Mürr-i Sâfî (Mürr) 🧪
Mürr-i sâfî: Dövülüp zeytinyağı ile yoğrulur ve sağ ayak tabanına ve başparmağına sürülürse cinsel gücü artırır. Ayak soğuk su ile temizlenene kadar bu durum devam eder.
[Neşati Yağı]

Mürr:
Mahiyeti Hakkında: Zamklardandır ve iki sınıftır, biri halis ve bir kısmı hilelidir.
Seçimi Hakkında: Mürrün iyisi beyaza ve kızıllığa meyyal olup ağacının odununa karışık olmaya ve rayihası güzel ola. Ve bazı öldürücü sütleğenler ona karıştırılıp o dahi öldürücü olur ve o sütleğene bâdyâsyûs isimlendirilir, bir nevi öldürücü ağaçtır.
Tabiatı Hakkında: İkinci derecede sıcak ve kurudur.
Fiilleri ve Hassaları: Isıtıcı, açıcı ve eritici/çözücüdür(muhallildir), yelleri dağıtır, onda tutuculuk/büzücülük(kabz), yapıştırıcılık ve yumuşatıcılık vardır ve kendinin iyi olduğu nesnelere dumanı dahi iyidir velakin dumanında kurutma daha şiddetli olur. Ve dumanı sızlatmadan hafiftir ve günlük dumanına benzerdir, ona binaen büyük devaların ekserisinde faydaları olur ve iltihabı meneder hatta ölüyü dahi tutar ve korur ve ona kötü koku ve bozulma gelmesini meneder ve çiğ olan atık-fazlalık maddeleri(fuzûlı) kurutur. Ve İklîtâ adasından getirilen mürrün ısıtması, olgunlaştırması ve yumuşatması daha şiddetli olur.
Zinet Hakkında: Ne zaman mersin yağı ve ladene karıştırılsa kılı kuvvetlendirmeye yardım eder ve gürleştirir ve yara izlerini parlatıcı olur ve ağzın kokusunu güzelleştirir eğer ağızda tutulursa ve ağız kokusunu izale eder. Ve kezalik şarap ve dereotu ile koltuk altına sürülse koltuğun kokusunu izale eder. Ve mürr bal ile siğillere dahi sürülür.
Veremler ve Sivilceler Hakkında: Mürr balgami veremlere faydalıdır.
Çıbanlar ve Yaralar Hakkında: Mürr iyileştirir, çıplak kemiklere et giydirir ve temregü üzerine eritilip/çözülüp kullanılıp faydalı olur ve iltihaplı yaraları sağaltır ve bal ile karıştırılsa temregüye parlatıcı olur.
Baş Organları Hakkında: Galenos dedi ki mürrün rayihası(kokusu) sağlıklıları baş ağrısına sokar ve baş ağrısı olanı evleviyetle(çok daha fazla) baş ağrısına sokar. Ve mürr devalardandır hususan pelin(safsîyâ) ve afyon ve kunduz hayası ile kulağın çınlamasına faydalıdır ve baş dönmesi olur, uyutur. Ve mürr ile şarap ve zeytinyağıyla gargara olunsa dişleri cidden pekiştirip takviye eder ve çürümesini meneder ve diş etlerini dahi pekiştirip rutubetini izale eder ve kezalik baş dönmesini dahi izale eder. Ve başta olan yara üzerine kuru toz olarak ekilse kurutur. Ve kunduz hayası ve mamisa(mâmîsâ) ve afyon ile kulak ağrısı için ve kulakta akan irin için kullanılır. Ve eski nezleler için mürr ile burun deliklerine sürülürse nezleyi hapseder ve bir dank miktarı buruna çekilse beyni temizler.
Göz Organları Hakkında: Gözde olan yara izlerini parlatıcı olur ve gözün yaralarını doldurur ve beyazını parlatıcı olur ve göz azasının pürüzlülüğüne faydalı olur ve gözün irinini dağıtır velakin evvela sızlatır. Ve bazı kere göze inen suyu ilk inmesinde dağıtır eğer ince(rakîk) olursa. Ve mürrün sürmede daha kuvvetlisi önceden zikredilen hileli sütleğenlisi olur.
Göğüs Organları Hakkında: Eski nemli öksürüğe ve astıma(rebveye) ve dik nefes almaya ve yan ağrılarına faydalı olur ve sesi pürüzlendirmeden safi eder ve bu fiillerin bütünü hafif cilası hasebiyle işler. Ve dil altında alınıp suyu boğaz pürüzlülüğü için yutulur.
Gıda Organları Hakkında: Mide gevşemesine ve sarı suya ve midede olan şişkinliğe halis mürr faydalı olur.
Boşaltım Organları Hakkında: Mürr hayızı idrar eder hususan sedefotu suyu ile ve pelin(efsentîn) ve acı bakla sularından biri ile lavman(ihtikân) olunursa. Ve acılığı hasebiyle cenini ve kurtları ve şerit kurdunu(habbu'l-kar'ı) çıkarır ve rahim ağzının kapanmasını yumuşatır. Ve bağırsak yaraları ve sıyrık ve ishal için bir bakla miktarı mürr içilir.
Sıtmalarda: Biber ve su ile bir bakla miktarı mürr titremenin başlangıcında içilse titremeyi meneder.
Zehirler Hakkında: Akrep sokmaları için şarap ile içirilir.
Bedelleri Hakkında: Mürrün bedeli yarı vezninde olan karabiberdir denildiği üzere velakin bu kavil sabit değildir.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]



Zagber: Ak mürrdür. Farsçada mürr-i sefîd derler. Mürr envayı mim babında zikrolunur.
Mürr: Saf mürrdür Türkçede. Bu zamk bir zamktır ki alasına saf mürr(mürr-i sâfî) derler yani karışık değildir demek olur. Ve bir nevine Mekke mürrü derler. Ve topalak mürrü dahi vardır, ona acı mürr derler, Farsçada mürr-i telh derler. Bunlar halistir. Ve bir nevi hileli olur, hileli mürr derler yani bazı öldürücü sütleğenler ile karışık ederler. O nevini bilmek gerektir. O nevine Acem'de bârbâş ve fârfâsî derler, yaramazdır. Bu öldürücü nevidir zira mürr alası kızıllığa meyyal ve beyazlı, hoş kokulu olmaktır ve acı ve ağır olmaktır. Tabiatı Hipokrat sözü üçüncü derecede sıcak ve kurudur, açıcı ve yelleri dağıtıcıdır ve tutuculuğu/büzücülüğü(kabzı) ve yapışkanlığı dahi vardır. Ve faydası ziyade olduğu için büyük devalara katarlar. İltihabı meneder hatta ölüyü bile iltihaptan ve kokmaktan saklar, zira emanet koydukları ölüye ekser bundan koyarlar. Bundan gayrı ağızda tutsalar ağız kokusunu dahi meneder. Ve yaraların dahi izlerini giderir ve balgami şişlere dahi faydalıdır. Ve sirke ile temregüye ve göz yaraları izlerine vursalar faydalıdır. Eğer pelin(afsentîn) veyahut sedefotu suyuyla lavman(hukne) eyleseler hayızı akıtır ve cenini çıkarır. Ve bakla miktarını ki on iki kırat ola, içseler eski öksürüğe faydalıdır ve sidik zorluğuna ve göğüs ağrılarına ve ishale ve bağırsak yarasına faydalıdır. Eğer dili altına koysalar ve suyunu yavaş yavaş yutsalar akciğer kamışı pürüzlülüğünü yumuşatır. Eğer şarapla akrep soktuğuna vursalar faydalıdır. Eğer şarapla ağızda gargara eyleseler diş ağrılarına muvafıktır. Ve baş çıbanlarına sürseler muvafıktır. Ve eğer afyon ve kunduz hayası ile ve mamisa(mâmîsâ) ile karıştırıp kulakta irin ve şiş olsa damlatsalar faydalıdır. Ve selihe(selîhe) ve bal ile siğillere faydalıdır. Ve şarap ile temregüye münasiptir. Eğer laden ve şarapla ve mum-yağ ile kıllara sürseler dökülmeden meneder ve göz yaralarını ve aklığını giderir. İbni Cezzar sözü bunu ezip mersin suyuyla avrat endamını yıkasa avrat endamı rayihasını(kokusunu) giderir. Eğer rafadan yumurta sarısıyla içseler baştan kan dökülmesini meneder. Eğer zeytinyağı ile yoğurup sağ ayağının tabanı altına ve başparmağına sürseler cimayı ziyade ede, meğer geri çıkara ki cimadan feragat(kurtuluş) gele. Eğer baş ağrısı için sirke ile başa sürseler ağrısını giderir ve şakaklar ağrılarına dahi gayet faydalıdır. Ve böbrek ve mesane marazlarına ve sancısına ve bağırsak yellerine ve rahim illetlerine ve mafsallara ve şişler envayına hususan dalak şişine ve mide gevşemesine ve sarı su ishaline ve hususan avrat yarım dirhemini içse ziyade giden hayızı tuta ve sirke ve gül yağıyla uyuz envayına sürülse muvafıktır. İbni Baytar sözü eğer sıtma tutmazdan bir iki saat evvel biberle yutsalar fayda vere. Eğer sedefotu içindeki kurtçuğazın içiyle eti gitmiş köklere vursalar et bitire. Eğer gelincik çiçeği veya böğürtlen yaprağı suyuyla göz aklığına çekseler ak illetini giderir. Ve turp suyuyla göz altında irkilen kanlara dürtseler gidere. Eğer bir nice gün behaka ve çile dürtseler giderir. Eğer turunç suyuyla gövdede kavlayan derinin mahalline dürtseler düzelte. Ve eğer gövde ve baş ve yüz şişlerine gül suyuyla sürseler sakin ede. Fules sözü mürr, meniyi ve cimayı ziyade eder.
Fars narı: Zehirdir. Mürr nevindendir ama sütleğenler ile yani sütleğen ile karışıktır, hileli derler. Mim babında hileli mürr diye zikrolunmuştur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]

Mürr: Meşhurdur. Eğer cerahata ekseler ağzını aça. Eğer bakla kadar içseler eski öksürüğe ve nefes darlığına ve yan ve göğüs ağrısına ve ishale ve bağırsak çıbanlarına fayda ede. Eğer bakla kadarını sıtma tutmazdan evvel iki saat biberle içseler sakin ede. Eğer dil altında koyup suyunu yutsalar akciğer düdüğünün iriliğini yumuşata. Ve sesi aça. Ve kurtları öldüre. Ve ağız kokusunu iyi ede, sakız gibi çiğneseler. Eğer şapla karıştırıp koltuğa dürtseler kokusunu gidere. Eğer şarapla karıştırıp ağza gargara etseler dişleri ve diplerini muhkem ede. Eğer başta olan çıbanlara ekseler bitire. Eğer sedefotu içindeki kurtçuğazı acı ile karıştırıp eti gitmiş kemiklere vursalar et bitire. Ve koltuklara dürtseler fayda ede. Eğer afyonla ve kunduz hayasıyla ve mamisayla(mâmîsâyla) karıştırıp kulağa damlatsalar fayda ede. Eğer sirkeyle karıştırıp temregüye dürtseler fayda ede. Eğer sıcak göz zahmetlerine sürme etseler gözde olan çıbanlara ve aklığına ve kızardığına ve kapak irinine fayda ede. Eğer ezip mersin suyu ile karıştırıp vajinal fitil(şâf) etseler avratlar önden götürse yaramaz rayihasını gidere. Eğer mürrü zeytinyağıyla karıştırıp bir kişi sağ ayağının başparmağına dürtse mademki ayağındadır cima ede, hiç gevşeklik/iktidarsızlık eylemeye. Eğer sirkeyle ezip başa dürtseler sebebi bilinmez baş ağrısına ve şakaklara fayda ede. Eğer gelincik çiçeği suyuyla ezseler ya böğürtlen yaprağı suyuyla gözde olan ağa dürtseler gidere. Eğer safranla kaynamış suda ezseler göze sürme etseler irinini gidere. Eğer turp suyuyla halletseler göz altında irinli kanı gidere. Eğer birkaç gün behaka dürtseler fayda ede. Eğer turunç suyuyla ezip gövdede olan kavlayan yerlere dürtseler gidere. Eğer sirkeyle ve gül yağıyla karıştırıp çıbanlı uyuza ve giciğe dürtseler gidere. Eğer gül suyuyla ezip gövdedeki şişlere vursalar ve başta ve yüzde olan şişlere vursalar fayda ede. Eğer yarpuz suyuyla ezseler her gün kış gününde başa dürtseler nezlelere fayda ede. Eğer her gün şapla ezseler ve gargara etseler ırganan dişleri berk ede. İçseler göğüs iriliğini giderir. Eğer ağızda tutsalar ya içseler iç ağrılarına fayda ede. Ve yelleri dağıtır. Ve sidiği yürütür. Ve kavuk çıbanlarına ve bağırsak zahmetlerine fayda ede. Evet baş döndürür ve uyutur. Ölünün gövdesine saçsalar çürümez. Buçuk dirhemini avratlar rafadan yumurtayla içse rahimden akan yaşları keser. Ve böyle yapmak balgamı kurutur içteki azayı arıtır tıkanıklıkları açar. Ada soğanı sirkesiyle karıştırıp gargara etseler diş diplerindeki zahmetleri gidere. Gül yağı ile karıştırıp çıbanlı uyuza ve giciğe dürtseler fayda eder. Gül suyuyla ezseler gövdedeki şişlere ve başta ve yüzde olan şişlere fayda eder. Yarpuz suyu ile ezseler her gün kış gününde dürtseler nezlelere fayda eder. Her gün şapla sirkede ezse ve gargara etseler ırganan dişleri berk arıtır. İçseler göğüs iriliğini giderir ve irinini giderir.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Mürr: Arapça ismidir. Önceden kaf harfinde mugilan diye zikrolunan ağaca benzer dikenli bir ağaç ismidir. O ağacı bıçaklar ile çizip altına hasırlar döşerler. Ağaçtan beyaz rutubet akar ondan sonra donup zamk olur. Bazısı dahi ağaç üzerinde ve kabuğu arasında donup zamk olur. Bazıları demişler mî'a-i sâile dedikleri budur. Pişirdikten sonra mî'a-i sâile derler. Bazıları hile edip zamkı mürr suyu içinde ıslayıp mürrdür diye satar. İyisi odur ki yeni olup hafif ve tez ufaklanıp üstü beyazlığa ve kızıllığa meyyal ola ve ufatıldıkta içinde tırnaklar gibi beyaz pareler zahir ola ve rayihası hoş olup lezzeti acı ve tatsız ola ve şol ki ağır olup rengi siyaha meyyal olup tez ufaklana o makulesi yaramazdır. Sütleğenlerden yani sütleğen dedikleri nebatattan bir sınıf vardır ki katledicidir sureta onun zamkı mürre benzerdir. Bazıları birbirinden fark edemezler, ondan sakınalar. O sütleğende keskinlik ve çirkin rayihalı kaşıntı vardır. Mürr, tabiatı üçüncü derece ahirinde sıcak ve ikinci derece ahirinde veyahut üçüncü evvelinde kurudur. Karında olan kurtları ve oğlancıkları katledip çıkarır, cilalandırması vardır. Cilalandırıcı sürmelere girer ve gözlerde olan yoğun kıvamlı/kalın nişanları cilalandırıp giderir. Eskiden beri olan astım(rebv) yani güçle nefes almak marazı ve öksürüğü olan kimseler devalarına girer. Boğazda irilik peyda etmeyip belki akciğer kamışı dedikleri uzvu cilalandırır. Kasık yarılmak devalarına girer ve bir yere gelip büzülmüş olan rahmi yumuşatıp açar. Eğer pelin(afsentîn) veyahut acı bakla dedikleri sarıca Mısır baklası veyahut andız dedikleri kök ile kullansalar hayızı yürütüp karında olan oğlanı kuvvet ile aşağı indirip çıkara. Kullanılacak miktarı bakla danesi kadardır. Eğer titretir sıtma nöbetinden iki saat evvel kullansalar sakin eyleye. Eğer ağza koyup ağızda iken suyunu yutsalar sesi saf edip karında olan solucan ve sair kurtları kıra ve ağız rayihasını hoş eyleye. Bazen olur şap ile karıştırıp koltuklara sürerler. Eğer onunla ve şarap ve zeytinyağı ile gargara etseler dişleri ve diş etlerini muhkem eyleye ve eğer başta olan çıbanlara ve uyuzlara ekseler onula. Eğer sümüklü böcek ile karıştırıp kulaklarda olan kesiği ve sinirlerde ve kıkırdak olan yerlerde olan yaraları onula ve çıplak olan kemiklere et bitire. Eğer afyon ve kunduz hayası ve mamisa(mâmîsâ) ile karıştırıp fitil ile kulaklar içine koysalar ağrılarını gidere ve irinini kuruta ve onula ve sıcaktan olan şişlerini sakin eyleye. Eğer selihe(selîhe) ve ada soğanı ile karıştırıp siğillere vursalar koparıp gidere. Eğer sirke ile karıştırıp temregüye vursalar temregüyü gidere. Eğer laden ve şarap ve mersin yağı ile karıştırıp dökülen saçlara sürseler dökülmeden menedip tuta. Eğer yün paresine bulaştırıp burundan içeriye bulaştırsalar eskiden olan nezleleri kesip tuta ve gözlerde olan beyazı ve kararmayı cilalandırıp gidere ve göz kapaklarında olan iriliği giderir. Günlük tütününü topladıkları gibi bunun dahi tütününü toplarlar. Pes ziyade hafif olup ölü olan tesirden ziyade bunun kurutması ve inceltmesi ziyade olur. Eğer dövüp ve mersin suyu ile yoğurup ferci yaramaz kokar olan avrat vajinal fitil(götürünse) çirkin rayihasını gidere. Eğer ham zeytinden olan zeytinyağı ile macun edip sağ ayağının başparmağına sürse mademki parmakta ola cima eyleye. Eğer sirke ile şol miktar yoğursalar ki bulamaç gibi koyu oldukta başa sürseler sebebi malum olmayan baş ağrısına ve şakakları ağrısına fayda eyleye ve kavuk ve böbrekler ağrılarını iyi eyleye ve mide şişmesini ve bağırsaklar ağrısını giderir ve üzerlerine sürmekle kasık yerleri ve rahimler ağrılarına fayda eder ve içmekle soğuk olan zehirlere fayda eder ve üzerine sürmekle yılan ve akrep soktuklarına fayda eder. Çok koklamakla uyutur ve başı döndürür. Ölü bedenlerini çürümekten ve kokmaktan meneder. Kezalik çıbanları ve yaraları çürüyüp kokmaktan korur ve yaşlıkları kurutur ve içeride olan azayı pak eder. Hayızı çok gelen avrat rafadan yumurta ile yarım dirhem miktarını içse kanını tuta. Eğer ada soğanı sirkesiyle karıştırıp onunla gargara etseler dişler etlerinde olan kanı gidere. Eğer şarap ile avrat ondan vajinal fitil(götürünse) oğlanını tez düşüre. Eğer eti az olan aza üzerinde olan yaralar üzerine ekseler tez onula ve eğer kimyon ile karıştırıp sade yağ ile yoğursalar ve başta yaş çıbanlara ve uyuzlara sürseler iyi ede ve eğer sirke ve pancar suyu içinde ezip fıtığı olanlara yakı etseler ziyade fayda eyleye. Eğer onunla sürmelenmek murat edinirlerse yumurta akı içinde veyahut avrat sütü içinde ezip sürmeleneler. Eğer gelincik çiçeği suyu veyahut lycium dedikleri diken suyu ile ezip gözde olan beyazı ziyade gidere. Eğer boyacılar kökü dedikleri kökler veyahut safran kökleri pişirildiği su içinde veyahut sularda biten yarpuz veyahut ılgın ki önceden beyan olunmuştur onun suyu ile ezip göze çekseler gözleri kavi edip henüz inmeye başlayan suya fayda eyleye. Eğer sümbül ile ezip onunla sürmelenseler göz kapakları irilenmesine fayda eyleye. Eğer turp suyu içinde ezip göz altında veyahut gayrı her kanda olursa donmuş kan üzerine sürseler gidere. Kezalik onunla yüzde olan lekeyi nice zaman ovup sürseler gidere. Eğer ağaç kavunu ekşisi suyu içinde ezip kafa derisi yarası(sa'fe) dedikleri ufak çıbanlara ki başta ve yüzde olur sürseler iyi edip gidere. Eğer sirke ve gül yağı içinde ezip irinli uyuza ve giciğe sürseler gidere. Eğer gül suyu içinde ezip gözde olan arpacığa sürseler kurutup gidere. Eğer mercanköşk suyu ile ezip burnun içerisine kış günlerinde her gün sürseler nezleleri meneyleye. Eğer azıcık zencâr ve kuşkonmaz kökleri içinde pişirilmiş su veyahut sirke veyahut ada soğanı sirkesi içinde ezilmiş şap suyu ile ve onunla her gün gargara etseler rutubet sebebi ile oynayan dişleri pekiştirip muhkem eyleye. İçmesi içeride olan yelleri ve ağrıları giderir ve eskiden olan bağırsaklar sıyrılmak marazına fayda eder ve kan Yoğun kıvamlı/kalın olmakla veyahut tıkanıklıklar sebebi ile tutulmuş olan hayızı yürütür. Eğer çemen tohumu suyu içinde ezip onunla lavman etseler rahimde olan katılıgı gidere. Eğer yaş kişniş veyahut yaş kereviz suyu içinde veyahut koyunların yünlerine yapışmış olan sidiği ve kıglarını susam yağı ile karıştırıp ondan sonra onun içinde ezip sinir ve sinirli karaca et kırığına ve kırıktan olan şişe sürseler eritip/çözüp ağrısını sakin eyleye. Eğer nane suyu ile ezip muhkem alıştırıp sıcak iken burun içine damlatsalar burunda olan yaramaz rayihayı gidere. Kezalik rahmi yaramaz kokan avrat onunla vajinal fitil eylese yaramaz rayihayı gidere. Mürr bulunmasa acı badem zamkından ve andız otu dedikleri kamıştan veznince ve acı topalaktan veznince bedelidir. Bazıları demişler siyah karabiberden veznince bedelidir.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]