Abonelikler
Uygulamamızı indirin
Freed Science

Kadim Tıbbın İhyası

Özgür Tıp amblemi

Tıbbi Miras Arşivi

🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿

Topalak - Cyperus rotundus

Serbest metin
Topalak Otu (Cyperus rotundus)
Topalak sıcaktır ve kurudur. Ağız kokusunu hoş eder ve diş etlerini bitirir, pekiştirir. Mideyi, ciğeri kuvvetlendirir, iştah getirir ve yelleri sürer ve böbreği sıcak eder, zihni ziyade eder. ... Eğer topalak(su'd) ki topalaktır, yumuşak dövüp gah gah yemeğe ekip yeseler veya macun içine katıp yeseler, aklı ziyade eder. Eğerçi özellikleri çoktur ama, ziyade dahi yemeye kim kanı söndürüp cüzam hastalığına müptela etmeye.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Topalak dişin çürümüş etini pekiştire.
[İbda'i'l-A'raz]
Meşhur eczalardandır. Tabiatı sıcak ve kurudur. Yaramaz yaralara ve ağız kokusuna ve basurlara ve rahim illetlerine ve idrar damlamasına(tekatur-ı bevle) azim faydası vardır.
[Lehçetü'l-Lügat]

Topalak(Su'd): Topalaktır. Eğer yumuşak dövüp onulmaz çıbanlara ekseler onula. Eğer içseler sidiği yürüte. Ve mesanede olan taşı dağıta çıkara. Ve adet kanını yürüte. Ve akrep soktuğuna fayda ede. Ve rahim yumulduğuna ve soğukluğuna fayda ede. Eğer kuruyken ezip(sahk edip) ağızda olan çıbanlara ve yiyici(akile) çıbanlarına ekseler fayda. Eğer menekşe yağıyla içseler aklı ziyade ede. Ve ağız kokusunu iyi eyleye. Ve böbreği kızdıra. Soğuk mesaneye fayda ede, zafiyetini gidere. Ve sidik damladığını kese. Ve mideyi kızdıra. Ve burunda olan yaramaz kokuları gidere. Ve diş diplerini muhkem ede, hıfzı ziyade eyleye. Ve eski sıtmalara fayda ede. Ve sinirleri kuvvetli ede. Eğer yemeğe saçıp yeseler dahi bu faydaları ede. Evet çok yemeyeler. Ta ki kanı göyündürüp cüzam hastalığını getirmeye. Eğer yakı edip mideye vursalar kusmayı kese, eğer zeytinyağıyla-ziftle karıştırıp beneklere vursalar fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Topalak(Su'd): Topalak, dopalak: Bir meşhur ottur, Mısır'da çok olur. Ve evlerde ekerler, ona çamaşırcı fesleğeni(reyhanü'l-kasari) derler. Yaprakları yassı ve budakları ince olur. Ve mutlak söylendiğinde onun ağacı murat olunur. Ve iyisi, zeytin çekirdeğine benzer ve kızıl olup kokusu iyi olanıdır. Çok zaman kalır. Ve ne zaman banotu içine koysalar kuvveti düşer. Ve eğer yetişmeden evvel dererlerse fasit olur. O, sıcaktır ve kurudur ikincide ve Hintlisi dördüncüde. Yoğun kıvamlı yelleri(riyah-ı galizayı) kaburgalardan ve kasıktan dağıtır/çıkarır(hal eder) ve tatlı badem yağı ile şehveti tahriklendirir ve panzehirlere dahil olur zehirlerin definde kuvvetli olduğu için. Ve onun yağı ki içinde pişmiş ola sağır kulağa damlatsalar açar ve dişleri kuvvetli eder ve ağız kokusunu ve diş eti yaralarını meneder ve bedeni kuvvetli eder çarpıntıyı ve sarılığı ve soğuk baş ağrısını zail eder ve adet kanını cari eder. Ve mesane taşını ezer ve kurtları ve basurları ve böbrekleri ve mesaneyi ve rahim soğukluğunu çıkarır ve safi eder. Hazma yardımcı olur ve sıtmaları zail eder ve siyatiği ve felci ve yüz felcini ve uyuşukluğu sakin eder ve enfeksiyonları-bozulmaları çıkarır ama onun boğaza ve avaza zararı vardır. Şeker onun düzelticisidir. Ve böbreklere zararı vardır. Anason düzelticisidir. Ve eğer bir kimse ona devam eylese rengi güzelleştirmek ve kokuyu güzelleştirmek için ve cüzam olmaktan korkar ise ki bedende kanı yaktığı için olur, o hald onu sirkede ve şekerde ıslatıp sonra kullanalalar. Ve şerbeti: İki miskale değindir. Bedeli: Misli kadar sümbül ve yarısı kadar mürsafi ve çeyreği kadar tarçın.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Topalak(Su'd) kökü: Topalak dedikleri kökün tabiatı birinci derecede sıcak ve ikincide kurudur, kızdırıcıdır. Eğer bunu yumuşak dövüp onulmaz çıbanlara ekseler onuldurur ve yeseler idrarı yürütür ve rahim soğukluğuna ve ağzı yumulduğuna ki rahim boğulması(ihtinak-ı rahm) derler fayda eder. Ve kurusunu ezip ağız çıbanlarına yine fayda eder. Menekşe yağıyla içseler aklı ziyade ve rengini gökçek eder, basurlara fayda eder, ağız kokusunu hoş eder ve diş diplerini muhkem eder, hıfzı artırır, sinirleri kuvvetli eder. Bundan iki dirhem kullanılır, ziyadesi kanı kurutur.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]
Topalak(Su'd): Türkçede topalak demekle meşhur olan kök ve nebatın ismidir. Nebatın yaprağı pırasaya benzerdir ama ondan uzunca ve incece ve katıcadır ve yapışıldıkta bir miktar kuruluğu(huşuneti) yani tırmalar iriliği vardır. Siyah ve uzunca ve yumru ve bir yere toplanıp yumrulanmış kökü vardır. En büyüğü zeytin kadar olur, kokusu hoştur. Tabiatı üçüncü dereceye yakın sıcak ve kurudur. İyisi odur ki kalın olup ağır ola. Su içinde ve suya yakın yerde biteni zayıfça olur. Topalak diye mutlak söylense ancak kökü murat olunur. Isıtıcı ve kurutucudur ve yakıp acıtması yoktur. Rutubet sebebi ile onulması güç olan çıbanlara fayda eder. Dövüp ağızda olan çıbanlar üzerine ekmekle ziyade fayda eder. İdrarı ve adet kanını yürütür ve taşları ufaklar ve dışarı eder ve damarlar ağızlarını açar. İçmekle akrep zehrine faydalıdır. Eğer onunla yakı etseler rahim soğukluğuna fayda eyleye ve ağzını bir yere getire. Yağları acı edip tutucu(kabız) etmek için yağlara katarlar. Dişler ve dipleri kuvvetli olmak için ve ağız kokusu hoş olmak için ettikleri diş tozlarına(senunlara) yani dişlere sürülen devalara girer. Yemesi aklı ziyade eder ve yelleri giderir ve mideyi tabaklar(dibagat eder) ve yüz rengini güzel eder ve boş böğürde olan yelleri giderir. Eğer çitlembik yağı ile içseler gevşemiş olan beli yani arka omurgalarını muhkem eyleye ve soğuk olan böbrekleri ve mesaneyi sıcak eyleye ve rutubet sebebi ile olan idrar damlamasına yani sidik damlamasına fayda eder. Eğer bir kereden çok kullansalar veyahut nice zaman azını kullansalar kanı yakıp boğaza zarar eyleye. Hatta avazı tuta veyahut boza ve cüzam hastalığını peyda eyleye. Şeker ve sirke düzeltip zararını def eyleye. Bazıları demişler akciğere zarar eder, anason düzeltir. Bazıları sirke ve bal içinde üç gün miktarı ıslatıp daha sonra kullanıp zarar etmez. Topalak ağızdan yaramaz kokuyu giderir, yaşlığı ziyade olan mideye fayda eder. Bağırsaklar ve aşağıda olan uzuvların ziyade yaşlığına ve gevşemesine iyidir, diş etlerini pekiştirir. İçmekle eskiden olan sıtmalara fayda eder ve sinirleri kuvvetli eder. İçmekle ve yakı etmekle kusmayı giderir. Eğer dövüp ve zift ile karıştırıp başta olan ufak çıbanlara vursalar fayda eyleye. Eğer yarım litre yani altı dirhem miktarını bir litre şarap içinde pişirip o şaraptan bir litre yani on iki dirhem içseler karında olan kurtları ve solucanları çıkara. Dövülmüşünü sabuna katarlar, sabunun kokusu hoş olup pak etmesine yardım eder ve rengini güzel eder. Hekim Dioskorides bir kimseden rivayet eder ki Hindistan vilayetinde topalağın bir çeşidi vardır ki zencefile benzerdir, ağıza alınıp çiğneseler sarı olur. Bu sınıf ziyade keskindir. Harareti dördüncü dereceye erişir, yakıcıdır. Deriye dokunursa kabartır ve eğer saçlara dokunursa saçları yolar. İki denk miktarı insanı divane eder belki katleder. İbn Rıdvan nam tabip demiş ki bu zikrolunan sınıf zerumbat dedikleri köktür ama yanlış eyledi.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]

Erişim kontrol ediliyor…

Orijinal Tarihî Metin

Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.

Topalak germ ve huşkdur. Agız kokusın hoş eder ve diş etlerin bitürür, berk eder. Mi'deyi, cigeri kuvvetlendürür, iştihâ getürür ve yelleri sürer ve bögregi issi eder, zihni ziyâde eder.
...
Eger su'd kim topalakdur, yumşak dögüp gâh gâh ta'âma eküp yeseler yâ ma'cûn içre katup yeseler, aklı ziyâde eder. Egerçi havâssı çokdur ammâ, ziyâde dahı yemeye kim kanı sögündürüp cüzâm rencine mübtelâ etmeye.

[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]

Orijinal metnin devamı kilitli

Erişim kontrol ediliyor…

Yorumlar

Yorumlar yükleniyor…

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.