur. Kızılca olan tatlı ve akça olan acı olur. Âlâsı beyaz ve acı olandır. Tabiatı soğuk ve kurudur. Bütün azada hareket eden kan hususlarına gayet faydalıdır. Her neredenkan gelse tutar, kanı tutucudur (kabızü'd-demdir). Eğer inek veya keçi sütüyle içseler mide gevşekliğini/zayıflığını (süstlüğünü) giderir ve içi tutucu/büzücü olur (kabız eder), kanı keser. Ve kurusunu buruna üfürseler kanını keser. Eğer bundan içseler makattan ve eğer rahimden ve eğer sair azadan akan kanı keser. Bunun içilecek miktarı iki dirhemdir, ziyadesi göğse zarar eder, illa kitre (kesira) ıslah eder. Takvim sahibinin kavli üzere makatta çıban eder, illa taze Iraki nar çiçeği (cülnar) ıslah eder. Bunun bedeli yanmış yumurta kabuğudur ve üç bölükte iki kadar selem ağacı meyvesi (karaz) ve altı bölükte bir bölüğü kadar mazu ve on bölükte bir bölüğü kadar zamktır.
[Nizamül Edviye]
Tarasisa (Tarasis): Bir ottur ki, incecik ve uzunca olur. Kızılca olur. Nohut kökleri dibinde çok olur. Tatlı ve acı olur. Tatlısı kızıl ve acısı ak olur. Eğer inek sütüyle veya keçi sütüyle içseler mide gevşekliğini/zayıflığını (süstlüğünü) gidere. İçi tutucu/büzücü ede (kabız ede). Ve kanı kese. Eğer kurutsalar buruna üfürseler burun kanını kese. Eğer içseler makatta ve rahimden ve sair gövdeden akan kanları kese. Bedeli yarı miktarı yanmış (göyünmüş) yumurta kabuğudur.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Tarasis: Ona rubbü'l-arz ve rubbü'r-riyah derler. Bir ottur uzanır. Ve aslı odunsu (haşebi) parçalardır. İkinci derecede soğuk ve kurudur. Eski ishali ve kanı hapseder içmek ile ve teri. Yakı eylemek ile ve pek şeyleri eritir (hall eder) sürmek ile ve yorgunluğu (a'yayı) meneder. Ve o, böbreklere zararlıdır. Ve bedeni sert (haşin) eder. Ve bezr-i katuna ıslah edicisidir (muslihidir).
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Tarasis: Tursus'un çoğuludur. (Bir nüshada: Muhammed el-Vani der ki tursus bir ottur ki yenir, ona tabipler katında uşturgaz derler. Ve İbn Kütbi der ki tarasis biraz odunsu [haşebi] parçalardır ve o odunsu parça bir nevi bitkidir ki mantar [futr] gibi biter ve ekseriya havuç gibi yere batar ve onda kızarıklık vardır ve ekseriya nohut bitkisinin altında ve derelerde ve ağaçların altında olur. Velhasıl tarasis bir nevi mantarımsı bitkidir ki kırmızısı tatlı olur ve yenir ve beyazı acı olur).
Mahiyeti: Biraz odun parçalarıdır ki onda kokuşma/çürüme (taaffün) vardır, parmak kalınlığında olur ve uzunluğu sabit değildir, biri birinden uzunlukta kısa ve uzun olur ve tadında tutuculuk/büzücülük (kabızlık) vardır, dili tutucu/büzücü (kabız) eder ve rengi bozdur (ağberdir) ve kuvveti nar çiçeği (cülnar) kuvveti gibidir. Ve denilir ki tarasis çölden (badiyeden) ve çöllerden gelir.
Hassaları: Tutucu/büzücüdür (kabızdır). Denildiği üzere bütün azada kanın hareketini men eder.
Eklem Organlarındaki Etkisi: Gevşemiş (müsterhiye) olan eklemleri (mafsalları) takviye eder.
Beslenme Organlarındaki Etkisi: Mide gevşemesine (istirhasına) faydalı olur ve ciğere dahi faydalıdır.
Atım Organlarındaki Etkisi: Tutuculuğu vardır ve kan akmasını (nezf-i demi) hapseder, kanlı ishale (ihtilaf-ı deme) ve bağırsak sıyırmasına (ağrasa) faydalı olur eğer tarasis keçi sütü içinde pişirilip içilir ise. (Bir nüshada: "İhtilaf-ı dem"den murat dışkı yerine tez tez kan gelmekle ayakyoluna gidip gelmektir. "İhtilaf-ı ağras" bağırsaklarda olan sülük gibi rutubetler eriyip çıkmakla ayakyoluna tereddüt etmektir).
Bedeli: Tarasisin bedeli, yıkanmış yanık yumurta kabuğundan yarım ağırlığı ve altıda bir ağırlığı mazu ve onda bir ağırlığı Arap zamkıdır.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]
Tarasis Özsuyu (Usaretü't-tarasis): Kalkan dikeni sıkıntısıdır. Tabiatı soğuk ve kurudur ve tutucu/büzücüdür (kabızdır). Bunun bedeli topalak (kust) özsuyudur.
Tarasis: Türkçede kalugan ağacı derler. (Bir nüshada: Şeyh Davud'un kavli rubbü'l-arz ve rubbü'r-riyahtır). Müfredat ashabı tursus için biraz söz yazmışlar, bazıları mantar gibidir demiş, bazısı bir ottur demiş, bazısı bir dikendir demişler. (Bir nüshada: Frenk ve Rum tabiplerin kitaplarında tarasis bir şekil yazmış ki onun kökü tarafından laden alırlar der. Bu hususta ol kavil seçilmeyip İhtiyarat ve İbni Baytar kavli üzere beyan olunmuştur). Tarasis nohut biten yerde çok biter, incecik ve kızılca ve akça dahi olur. Kızılca olan tatlı ve akça olan acı olur. Âlâsı beyaz ve acı olandır. Tabiatı soğuk ve kurudur. Bütün azada hareket eden kan hususlarına gayet faydalıdır. Her neredenkan gelse tutar, kanı tutucudur (kabızü'd-demdir). Eğer inek veya keçi sütüyle içseler mide gevşekliğini/zayıflığını (süstlüğünü) giderir ve içi tutucu/büzücü olur (kabız eder), kanı keser. Ve kurusunu buruna üfürseler kanını keser. Eğer bundan içseler makattan ve eğer rahimden ve eğer sair azadan akan kanı keser. Bunun içilecek miktarı iki dirhemdir, ziyadesi göğse zarar eder, illa kitre (kesira) ıslah eder. Takvim sahibinin kavli üzere makatta çıban eder, illa taze Iraki nar çiçeği (cülnar) ıslah eder. Bunun bedeli yanmış yumurta kabuğudur ve üç bölükte iki kadar selem ağacı meyvesi (karaz) ve altı bölükte bir bölüğü kadar mazu ve on bölükte bir bölüğü kadar zamktır.
[Nizamül Edviye]
Tarasisa (Tarasis): Bir ottur ki, incecik ve uzunca olur. Kızılca olur. Nohut kökleri dibinde çok olur. Tatlı ve acı olur. Tatlısı kızıl ve acısı ak olur. Eğer inek sütüyle veya keçi sütüyle içseler mide gevşekliğini/zayıflığını (süstlüğünü) gidere. İçi tutucu/büzücü ede (kabız ede). Ve kanı kese. Eğer kurutsalar buruna üfürseler burun kanını kese. Eğer içseler makatta ve rahimden ve sair gövdeden akan kanları kese. Bedeli yarı miktarı yanmış (göyünmüş) yumurta kabuğudur.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Tarasis: Ona rubbü'l-arz ve rubbü'r-riyah derler. Bir ottur uzanır. Ve aslı odunsu (haşebi) parçalardır. İkinci derecede soğuk ve kurudur. Eski ishali ve kanı hapseder içmek ile ve teri. Yakı eylemek ile ve pek şeyleri eritir (hall eder) sürmek ile ve yorgunluğu (a'yayı) meneder. Ve o, böbreklere zararlıdır. Ve bedeni sert (haşin) eder. Ve bezr-i katuna ıslah edicisidir (muslihidir).
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Erişim kontrol ediliyor…
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Tarasis: Tursus'un cemidir. Muhammed el-Vani der ki "tursus" (tı'nın ve sad'ın dammıyla) bir ottur ki yenir, ona tabibler katında uşturgaz derler. İnteha. Ve İbn Kütbi der ki tarasis biraz kıtalardır ki haşebi olur ve o kıta-i haşebi bir nev nebattır ki futr (mantar) gibi biter ve ekseri havuç gibi yere batar ve onda humret vardır ve ekseriya nohut nebatının altında ve derelerde ve ağaçların altında olur. Ve'l-hasıl tarasis bir nev nebat-ı fıtridir ki kırmızısı hulv olur ve me'küldür ve ebyazı mürr olur. Kanun der ki: Fi'l-Mahiyyeti: Biraz haşeb kıtalarıdır ki onda taaffün vardır, parmak kalınlığında olur ve uzunluğu karar üzere değildir, biri birinden tûlda ekall ve ekser olur ve ta'mında kabz vardır, lisanı kabz eder ve levni ağberdir ve kuvveti cüllenar kuvveti gibidir. Ve denilir ki tarasis badiyeden ve çöllerden gelir. ♦ Fi'l-Havassi: Kabızdır. Denildiği üzere bi'l-cümle azada demin hareketini men eder. ♦ Fi'l-Mefasıli: Müsterhiye olan mefâsılı takviye eder. ♦ Fi'l-A'zayi'l-Gıda: Mide istirhasına nafi olur ve kebide dahi nafi'dir. ♦ Fi'l-A'zayi'n-Nefz: 'Aklı vardır ve nezf-i demi habs eder, ihtilaf-ı deme ve ağrasa nafi olur eger tarasis keçi sütü içinde tabh olunup içilir ise. "İhtilaf-ı dem"den murad beraz yerine tiz tiz kan gelmekle müsteraha gidip gelmektir. "İhtilaf-ı ağras" bağırsaklarda olan tulla gibi rutubetler eriyip huruç etmekle müsteraha tereddüt etmektir. ♦ Fi'l-Ebdali: Tarasisin bedeli yumurta kabuğu hurakasının mağsulünden nısf vezni ve südüs vezni mazu ve 'üşür vezni samg-ı 'Arabidir.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.
