Deve (Cemel)
Deve, eğer devenin derisini şaraba(süciye) katıp içe anında sarhoş ola. Aklı gide. Devenin koltuğu altından tüy ala kimin niyetine ateşe bıraka aşık ola. Galenos der ki eğer devenin beynini bala katıp yese boğaz ağrısını gidere. Eğer kuyruğunu başa dürtseler konağı gidere. Eğer kanını yakıp cerahate ekse onulta. Eğer ödünü kulağa damlatsalar ağrısını gidere. Eğer akciğerini kurutup öksüren adam yese hoş ola. Kanını eline ayağına dürte yazın kokmaya ve kışın üşümeye.
[İBDA'İ'L-A'RAZ]

Dahi basurlara(bevasıra) müptela olan adama basuru yerine devenin örgücü(hörgücü) yağını süre, def ola. Ama deve bağırgan olsa kuyruğu ucuna bir delikli taş bağlaya bağırmaz olur.
[Risale fi't-Tıb]

Eğer devenin kuyruğundan birkaç dane kıl alıp evde bir ağaca bağlasalar, o evden sivrisinekler kaçıp gideler.
[Hükemayı Tertibi Mualice]

Deve yavrusu mayası(Ferhü’l-ibil): Deve peynir mayasıdır. Farsçada penir-i maye-i şütür-i aksavi-yi ibil derler. Mayaları ekseriya baldıran zehirlerine ki ona şevkeran derler ve ağılı mantara ki ona futr dahi derler, o zehirlere gayet faydalıdır. Bunların şerbet miktarı yarım miskaldir yahut bir dirhemdir. Sirke ile içseler midede olan donmuş süte fayda verir. Cümle mayalar donmuş sütleri dağıtır(tahlil eder), yani İnce/Sulu-İnce Kıvamlı(rakik) olanı kavut(sevik) eder ve cümle kavut ve İnce/Sulu-İnce Kıvamlı(rakik) sütleri dondurup peynir ve peynir misilli eder. Ve bu mezkurun cümlesi bir tabiatta olmak ile bir yerden zikrolundu. Ama devenin dahi fazileti vardır o sebeple tekrar zikrolundu. Deve mayası(İnfehatü’l-cemel): Deve mayasıdır ki Farsçada penir-i maye-i şütür derler. Bundan nohut miktarı sıcak suyla cimadan evvel içseler şehvet kuvvetini ziyade eder. Ve yaban eşeği ki Arapçada hımar-ı vahşi ve Farsçada har-deşti derler ve geyik ki Arapçada zaby, Farsçada ahu derler ve yaban koyunu ki kebşül-vahş, Farsçada gusfend-i kuhi derler, bunların peynir mayasını sirke ile içseler midede donmuş sütleri dağıtır(tahlil eder). Ve deniz aygırı ve kuki dedikleri hayvanın mayası ki Arapçada dabbetül-bahri derler onun peynir mayası kunduz hayası kuvveti gibidir. Bunu içseler Sara(epilepsi)'ya ve rahim boğulmasına(ihtinak-ı rahim) faydalıdır. Ayı mayası(İnfehatü’d-dübb): Ayı peynir mayasıdır. Farsçada penir-i maye-i hırs derler. İbni Zühr'ün sözü: Ayı peynir mayasını içseler kilo aldırır(semizletir). Deve ve domuz akciğeri(Riʾetü’l-cemel ve Riʾetü’l-hınzîr): Deve ve domuz akciğerleridir ki yakıp külünü ayak ezilmesine vursalar faydalıdır ve çiğ iken, sıcak iken kosalar bu ameli eder. Ve ayı akciğeri dahi böyledir. Domuz akciğeri külünü yaş uyuza ekseler muvafıktır. Hecin: Beyaz ve küçük ve çabuk deveye derler. Hayatül Hayevan yazarının sözü: Beyaz deveye derler. Tabiatı deve tabiatındadır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Cemel: Devedir. Kızılı ve kumralı iyi olur. Etini kavurma etseler zeytinyağıyla ve biberle ve kimyonla iyice pişmiş(muherra) pişirip yeseler, üzerine kaynatılmış şarap(meypuhte) içseler cimayı begayet kavi ede. Zekeri muhkem kıvama getire. İnzalden sonra dahi sakin olmaz. Evet Yoğun kıvamlı/kalın(galiz)dır, geç hazmolur. Ve sevdavi hılt hasıl eyler. Gerektir ki yedikten sonra birazcık hareket ede. Ondan sonra sol yanına yata uyuya. Çok yemek yaramazdır. İçi kızdırır. Ve mideyi alevlendirdiğini giderir. Eğer dört günde bir tutan sıtması tutan ve yanı başı ağrıyan ve siyatik(ırkunnesa) hastalığı olan sirkesiz iyice pişmiş(muherra) pişirip yese fayda ede. Evet gayrı kişiler sirkeyle pişirip yemek yeğdir. Eğer etini göyündürüp temriyeye vursalar fayda ede. Eğer akciğerini sıcak iken çığıda vursalar giderir. Mücerreptir. Evet akciğerini çok yeseler gözsüz eder. İncik kemiğinin iliğini bir parça yünle ya pamukla kadınlar hayzı kesildikten sonra fitil(şaf) gibi alsa, üzerine kocası cima etse yüklü ola. Eğer kanını kurutsalar ezip buruna üfürseler kanını kese. Eğer uçuk otlarıyla içseler uçuğa fayda ede. Eğer yakı edip domuzcuk hastalığı(hanazir) zahmetine ve beneklere ve siğillere vursalar begayet fayda ede. Evet yaş iken yakı edeler. Eğer sütünü içseler karaciğer şişlerine fayda eder. Ve cimayı ziyade eder. Ve sarhoşa içirseler anında ayıla. Ve su toplanması hastalığı(istiska)'na ve dalak katılıgına fayda ede. Hususan ki sütle içeler. Gazabı dahi sakin eder. Ve tıkanıklıkları(süddeleri) aça ve eğer devenin gözü Süheyl yıldızına denk gelse anında vefat ede eğer deve kükrese burnuna yarpuz suyu damlatsalar sakin eyleye. Eğer yününü göyündürseler kan akan yerlere ekseler dindire. Eğer yüreğini aşık kişinin yenine bağlasalar aşkı zail ola.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Cemel: Meşhurdur, deve dedikleri hayvandır. Ve cezur dahi derler. İyisi iki yıldan tecavüz eyleyenidir. O, sıcak ve kurudur ikincinin evvelinde. Onun eti dört günde bir tutan sıtmasını zail eder yemek ile ve bedeni kavi eder ve şehveti tahriklendirir ve sarılığa ve idrar yanmasına faydalıdır ve sidiği öksürüğe ve nezleye ve karaciğer şişlerine ve dalağa ve su toplanması hastalığı(istiska)'na faydalıdır içmek ile ve koklamak ile, hususan sütü ile bile. Ve onlara hadisi şerif varid olmuştur. Ve ne zaman ki üzerlik ile pişirseler felç(falic)'e ve uyuşukluğa ve şişlere sürmekle sakin eder. Ve onun dışkısı burun kanamasını keser damlatmakla ve yünü yaraları etlendirir. Ve ondan olan eşyalar bedeni sıcak tutar ve balgamı ve soğuk marazları keser. Ve onun köpüğü delilik getirir içmek ile ve dimağı ve aklı zayıf eder. Ve böbrekleri, görmeyi zayıf eder. Ve eğer onun terine buğday sürseler ve kuşlara dökseler onu yiyen kuş sarhoş olup düşer. Ve eğer bir kadın hayızdan sonra fitil olarak alsa hamle yardımcı olur. Ve onun hörgücü kanı keser. Ve rahmi ve basurları ve çatlakları yemek ile safi eder ve fitil olarak almakla dahi. Ve deve yavrusunun mayası şehveti kuvvetlendirir. Ve o, kemdir, sevdavi hastalıkları tevellüt eder ve zayıf eder. Ve onu tohum ile pişirip ve sirkencübini ona tabi kılmak onun ıslah edicisidir. Ve onun hassalarındandır eğer bir hamile olan kadın onu yese geç doğurur ve eğer altından geçse tez doğurur.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Eğer etini yaksalar temriyeye iyi pansuman(tıla) olur. Erkek devenin akciğerini yüzde olan leke üzerine sıcak iken kosalar iyi devadır. Daima akciğerini yemek gözleri kör eder. Eğer erkek deve inciğinin iliğinden kadın alıp pamuk parçası veyahut yün parçası ile hayızdan pak olduktan sonra üç gün birbiri ardınca fitil olarak alıp sonrasında cima olunsa gebe kala. Eğer kurutup ve dövüp kanı akar burun içine üfürseler kanını dindire. Eğer Sara(epilepsi) için olan ilaçlar ile içseler fayda eyleye. Siğillere yakı etmekle ve tütsü etmekle siğilleri koparır. Eğer taze ve yaş iken domuzcuk hastalığı(hanazir) çıbanlarına ve sair ufak çıbanlara yakı etseler dağıta(tahlil eyleye). Deve sidiği içmek karaciğerde olan şişlere fayda eder ve tıkanıklıklarını açar ve cimayı ziyade eder. Eğer koklasalar burun kamışı dedikleri uzuvda olan tıkanıklıkları aça ve çirkin rayihasını gidere. Eğer sarhoş olan kimesne içse sarhoşluğu gide. Su toplanması hastalığı(istiska)'na ve dalak katılıgına faydalıdır. Likah yani şol develer ki doğuralı iki üç ay ola, o makule develerin sütü su toplanması hastalığına ziyade faydalıdır. Bazıları demişler erkek devenin gözü Süheyl-i Yemani dedikleri yıldıza rast gelse anında vefat olur. Erkek deve kükrediği zamanda salyasından alıp içseler divanelik vere. Eğer yaban nanesini sıkıp kükremiş olan deve burnuna damlatsalar kükremesini sakin eyleye. Eğer erkek deve yününden alıp katrana bulayıp yakıp kan aktığı yere veyahut kanı akar buruna ekseler dindire. Eğer devede olan keneyi aşık olan kimesnenin yenine bağlasalar aşıklığı gidip aklı başına gele.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]