Solucan, Toprak Solucanı (Harâtîn, Em'âü'l-Arz)
Mahiyeti: Bir nevi kurttur ki kırmızı olur ve yuvası toprak altı olur.
Tabiatı: Müellifin takdiri üzere onun sıcak olması vaciptir.
Veremleri: Onun dövülmüşü ile sinir cerahatları pansuman olunur ve onun bağı üç gün miktarı çözülmez ve cidden o pansuman faydalı olur.
Baş Azaları: Onun pişmişi kaz yağı ile kulak ağrısına faydalı olur. Ve bazı kere ağrıyan dişin zıt tarafında olan kulağa zeytinyağı ile damlatılır.
Gıda Azaları: Tortusuyla içilse sarılığa iyileşme hasıl olur.
Dışarı Atım Azaları: Solucan yumuşakça dövülüp tortusuyla içirilse sidiği yürütür ve taşa dahi faydalı olur.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Yer bağırsağı: Kızılca solucandır ki yer bağırsağı derler. İhtiyarat kavli Farsçada zagar-kirm derler. Solucan diye hı babında zikrolunur.
Yer solucanı: Yer solucanıdır. Yer bağırsağı derler ve solucan dahi derler. Zikrolunur.
Solucan: Yer solucanı Türkçe, yer bağırsağı Türkçe, kirm-i kuze Farsça, zagar-kirm Farsça, kirm-i sürh Farsça, emaü’l-arz Arapça, mealı ada Süryanice, karkan Rumca, akrin Yunanca, şihü’l-arz Arapça, linric Frankça, antre Afrika, tartaniyye Latince, mifer Berberice, hans antarya Yunanca, kis Hintçe. Hürrü'l-arz dahi derler. Azıcık akan su yollarına ve sulu yerlerde toprak ve çamur altında olur. Kızıl solucandır. Tabiatı sıcak ve kurudur. Ama kuruluğu üçüncü derecededir. Eğer bunu dövüp sinir yaralarına ve üzülmüş ve ayrılmış sinirlere yakı eyleseler bazı kitaplarda anında iyileştirir der, ama bazı nüshalarda üç gün çıkarmayalar ondan iyileştirir diye beyan etmişler. Ve eğer ördek yağıyla pişirip ağrıyan kulağa damlatsalar ağrısını sakin eder. Eğer şarap ile içseler sidiği akıtıp sarılığa dahi fayda eder ve böbrek taşını kırar. Ama beyin sinirlerine zararı vardır, illa badem yağı ıslah eder. Ve bundan sürseler zekeri büyük eder. Ama şırlağan(susam) yağıyla sürseler ziyade büyük eder. İbni Baytar kavli eğer değirmen tozuyla dövüp sinirlerin ayrıldığı yaralara vursalar müfittir. Ve eğer kurutup ondan tortu suyuyla içseler kulunca fayda eder. Ve badem yağıyla başın eklemlerinin ayrıldığı yerlere vursalar kavuştura. Ve bağırsak yarıldığına dahi yakı eyleseler bitire. Muhammed Temimi kavli buna şarap katıp ve bal mumu ve gül yağı katıp sıcak veremlere vursalar ağrısını sakin edip fayda verir.
Şahmü’l-arz: Minhac sahibi pamuktur demiş. Pamuk diye kaf babında zikrolunur. Ve Cami sahibi yer solucanıdır ki solucan derler demiş ve İhtiyarat'ta müellif kavli üzere solucan yer bağırsağıdır der. Cümlesi zikrolunmuştur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Diğer solucan, kuru olduğu halde ezip şırlağan yağı ile muhkem karıştırılıp lazım olan alete pansuman olunsa büyütür.
[Rahatü'n-Nüfus]

Solucan
Yer bağırsağıdır. Eğer ezseler kesilmiş sinire vursalar anında fayda ede. Eğer üzüm suyuyla içseler sidiği yürüte. Eğer ördeğin iç yağıyla pişirip kulağa damlatsalar ağrısını sakin eyleye. Eğer zeytinyağıyla pişirip kulağa damlatsalar fayda ede. Eğer değirmen tuzuyla dövseler siğillere vursalar ve kemik savuştuğuna vursalar fayda ede. Eğer kurutsalar torak otu suyuyla içseler kulunca fayda ede. Eğer badem yağıyla ezip baş eklemleri ayrıldığına vursalar fayda ede. Eğer yakı edip bağırsaklar yarıldığına vursalar fayda ede. Eğer kurutsalar yumuşak dövüp tortusuyla içseler kavuktaki ve böbrekteki taşı dağıta, sarılığa fayda ede, eğer yakı edip sıcak şişlere vursalar sakin ede. Eğer yusalar kurutsalar ezip şırlağan yağıyla karıştırıp zekere dürtseler büyüte.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Solucan: Kızıl kurtçığazlardır. Ve uzun olur. Galiba su kenarlarında ve havuz bucaklarında ve yaş olan yerlerde hasıl olur. Ve ağıza giren sülükler dahi bunlardandır. Ve cemisi sıcaktır evvelkide veya soğuktur ikincide. Ve onun faydası mücerreptir boğmaca ve öksürük için. Ne zaman ki şırlağan yağında kavuralar ve yiyeler ağız şişlerine faydalıdır üstüne komak ile ve yağlamak ile. Ve nezleleri meneder ve fıtığı etlendirir yapıştırmak ile. Ve ne zaman ki hamamböceği ve karafatma ile zeytinyağında pişirseler iyice pişmiş olunca basurlara sürseler gayet ile faydalıdır. Ve eğer sarısabır ile sürmeye devamlılık gösterseler düşürür ve testiyi ezer. Nitekim istimal edeler. Ve eğer zift ve balkabağı yaprağı ile hususa kabak yaprağı ile pişirip yine zekere sürseler büyük eder ve ama onun pişmesi eşeğin zekeri ile ve istimali sürmekle ve yemek ile. Ve bu, mücerreptir. Ve sarılığı beri eder ve sidiği akıtır ve kırık olan şeyleri sarar ve damarları şiddetli eder. O şart ile, o uzuvdan kaldırayalar üç güne değin.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Solucan: Kızıl ve uzun ve birbirine sarmaşmış kurtlardır ki yaş yerler içinde olur. Türkçe lisanda solucan dedikleridir. Tabiatı sıcaktır, yaştır. Yaşlığı tutkal gibi yapışıp kalır makulesidir. Eğer dövüp kesilmiş olan sinire vursalar anında fayda eyleye. Evla budur ki üç güne dek üzerinden gidermeyeler. Sinirli olan azada olan cerahatları bitişdirir. Eğer üç dirhem miktarını üzüm akidesiyle içseler sidiği yürüte. Eğer ördeğin iç yağıyla pişirip kulak içine damlatsalar ağrısını giderip iyi ede. Eğer zeytinyağıyla pişirip ağrısı olan kulağın karşısında olan sağ kulağa damlatsalar fayda eyleye. Eğer değirmen paspalı ile dövüp ezilmiş ve çatlayıp ayrılmış olan yerlere yakı etseler ziyade fayda eyleye. Eğer kurutup ve dövüp badem yağıyla içseler bağırsaklar yarıldığı yere yakı etseler geri bitişdire. Bilhassa eğer kurusunu dövüp içseler kavukta ve böbrekte olan taşları ufaklaya ve sarılığı yani sararma veyahut kararmayı gidere. Eğer taze iken sıcak şişlere yakı etseler sakin eyleye. Eğer yuyup ve kurutup ve dövüp şir-i rugan(susam) veyahut zambak yağı ile ezip ıslayıp ve aleti muhkem ovup ve kaşıyıp onunla sıvasalar kalın ve büyük eyleye. Birkaç kere böyle etseler ziyade eser ve fayda eyleye.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]

Ve solucana derler, dövseler kesilen sinire vursalar anında bitire, gölgede kurutup zeytinyağıyla dövseler zekere sürseler gayet büyük ede.
[A’cebü’l-’uccāb]

Eğer zeytinyağıyla pişirseler kulağı ağrıyan kişi zıt yanına damlatsa sakin ola, sağı ağrısa soluna, solu ağrısa sağına damlata. Eğer yer bağırsağını üzüm akidesiyle içseler sidiği yürüte ve hem kurutsalar yumuşak dövseler şırlağan yağıyla zekere dürtseler yoğun eyleye ve hem kurutsalar yumuşak dövseler şerbet ile içseler kavuktaki taşı gidere.
[Kitab-ı Tıbb]