Abonelikler
Uygulamamızı indirin
Freed Science

Kadim Tıbbın İhyası

Özgür Tıp amblemi

Tıbbi Miras Arşivi

🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿

Küçük Hindistan Cevizi (Cevz-i Bevvâ / Muskat)

Serbest metin
Küçük Hindistan Cevizi (Cevz-i Bevvâ / Muskat)
Cevz-i bevvâ sıcak ve kurudur. Yelleri dağıtır/çıkarır(tahlil eder), mideyi kavi eyler, iştah getirir, ağız rayihasını iyi eder, bedene kuvvet verir ama, baş ağrıtır ziyade olsa ve iyi keyfi vardır.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]

Cevz-i bevvâ: Mazı kadar küçük cevizdir Türkçede; cevzüʼt-tîb Arapçada; nûyes mûskâzes Frenkçede. Bunun alası yağlı ve dolu olmaktır. İçi somaki mermer gibi ola. Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur. Çil(nemeş) illetine, ağız kokusuna fayda verir ve mideye ve ciğere kuvvet verir, hususan mide ağzına ziyade fayda eder ve göz perdesine(sebele) ve görme gücüne muvafıktır. Tabiatı tutucu/büzücü(kabız)dür, sidik zorluğuna(usr-ı bevle) fayda verir, kusmayı meneder, eski dalak ağrılarına ve etli istiskaya fayda eder. Bundan iki dirhem kullanılır. Bunun bedeli bir buçuk kadar Hint sümbülü(sünbülüʼt-tîb)dür. Bazıları kendi kadar besbasedir derler. İshak sözü akciğere zararlıdır, ancak bal düzeltir. Takvim sahibi sözü tabiatı kabızlaştırıcıdır, ancak gül suyu(cüllâb) düzeltir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]

Sıcaktır kurudur ikinci derecede, kavi(kuvvetli,güçlü) eder görme gücünü ve fayda eder göz perdesine(sebele) ve güzel eder ağız kokusunu ve pak eder yüzde olan kara noktayı ve bunda tutuculuk/büzücülük(kabız) vardır ve kavi eder ciğeri ve dalağı ve mideyi ve idrar eder.
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]

Cevz-i bevvâ iki derecede sıcak ve kurudur gözü kavi eyler ağız kokusunu hoş eyler soğuk mideye ve ciğere faydalıdır balgamı kurutur.
[Mebâhis-i Emrâz]

İmdi her kimin ağzından rayiha gelse birkaç gün cevz-i bevvâ yeseler defeder. Yarım tane cevz-i bevvâyı bir tane arpa ile çiğneyip ferah vere.
[Hükemâ-yı Tertîb-i Mu'âlece]

Mahiyeti Hakkında: Cevz-i bevvâ mazı miktarında olur lakin şekli çam kozası şeklinde olur, kesilmesi ve kırması kolay olur, kabuğu ince olur, rayihası güzel olur ve Çin'den getirilir. Ve bu son kelam ancak sultaniye nüshasında yazılıdır.
Tabiatı Hakkında: Mesih der ki ikinci derecenin ahirinde sıcak ve kuru olur üçüncü dereceye varıncaya kadar.
Hassaları Hakkında: Tutuculuğu/büzücülüğü(kabzı) vardır.
Süs Hakkında: Çili temizler ve ağız kokusunu ve rayihasını güzel eyler.
Göz Organları Hakkında: Göze arız olan göz perdesini(sebeli) meneder ve gözü kuvvetlendirir.
Beslenme Organları Hakkında: Ciğeri ve dalağı ve mideyi kuvvetlendirir ve hususan mide ağzını ziyade takviye eder.
Boşaltım Organları Hakkında: Tabiatı bağlar ve idrar eder ve yağlara karıştırılsa ağrılara faydası olur, kezalik rahim fitillerine(ferzâcelere) dahi karıştırılsa faydası olur ve kusmayı meneder.
Bedelleri Hakkında: Bir buçuk misli sümbül cevz-i bevvâya bedel olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]

Cevz-i bevvâ: Bayağı cevizdir.(muskat) Ağız kokusunu ve mideyi ve ciğeri iyi eyleye. Kuvvet vere. Yemeği hazmeder. Ve dalağa fayda eder. Çiğide ve kaşıntıya fayda eder. Yelleri dağıtır/çıkarır(tahlil eder). Ve ciğer şişlerini yumuşatır. Ve gözden akan yaşı keser. Ve gözü kavi eyler. Ve sidik tutulmasına fayda eder. Eğer yağa karıştırsalar ağrılara dürtseler fayda ede. Yaşı mideyi kavi eyler, kızdırır ve kurutur. Tabaklar bağırsak dayıncaklığını giderir ve ishale faydalıdır eğer soğuktan olsa. Ve istiskaya fayda eder. Ciğeri kızdırır. Ve midede olan azmış hıltlardan kaynaklanan ağız kokusunu giderir. Ve kusmayı meneder. Bedeli besbasedir.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]



Cevz-i bevvâ: Cevzü’t-tîb dahi derler meşhurdur. Güzel rayihalı, Hint’ten getirdikleri cevizdir. Kitap sahibi eydür: Bize getirdikleri kapsızdır. Mazı tanesi kadar olur. Bazıları demişler hasıl olduğu yerde kabuğunu çıkarıp getirirler. Bazıları demişler ince kabuğu vardır, birbirine dokunup ufalmakla üzerinden düşer. Bazıları besbase onun kabuğudur derler. Sair vilayetlere alıp gittiklerinde arasına bir miktar alçı katarlar, hıfzedip bozulmaz. Cevizin üstü dümdüz değildir. Üzerinde yol yol çizgiler vardır. Kendisi naziktir, ufalması kolaydır. İyisi odur ki ağır olup ve taze olup rayihası zahir ve dili acıtıcı ve içerisi dolu olup gevşek ola ve içinde siyah çizgiler ola. Tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur. Tabiatı tutucu/büzücü(kabız)dür, mide ve ağız kokularını, hususan mide ağzını güzel rayihalı eder. Midede ve ağzında olan soğukluğa faydalıdır. Ciğeri ıslah edici ve ciğere kuvvet vericidir, yemeği hazmettirecidir. Dalak büyüklüğüne faydalıdır. Terleri ve sidiği güzel rayihalı eder, menekşe rayihası gibi eder. Ağız kokusunu giderir, yüzde olan lekeyi ve ufak noktaları yıkamak ile giderir ve kaşıntıyı dahi yemek ile ve yıkamak ile giderir ve yelleri dağıtır/çıkarır(tahlil eder), katılaşmış olan ciğer üzerine yakı etseler ve yeseler şişini gidere ve ferah verir belki sarhoş eder. Ama daima yemesi ahmaklık ve titizlik verir. İbn-i Semhun ve İbn-i Vafid nam tabipler böyle zikreylemiş. Göz perdelenmesine fayda eder, göze çekmekle göze kuvvet verir, güç ile işemeyi giderir. Eğer yağlara katsalar bütün soğuktan ve yaşlıklardan olan ağrılara fayda eyleye. Kusmayı meneder, midenin yaşlığını giderir. Soğuktan ve rutubetten olan karın sürmesini ve bağırsaklarda nesne eğlenmeyip bağırsak sıyrılması(sahc) illetini meneder. Mizaçları soğuk ve rutubetli olan kimselere ve her maraza ki ona ısınmaya ve tutucu/büzücü(kabız)lüğe ve latif etmeye ihtiyaç ola, iyi devadır. Midede çürümüş(fasit) olup ağız kokusuna sebep olan rutubetleri giderir. Etli istiskaya faydalıdır. Şerbet miktarı iki miskaldir. Ceviz bulunmasa besbaseden vezni veyahut Hint sümbülünden bir buçuk vezni bedelidir. Bazıları demişler akciğere zarar eder, bal düzeltir. Bazıları demişler aşağıya zarar eder, menekşe ıslah edip zararını defeder.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]

Ve eğer cevz-i bevvâyı her kim yese ağız ağrısını ve kokusunu gidere. Cevz-i bevvâ ağız kokusunu giderir yemeği hazmeder sidiği idrar eder.
[Kitab-ı Tıbb]

Erişim kontrol ediliyor…

Orijinal Tarihî Metin

Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.

Küçük Hindistan Cevizi (Cevz-i Bevvâ / Muskat)
Cevz-i bevvâ germ ve huşkdur. Yelleri sürer, mi'deyi kavî eyler, iştihâ getürür, agız râyihasın eyü eder, endâma kuvvet verür ammâ, baş agırtur ziyâde olsa ve hûb keyfî vardur.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]

Orijinal metnin devamı kilitli

Erişim kontrol ediliyor…

Yorumlar

Yorumlar yükleniyor…

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.