🧠 Sinir ve Kas Hastalıkları (Kramp, Felç, Titreme vs.)
Lakve (Ağız yamulması / Yüz Göz Yamulması-eğrilmesi)
Serbest metin
LAKVE (Ağız yamulması / Yüz Göz Yamulması-eğrilmesi)
Lakve (ağız yamulması), ağzın eğilmesidir. Yüzün bir yanının doğal olmayan yöne çekildiği bir marazdır. Üfürmek ve tükürük bir taraftan (canipten) çıkar; iki dudağın birbirine ulaşması güzel olmaz ve iki göz birbirine uyumlu (mutabık) olmaz. Lakvenin sebebi ya gevşeme/uyuşmadır (istirhâ) ya da kasılmadır (teşennüc). Zira gevşeme olunca bir tarafta, o tarafın en aşağıya (esfele) meylini gerektirir (iktiza eder), böylece doğal yapı bozulur (fasit olur). Ve kasılma olunca bir tarafta, o tarafın çekilmesini (incizabını) gerektirir, böylece yapıya fesat olur. Gevşemeden kaynaklı lakve (lakve-i istirhaiyye) ile kasılmadan kaynaklı lakve (lakve-i teşennüciyye) şu şekilde ayırt edilir (fark olunur): Gevşemeden kaynaklı lakve, duyularda bulanıklık (havasta küduret) ile olur. Çoğunlukla (ekser) görmede (şemde) ve tatmada (zevkde) bulanıklık olur. Ve ciltteki yumuşaklıkla yüzde gerilme (temeddüd) hissedilmez (ihsas olunmaz); aşağı göz kapağının gevşeyip sarkması (istirha-i cefn) daha fazla (ziyade) olur. Ve beynin (dimağ) üzerinde olan ve lakve tarafındaki göze paralel (muhazi) olan perde gevşek (süst) bir şekilde sarkmış görünür. Kasılmadan kaynaklı lakvede salya (rik) daha az olur. Alın derisinde gerilme ile beraber alın çizgilerini batıl kılar ve deri meyleder (yani deri ense tarafına daha fazla meyleder). Kasılmadan kaynaklı lakvede boyun tarafına (rakabe canibine) meyil, gevşeme lakvesinden daha çoktur. Çeneyi el ile doğal şekline döndürmek (redd etmek) kasılmadan kaynaklı lakvede daha zordur (müşkülrektir), gevşemeden kaynaklı lakvede ise daha kolaydır (asandır). Bil ki lakve meydana geldiğinde (vaki oldukta) dört güne dek, belki yedi güne dek ilaç etmemek gerekir. Ve altı aya dek uzasa (mümtedd olsa) ilaç olunmaz.
Bu marazların, yani kasılma (teşennüc), gerilme (temeddüd), titreme (ra'şe), uyuşma (hader) ve seğirme (ihtilâc) marazlarının alametleri ve ilaçları felç bölümünde zikrolunmuştur.
(KURULUKTAN OLDUĞUNDAN %10000 EMİN OLUNURSA):
Şu maraz ki, bu marazlardan (yani felç, kasılma, gerilme, lakve, titreme ve uyuşmadan) kuruluktan (yübsden) ola, şifası umuttan uzaktır (baîddir recadan). Ve eğer bu marazların sahibine kurtuluş (halas) ola, sıcak menekşe yağında oturmak (cülus) ile olur. Zira nemlendirir (tartib eder) ve sıcaklıkla tesir eder. Ya kabak, Hint karpuzu (bittîh-i Hindî), salatalık (hıyar) ve acur (şınhıyar) pişirile ve ona menekşe yağı ilave kılına (muzaf kılına), içinde oturtula ve her vakit ekmek ile yağlana (iddihan kılına); ta ki nemlenme (tartib) hasıl ola. Ve şeker ile ıspanak (isfanah) ve yaş kişniş tohumu saçılmış (mübezzir ola) arpa suyu içirile ve burnuna menekşe yağı damlatıla. Zira beyin (dimağ) nemlenince bütün sinirler (cümle asab) nemlenir (tartib olunur). Ve tuzu azıcık et çorbası ve piliç çorbası ile gıda verile. (Tuzu çok olunca kurutur/tecfif eder). Ve sükuna(hareketsizliğe) ve rahata gerek vardır. Ne zaman kuyruk yarılıp kuruluğu (yübsi) olan kasılmış (teşennüc) uzuv üzerine bağlansa ve kokuncaya dek terk olunsa, nemlendirme (tartib) müddetinin uzunluğu ile fayda eder.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Lakve dedikleri bir illettir, baştan nazil olup çenenin siniri dahi dökülüp hareketi gayrı olup ve gayrı dahi eğilir. Ve ekser sağ yanında olup, ve gülünce ağzı kulağına gider ve o yana gözü dahi eğilir. İmdi ilacı budur ki, ibtida o adamı bir tenha odaya koyup Şam aynasına(Dımışkî âyine) baktıralar. Eğer ağzı gözü doğrulmaz ise bir miktar rezene yaprağını kaynatıp bir miktar şarap ile karıştırıp ve bir tane kiremidi dahi kızdırıp o suya bırakalar, ve o adamın başını örtüp/yıkayıp(yuduyup) ta ki o buğu ile terleteler. Sonra yine burnuna bir pare süt dökeler ve bir tane muskat(cevz-i bevvâ) kabuğunu bulup çenesinin eğri yanına tutalar ve sonra gelen tükürük ile tüküreler. Sonra bir miktar mastaki sakızını, Anacyclus pyrethrum(akırkarhayı), bit otunu(mevîzeci) ve tarçını; bunların her birinden üçer dirhem alıp ve on dirhem şeker şerbeti edip, sonra bu devaları dahi şerbet içine katıp karıştırıp, sonra o adamın ağzına bir kaşık koyup bir an ağzında tutup geri tüküre. Bu üslup üzere her gün sabah sabah edeler, Allah'ın izniyle şifa bula, gafil olmayasın.
[Hükemâyı Tertîb-i Muâlece]
Lakve (ağız yamulması), ağzın eğilmesidir. Yüzün bir yanının doğal olmayan yöne çekildiği bir marazdır. Üfürmek ve tükürük bir taraftan (canipten) çıkar; iki dudağın birbirine ulaşması güzel olmaz ve iki göz birbirine uyumlu (mutabık) olmaz. Lakvenin sebebi ya gevşeme/uyuşmadır (istirhâ) ya da kasılmadır (teşennüc). Zira gevşeme olunca bir tarafta, o tarafın en aşağıya (esfele) meylini gerektirir (iktiza eder), böylece doğal yapı bozulur (fasit olur). Ve kasılma olunca bir tarafta, o tarafın çekilmesini (incizabını) gerektirir, böylece yapıya fesat olur. Gevşemeden kaynaklı lakve (lakve-i istirhaiyye) ile kasılmadan kaynaklı lakve (lakve-i teşennüciyye) şu şekilde ayırt edilir (fark olunur): Gevşemeden kaynaklı lakve, duyularda bulanıklık (havasta küduret) ile olur. Çoğunlukla (ekser) görmede (şemde) ve tatmada (zevkde) bulanıklık olur. Ve ciltteki yumuşaklıkla yüzde gerilme (temeddüd) hissedilmez (ihsas olunmaz); aşağı göz kapağının gevşeyip sarkması (istirha-i cefn) daha fazla (ziyade) olur. Ve beynin (dimağ) üzerinde olan ve lakve tarafındaki göze paralel (muhazi) olan perde gevşek (süst) bir şekilde sarkmış görünür. Kasılmadan kaynaklı lakvede salya (rik) daha az olur. Alın derisinde gerilme ile beraber alın çizgilerini batıl kılar ve deri meyleder (yani deri ense tarafına daha fazla meyleder). Kasılmadan kaynaklı lakvede boyun tarafına (rakabe canibine) meyil, gevşeme lakvesinden daha çoktur. Çeneyi el ile doğal şekline döndürmek (redd etmek) kasılmadan kaynaklı lakvede daha zordur (müşkülrektir), gevşemeden kaynaklı lakvede ise daha kolaydır (asandır). Bil ki lakve meydana geldiğinde (vaki oldukta) dört güne dek, belki yedi güne dek ilaç etmemek gerekir. Ve altı aya dek uzasa (mümtedd olsa) ilaç olunmaz.
Bu marazların, yani kasılma (teşennüc), gerilme (temeddüd), titreme (ra'şe), uyuşma (hader) ve seğirme (ihtilâc) marazlarının alametleri ve ilaçları felç bölümünde zikrolunmuştur.
(KURULUKTAN OLDUĞUNDAN %10000 EMİN OLUNURSA):
Şu maraz ki, bu marazlardan (yani felç, kasılma, gerilme, lakve, titreme ve uyuşmadan) kuruluktan (yübsden) ola, şifası umuttan uzaktır (baîddir recadan). Ve eğer bu marazların sahibine kurtuluş (halas) ola, sıcak menekşe yağında oturmak (cülus) ile olur. Zira nemlendirir (tartib eder) ve sıcaklıkla tesir eder. Ya kabak, Hint karpuzu (bittîh-i Hindî), salatalık (hıyar) ve acur (şınhıyar) pişirile ve ona menekşe yağı ilave kılına (muzaf kılına), içinde oturtula ve her vakit ekmek ile yağlana (iddihan kılına); ta ki nemlenme (tartib) hasıl ola. Ve şeker ile ıspanak (isfanah) ve yaş kişniş tohumu saçılmış (mübezzir ola) arpa suyu içirile ve burnuna menekşe yağı damlatıla. Zira beyin (dimağ) nemlenince bütün sinirler (cümle asab) nemlenir (tartib olunur). Ve tuzu azıcık et çorbası ve piliç çorbası ile gıda verile. (Tuzu çok olunca kurutur/tecfif eder). Ve sükuna(hareketsizliğe) ve rahata gerek vardır. Ne zaman kuyruk yarılıp kuruluğu (yübsi) olan kasılmış (teşennüc) uzuv üzerine bağlansa ve kokuncaya dek terk olunsa, nemlendirme (tartib) müddetinin uzunluğu ile fayda eder.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Lakve dedikleri bir illettir, baştan nazil olup çenenin siniri dahi dökülüp hareketi gayrı olup ve gayrı dahi eğilir. Ve ekser sağ yanında olup, ve gülünce ağzı kulağına gider ve o yana gözü dahi eğilir. İmdi ilacı budur ki, ibtida o adamı bir tenha odaya koyup Şam aynasına(Dımışkî âyine) baktıralar. Eğer ağzı gözü doğrulmaz ise bir miktar rezene yaprağını kaynatıp bir miktar şarap ile karıştırıp ve bir tane kiremidi dahi kızdırıp o suya bırakalar, ve o adamın başını örtüp/yıkayıp(yuduyup) ta ki o buğu ile terleteler. Sonra yine burnuna bir pare süt dökeler ve bir tane muskat(cevz-i bevvâ) kabuğunu bulup çenesinin eğri yanına tutalar ve sonra gelen tükürük ile tüküreler. Sonra bir miktar mastaki sakızını, Anacyclus pyrethrum(akırkarhayı), bit otunu(mevîzeci) ve tarçını; bunların her birinden üçer dirhem alıp ve on dirhem şeker şerbeti edip, sonra bu devaları dahi şerbet içine katıp karıştırıp, sonra o adamın ağzına bir kaşık koyup bir an ağzında tutup geri tüküre. Bu üslup üzere her gün sabah sabah edeler, Allah'ın izniyle şifa bula, gafil olmayasın.
[Hükemâyı Tertîb-i Muâlece]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
LAKVE (AĞIZ YAMULMASI)
Lakve (ağız yamulması) ağız eğilmekdür. Bir marazdur çekilür anunçün yüzün bir yanı cihet-i gayr-ı tabiiyyeye. Çıkar üfürmek ve tükürük bir canibden ve gökçek olmaz iki şefenün birbirine ulaşması ve muntabık olmaz iki göz birbirine. Lakvenün sebebi ya istirhadur (gevşeme, uyuşma) ya teşennücdür (Zira istirha olıcak bir canibde ol canibün esfele (en aşağıya) meylin iktiza ider (lazım gelir) öyleye heyet-i tabiiyye fasid olur. Ve teşennüc olıcak bir canibde ol canibün incizabın (cezbedilmesini) iktiza ider (gerektirir) öyleye fesad heyete olur.) fark olınur lakve-i istirhaiyye (gevşemeden kaynaklı lakve) ile lakve-i teşennüciyye bunun ile ki lakve-i istirhaiyye küduret (bulanıklık, koyuluk) fi’l-havass ile olur (Ekser olur küduret şemde (ışıkta, mumda) ve zevkde olur.) ve yumuşaklıkla cild-i vechde ihsas olınmaz temeddüd ve müştedd olur istirha-i cefn yani aşağı göz kapağınun gevşeyüp sarkması ziyade olur ve görinür şol perde ki dimağ üzeredür ki muhazidür (paralel) lakve canibinde olan göze süst sarkmış. Lakve-i teşennüciyyede rik (salya) ekall olur temeddüd ile alın derisinde ki batıl kılur yitülerini ve deri meyl ider (Yani deri ense canibine ziyade mail olur.) lakve-i teşennüciyyede rakabe canibine lakve-i istirhaiyyeden (gevşeme lakvesinden) ekserdür. Çeneyi redd itmek el ile şekl-i tabiisine müşkilrekdür lakve-i teşennüciyye asandur istirhaiyyede. (Bilgil ki lakve vaki oldukda dört güne dek belki yidi güne dek ilac itmemek gerek ve altı aya dek mümtedd (uzayan) olsa ilac olınmaz.) [Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Lakve (ağız yamulması) ağız eğilmekdür. Bir marazdur çekilür anunçün yüzün bir yanı cihet-i gayr-ı tabiiyyeye. Çıkar üfürmek ve tükürük bir canibden ve gökçek olmaz iki şefenün birbirine ulaşması ve muntabık olmaz iki göz birbirine. Lakvenün sebebi ya istirhadur (gevşeme, uyuşma) ya teşennücdür (Zira istirha olıcak bir canibde ol canibün esfele (en aşağıya) meylin iktiza ider (lazım gelir) öyleye heyet-i tabiiyye fasid olur. Ve teşennüc olıcak bir canibde ol canibün incizabın (cezbedilmesini) iktiza ider (gerektirir) öyleye fesad heyete olur.) fark olınur lakve-i istirhaiyye (gevşemeden kaynaklı lakve) ile lakve-i teşennüciyye bunun ile ki lakve-i istirhaiyye küduret (bulanıklık, koyuluk) fi’l-havass ile olur (Ekser olur küduret şemde (ışıkta, mumda) ve zevkde olur.) ve yumuşaklıkla cild-i vechde ihsas olınmaz temeddüd ve müştedd olur istirha-i cefn yani aşağı göz kapağınun gevşeyüp sarkması ziyade olur ve görinür şol perde ki dimağ üzeredür ki muhazidür (paralel) lakve canibinde olan göze süst sarkmış. Lakve-i teşennüciyyede rik (salya) ekall olur temeddüd ile alın derisinde ki batıl kılur yitülerini ve deri meyl ider (Yani deri ense canibine ziyade mail olur.) lakve-i teşennüciyyede rakabe canibine lakve-i istirhaiyyeden (gevşeme lakvesinden) ekserdür. Çeneyi redd itmek el ile şekl-i tabiisine müşkilrekdür lakve-i teşennüciyye asandur istirhaiyyede. (Bilgil ki lakve vaki oldukda dört güne dek belki yidi güne dek ilac itmemek gerek ve altı aya dek mümtedd (uzayan) olsa ilac olınmaz.) [Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.