🧠 Sinir ve Kas Hastalıkları (Kramp, Felç, Titreme vs.)
Titreme / Ra'şe
Serbest metin
Titreme / Ra'şe
Titremeyi(ra'şeyi) ve baş titremesini bildirir. (Önce;)
Baş Titremesi
Eğer hatmi kökünü kaynatıp şarapla başı titreyen kişiye içirseler, aladır ve tarçın dahi faydalıdır. Eğer dereotu yağını başı titreyen sürünse, aladır. Birkaç gece sarı sabırı mercimekten büyükçe yutsa baş titremesini gidere, eğer gitmez ise dahi büyük yuta. Eğer yine fayda etmezse dahi büyük yuta.
Titreme
Ve dahi titreme(ra'şe) bir illettir, el baş titrer ve oynar. Bu zahmet yaşlılarda çok olur, zira kim yoğun kıvamlı/kalın kuvvet kesilir(kuvvetin sağlam kısmı gitmiştir), soğukluk yaşlılıkta artar - ziyade olur. Ve bu, çok şarap içmekten de olur.
Bunun dahi ilacı felç ilacı gibidir yerinde görüle, bir dirhem tiryâk-ı fârûk verirlerse iyidir.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Titreme ki titreye bütün beden,
Titreyişten incine sabah akşam.
Evvela al sığır yoğurdundan,
Beze dök süzüle dahi ondan.
Zifti taş ile un gibi et,
Kına ile bu zifti ölçülü et.
Evvela elde olsa bu titreme,
Yakı eyle kim omuza erişe.
Her ne uzvunda var ise eyle,
Kapla yakı edip onu böyle.
[Manzûme fi İlm-i Tıb]
Titremektir. Yüksek seviye bir hastalıktır, tahrik edici kuvvetin adaleleri tahrikten aciz olmasından veya sebat üzere sürekli olarak sabit tutmasından aciz olmasından hasıl olur . (Derkenar: Yani tahrik etme kuvveti kasların tahrikinden ve sebatından aciz ola sürekli dediği tahrike ve sebata ikisine bile kayıttır.) Öylece irade ile yapılmış hareketler veya irade ile sabit tutma esnasında uzvun ağırlığının yerçekiminden dolayı aşağıya hareketi karışıp birbirine girer. Bu aciziyet ya kuvvetin zayıflığı sebebiyledir nitekim titreme(ra'şe) hasıl olur ferahlıktan ve gazaptan veya dertten-gamdan ki ruhun nizamını karıştırıcıdır. Veya aletin halinin yaramazlığı sebebiyledir, yani sinirin hali iyi olmayıp kuvvetinden etki görme eylemini kabul etmez ve onun halinin kötülüğü gevşeklik/güçsüzlük(süstlük) sebepleri sebebiyle olur ne zaman o sebepler sağlam olmasa. (Derkenar: Zira gevşeklik/güçsüzlük sebepleri sağlam olunca felç olur, titreme olmaz.) Veya kuvvet zayıflığı ve alet kötülüğünün ikisi sebebiyle birden olur. Nitekim arız olur titreme(ra'şe) zehirli hayvan sokunca zarar eder kuvvete ve alete. Titremenin gayetle şiddetlisi, sol taraftan başlayandır.
...
Bu marazların yani kasılma/titreme(teşennüc) ve gerilme(temeddüd) ve titreme(ra'şe) ve uyuşukluk(hader) ve seğirme(ihtilâc) marazlerinin alametleri ve ilaçları zikredilmiştir felçte. (Not: Felce iyi gelen ona da iyi gelir demek isteniyor, bu bölüm de bu hastalıkların zikri ile beraber aynı kategoride yazılmıştı. "Felç" bölümüne bakılabilir)
...
Not: Burada bu hastalıkların SADECE kuruluk sebebi ile olanlarının şifası verilmiştir, diğer çareler felç bölümündedir. Kuruluk olduğundan %10000 emin olmadıkça yapmamalıdır. Kuruluk belirtileri için mizaçlar kategorimiz iyice çalışılmalıdır, yeni gönderiler de eklenecek. Cılız olmak, cilt rengi siyah sarı vb kuruluk alametlerine sahip olmak gibi alametlerle emin olmalıdır. Zira genellikle balgamdan olması daha muhtemel olmaktadır.
Şol maraz ki bu marazlardan yani felç ve kasılma/titreme ve gerilme ve yüz felci ve titreme ve uyuşukluktan kuruluktan ola, ümitten uzaktır ve eğer bu marazların sahibine kurtuluş ola oturma ile olur menekşe yağına sıcak sıcak. Zira nemlendirir ve sıcak ile tesir eder veya pişirilsin kabak ve karpuz ve hıyar ve acur ve eklensin ona menekşe yağı ve oturtulsun onda ve yağlanılsın ekmek ile her vakit, ta ki nemlilik hasıl olsun ve içirilsin arpa suyu ki tohum eklenmiş ola ona ıspanak ve yaş kişniş ile şeker ile ve burnuna damlatılsın menekşe yağı. Zira beyin nemlendirilince cümle sinirler nemlendirilir ve gıda kılınsın et çorbası ve piliç çorbası tuzu azıcık olmalı (Derkenar: Tuzu çok olunca kurutur) ve lazım olur sükun(hareketsizlik) ve rahata. Ne zaman kuyruk yarılıp kasılma/titreme kuruluğu olan uzuv üzere bağlansa ve terk olunsa kokuncaya kadar fayda eder nemlendirmesinin uzun müddeti sebebi ile.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıb]
İmdi her kim bir miktar hatminin kökünü kaynatıp bir parça şarap ile karıştırıp sonra başı titreyen kişiye içirseler halas ede. Eğer sarı sabır dedikleri devayı alıp sonra mercimekten büyükçe yutsalar başının titremesini defede, ama eğer o denli fayda etmezse dahi büyükçe yedirseler halas ola. Ve dahi bu titreme(ra'şe) dedikleri bir illettir ki balgamidir, el ve baş titrer, ekser yaşlılarda çok olur, zira ki yoğun kıvamlı/kalın kuvveti eksilip ve soğukluğu ziyade olup ve ziyade şarap içmekten olur, ama bu ilaç, felç ilacı gibidir. Bir dirhem tiryâk-ı fârûk verirler ise faydalıdır.
[Hükemâyı Tertîb-i Muâlece]
Ve tarçının yağı titremeye(ra'şeye) gayet fayda eder, gaflet olunmaya.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Titreme ilacı için kullanılacak devadır:
Tarçın
Sedefotu yağı(dühnü’s-sezâb)
Üzerlik yağı(dühnü’l-harmel)
Pazı
Yonca(fısfısa)
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Çam fıstığı titremeye(ra'şeye) fayda eder. Şarap çok içse titreme getirir. Sirke sinirlere ziyan eder. Horoz hayası / testisi dereotuyla pişirip çorbasını içeler, titremesi olana fayda eder. Ceviz yağı felce ve yüz felcine fayda eder. Kart horoz çorbası felç ve titreme ashabına salihtir. Eğer yarasanın başını zambak yağında pişirseler ta eriyinceye dek sonra o yağdan titreyen kişi kendine sürse fayda eder. Felçli kişi dahi öylece etse faydalı ola ve hem yarasa pişen suyun içine felçli kişi koysalar halas bula biiznillahi. Eğer papatya yağını titremesi olan kişiye dürtseler fayda eder. Ve hem ceviz yağı gövde uyuşmasına fayda eder ve titremeye ki baş titremesidir fayda eder.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Titremeyi(ra'şeyi) ve baş titremesini bildirir. (Önce;)
Baş Titremesi
Eğer hatmi kökünü kaynatıp şarapla başı titreyen kişiye içirseler, aladır ve tarçın dahi faydalıdır. Eğer dereotu yağını başı titreyen sürünse, aladır. Birkaç gece sarı sabırı mercimekten büyükçe yutsa baş titremesini gidere, eğer gitmez ise dahi büyük yuta. Eğer yine fayda etmezse dahi büyük yuta.
Titreme
Ve dahi titreme(ra'şe) bir illettir, el baş titrer ve oynar. Bu zahmet yaşlılarda çok olur, zira kim yoğun kıvamlı/kalın kuvvet kesilir(kuvvetin sağlam kısmı gitmiştir), soğukluk yaşlılıkta artar - ziyade olur. Ve bu, çok şarap içmekten de olur.
Bunun dahi ilacı felç ilacı gibidir yerinde görüle, bir dirhem tiryâk-ı fârûk verirlerse iyidir.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Titreme ki titreye bütün beden,
Titreyişten incine sabah akşam.
Evvela al sığır yoğurdundan,
Beze dök süzüle dahi ondan.
Zifti taş ile un gibi et,
Kına ile bu zifti ölçülü et.
Evvela elde olsa bu titreme,
Yakı eyle kim omuza erişe.
Her ne uzvunda var ise eyle,
Kapla yakı edip onu böyle.
[Manzûme fi İlm-i Tıb]
Titremektir. Yüksek seviye bir hastalıktır, tahrik edici kuvvetin adaleleri tahrikten aciz olmasından veya sebat üzere sürekli olarak sabit tutmasından aciz olmasından hasıl olur . (Derkenar: Yani tahrik etme kuvveti kasların tahrikinden ve sebatından aciz ola sürekli dediği tahrike ve sebata ikisine bile kayıttır.) Öylece irade ile yapılmış hareketler veya irade ile sabit tutma esnasında uzvun ağırlığının yerçekiminden dolayı aşağıya hareketi karışıp birbirine girer. Bu aciziyet ya kuvvetin zayıflığı sebebiyledir nitekim titreme(ra'şe) hasıl olur ferahlıktan ve gazaptan veya dertten-gamdan ki ruhun nizamını karıştırıcıdır. Veya aletin halinin yaramazlığı sebebiyledir, yani sinirin hali iyi olmayıp kuvvetinden etki görme eylemini kabul etmez ve onun halinin kötülüğü gevşeklik/güçsüzlük(süstlük) sebepleri sebebiyle olur ne zaman o sebepler sağlam olmasa. (Derkenar: Zira gevşeklik/güçsüzlük sebepleri sağlam olunca felç olur, titreme olmaz.) Veya kuvvet zayıflığı ve alet kötülüğünün ikisi sebebiyle birden olur. Nitekim arız olur titreme(ra'şe) zehirli hayvan sokunca zarar eder kuvvete ve alete. Titremenin gayetle şiddetlisi, sol taraftan başlayandır.
...
Bu marazların yani kasılma/titreme(teşennüc) ve gerilme(temeddüd) ve titreme(ra'şe) ve uyuşukluk(hader) ve seğirme(ihtilâc) marazlerinin alametleri ve ilaçları zikredilmiştir felçte. (Not: Felce iyi gelen ona da iyi gelir demek isteniyor, bu bölüm de bu hastalıkların zikri ile beraber aynı kategoride yazılmıştı. "Felç" bölümüne bakılabilir)
...
Not: Burada bu hastalıkların SADECE kuruluk sebebi ile olanlarının şifası verilmiştir, diğer çareler felç bölümündedir. Kuruluk olduğundan %10000 emin olmadıkça yapmamalıdır. Kuruluk belirtileri için mizaçlar kategorimiz iyice çalışılmalıdır, yeni gönderiler de eklenecek. Cılız olmak, cilt rengi siyah sarı vb kuruluk alametlerine sahip olmak gibi alametlerle emin olmalıdır. Zira genellikle balgamdan olması daha muhtemel olmaktadır.
Şol maraz ki bu marazlardan yani felç ve kasılma/titreme ve gerilme ve yüz felci ve titreme ve uyuşukluktan kuruluktan ola, ümitten uzaktır ve eğer bu marazların sahibine kurtuluş ola oturma ile olur menekşe yağına sıcak sıcak. Zira nemlendirir ve sıcak ile tesir eder veya pişirilsin kabak ve karpuz ve hıyar ve acur ve eklensin ona menekşe yağı ve oturtulsun onda ve yağlanılsın ekmek ile her vakit, ta ki nemlilik hasıl olsun ve içirilsin arpa suyu ki tohum eklenmiş ola ona ıspanak ve yaş kişniş ile şeker ile ve burnuna damlatılsın menekşe yağı. Zira beyin nemlendirilince cümle sinirler nemlendirilir ve gıda kılınsın et çorbası ve piliç çorbası tuzu azıcık olmalı (Derkenar: Tuzu çok olunca kurutur) ve lazım olur sükun(hareketsizlik) ve rahata. Ne zaman kuyruk yarılıp kasılma/titreme kuruluğu olan uzuv üzere bağlansa ve terk olunsa kokuncaya kadar fayda eder nemlendirmesinin uzun müddeti sebebi ile.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıb]
İmdi her kim bir miktar hatminin kökünü kaynatıp bir parça şarap ile karıştırıp sonra başı titreyen kişiye içirseler halas ede. Eğer sarı sabır dedikleri devayı alıp sonra mercimekten büyükçe yutsalar başının titremesini defede, ama eğer o denli fayda etmezse dahi büyükçe yedirseler halas ola. Ve dahi bu titreme(ra'şe) dedikleri bir illettir ki balgamidir, el ve baş titrer, ekser yaşlılarda çok olur, zira ki yoğun kıvamlı/kalın kuvveti eksilip ve soğukluğu ziyade olup ve ziyade şarap içmekten olur, ama bu ilaç, felç ilacı gibidir. Bir dirhem tiryâk-ı fârûk verirler ise faydalıdır.
[Hükemâyı Tertîb-i Muâlece]
Ve tarçının yağı titremeye(ra'şeye) gayet fayda eder, gaflet olunmaya.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Titreme ilacı için kullanılacak devadır:
Tarçın
Sedefotu yağı(dühnü’s-sezâb)
Üzerlik yağı(dühnü’l-harmel)
Pazı
Yonca(fısfısa)
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Çam fıstığı titremeye(ra'şeye) fayda eder. Şarap çok içse titreme getirir. Sirke sinirlere ziyan eder. Horoz hayası / testisi dereotuyla pişirip çorbasını içeler, titremesi olana fayda eder. Ceviz yağı felce ve yüz felcine fayda eder. Kart horoz çorbası felç ve titreme ashabına salihtir. Eğer yarasanın başını zambak yağında pişirseler ta eriyinceye dek sonra o yağdan titreyen kişi kendine sürse fayda eder. Felçli kişi dahi öylece etse faydalı ola ve hem yarasa pişen suyun içine felçli kişi koysalar halas bula biiznillahi. Eğer papatya yağını titremesi olan kişiye dürtseler fayda eder. Ve hem ceviz yağı gövde uyuşmasına fayda eder ve titremeye ki baş titremesidir fayda eder.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
♦ Titreme / Ra'şe
Ra'şeyi bildürür, baş ditremekdür ve dahı lakveyi beyân eder. Eger hatmî dibin kaynadup şarâbla başı ditreyen kişiye içürseler, a'lâdur ve dârçîn dahı müfîddür. Eger turak otı yagın başı ditreyen sürinse, a'lâdur. Birkaç gece sarı sabrı mercimekden büyücek yutsa baş ditremesin gidere, eger gitmez ise dahı büyük yuda. Eger yine fâide etmezse dahı büyük yuda. Ve dahı ra'şe bir 'illetdür, el baş ditrer ve yanar. Bu zahmet pîrlerde çok olur, zîrâ kim kuvvet-i galîzi kat' olur, bürûdet ziyâde olur ve çok şarâb içmekden olur. Bunuñ dahı ilâcı fâlic ilâcı gibidür mahallinde görile, bir direm tiryâk-ı fârûk verürlerse eyüdür.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Ra'şeyi bildürür, baş ditremekdür ve dahı lakveyi beyân eder. Eger hatmî dibin kaynadup şarâbla başı ditreyen kişiye içürseler, a'lâdur ve dârçîn dahı müfîddür. Eger turak otı yagın başı ditreyen sürinse, a'lâdur. Birkaç gece sarı sabrı mercimekden büyücek yutsa baş ditremesin gidere, eger gitmez ise dahı büyük yuda. Eger yine fâide etmezse dahı büyük yuda. Ve dahı ra'şe bir 'illetdür, el baş ditrer ve yanar. Bu zahmet pîrlerde çok olur, zîrâ kim kuvvet-i galîzi kat' olur, bürûdet ziyâde olur ve çok şarâb içmekden olur. Bunuñ dahı ilâcı fâlic ilâcı gibidür mahallinde görile, bir direm tiryâk-ı fârûk verürlerse eyüdür.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.
