Turp / Fücl
(Raphanus sativus)
Turpun tabiatı sıcak ve kurudur. Yemekle yenince kabuğu ve yaprağıyla yenmek gerek yemekten sonra yemek gerek zira yemeği hazmeder ama yemekle birlikte yemek veya yemekten önce yemek yemeği midede harap eder.
[Ahmet Şeyhzâde - Tabîbnâme]


Turp / Fücl: Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve ikinci derecede kurudur ve idrar söktürücüdür ve yemekten sonra yenilse hazım eder ve yelleri çıkarıcıdır ve suyu tıkanıklıkları açar ve bal ile şerbet edip içseler kusmaya yardımcıdır ve kaynatılmışı yoğun kıvamlı/kalın hıltları inceltir ve hayız tutulmasını defeder.
[Lehçetü'l-Lügat]

Mahiyeti Hakkında: Turp eczalarının en kavisi(güçlüsü) tohumu ve sonra kabuğu ve sonra yaprağı ve sonra eti olur. Ve turpun yağı hintyağı gücündedir lakin turp yağının harareti hintyağı hararetinden daha şiddetli olur. Ve yabani olan bostani(bahçede yetişen) turpa bilcümle vasıflarında ortaktır velakin yabani daha kavidir.
Seçimi Hakkında: Kaynatılmışı gıda verici olur ve eczalarının en kavisi tohumu olur.
Tabiatı Hakkında: Birinci derecede sıcak ve nemlidir ve tohumu üçüncüde sıcaktır.
Hassaları Hakkında: Yelleri tevellüt(meydana getirme) ettirir lakin tohumu yelleri eritir/çözer(tahlil eder). Ve turpun kesip parçalaması kavidir ve hususan yabani turpun inceltmesi daha kavidir ve yabanisinde iltihaplandırıp(çürütüp/bozup) yakma kuvvetleri vardır. Ve kaynatılmışının gıdalılığı çok olur, zira pişirme olunmakla devalılık sıfatı ondan ayrılır ve ondan meydana gelen gıda balgami olur ve bununla beraber az miktar olur. Ve turpta çürümeye çabuk bir cevher vardır ve o cevher turpta olan mazarratlara sebep olur. Ve turpun ilkbaharda zuhur eden yaprağı pişirilip o kaynatılmış zeytinyağı ile ve tuzlu sosla yenilse asıl turptan onun gıdası çok olur.
Zinet Hakkında: Delice(şeylem) unu ile turp karıştırılıp saçkıran hastalığında(dâü's-salebde) kullanılsa kılı bitirir. Ve bal ile yakı olunur ise göz altında morarma ile arız olan göz izlerini söküp çıkarır. Ve turpun tohumu organlarda olan çillere ve sair garip renklere ve darbe izlerine ve yüz lekesine faydalı olur. Ve turp tohumu çövenotundan( kündüs) bir miktar ile yakı/tıla etmek ile siyah alaca hastalığını(behak-ı esvedi) izale eder hususan hamamda yakı oluna. Ve turp biti bedende ziyade eder.
Şişler Hakkında: Turp delice unu ile süt sivilcelerini(büsür-ı lebeniyyeyi) cilalayıcı olur.
Yaralar Hakkında: Bal ile yakı olunsa kötü yaraları ve süt yaralarını söküp çıkarır. Ve sirke ile turp tohumu ankarâyâ denmekle meşhur olan yarayı tam söküp çıkarma ile söküp çıkarır ve kezalik temriye üzere kılınsa temriyi dahi izale eder.
Mafsal(eklem) Aletleri Hakkında: Tohumu mafsallarda olan zonklamaya faydalıdır ve mafsal ağrısına cidden faydalıdır.
Baş Organları Hakkında: Başa ve dişe ve damağa zararlıdır ve özsuyu ve yağı kulakta olan yele cidden faydalıdır.
Göz Organları Hakkında: Göze cidden zararlıdır velakin turp suyu göze damlatılsa cila verir ve göz pınarı altında olan izleri izale eder. İbn Maseveyh dedi ki turpun yaprağı görme gücünü keskinleştirir.
Göğüs Organları Hakkında: Turpun kaynatılmışı eski ve kronik olan öksürüğe ve göğüste meydana gelen yoğun kıvamlı/kalın gıda sıvısına(keymusa) salih olur ve zehirli mantardan arız olan boğulmaya dahi faydalı olur. Ve sirkencübin ile pişirilip boğaz iltihabı için gargara olunsa faydalı olur ve bununla beraber boğaza zararlı olur. Ve turp sütü ziyade eder.
Gıda Organları Hakkında: Mideye kötüdür ve geğirticidir, geğirtir ve yemekten sonra karnı yumuşatır ve gıdayı aşağı inmeye zorlar ama yemekten ÖNCE yenilen turp yemeği yukarı kaldırır ve midede yemeğin durmasına mani olur, bundan dolayı kusmayı kolaylaştırır hususan kabuğunun sirkencübin ile kusmayı kolaylaştırması daha şiddetli olur. Ve yan ve dalağa muvafık yakı olur. Ve tohmı sirke ile cidden mide bulandırıcı olur. Tab ile olan nüshada "tohum" bedeline "gövde" vakidir. Ve tohumu dalak veremini eritir/çözer(tahlil eder). İbn Maseveyh dedi ki yemekten sonra yenilse ve hususan yaprağı yenilse yemeği hazmeder ve yaprağının suyu karaciğer tıkanıklıklarını açar ve sarılığı izale eder. Ve bazıları dediler ki yaprağı hazmedici ve gövdesi mide bulandırıcı olur ve tohumu karında olan şişkinliği eritir/çözer(tahlil eder) ve yemeğin çıkışını kolaylaştırıp iştah getirir ve karaciğer ağrısını izale eder. Ve turp suyu ödeme(istiskāya) faydalı olur.
Zehirler Hakkında: Engerek yılanı ısırmasına faydalı olur. Ve şarap ile boynuzlu yılan ısırmasına faydalı olur. Ve kezalik tohumu zehirler ve yerdeki böceklere faydalı olur. Ve onun ezilmişi akrep üzere konulsa o akrep helak olur. Ve turp suyunun akrebi kuvvetle helak etmesi tecrübe edilmiştir. Ve turp yiyen kimseyi akrep soksa sokulana zararı olmaz.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb Cilt 2]

Soğuk ve nemlidir turp ey dost,
Ödem hastalığını(İstiska) o zail eder.
Kadınların sütü artar onu yiyince,
Lakin baş ağrısı getirir ey civan.
[Tutmacı - Tabiatname]



Ezip yeseler göbek ve kasık ağrısına faydalıdır ve her kim sıtmada bir kadeh turp suyunu içe, balgamı kusturur ve ağzından gelen kara suya faydalıdır. Durgurur. Turpun suyunu öd ağacı ile beraber karıştırıp kulağa damlatsalar kulaktan gelen irini durgura ve üç günde bir tutan astımı defeder. Turp suyuyla şap suyunu bal ile karıştırıp ve yakı edeler. On yıllık alaca lekesini giderir. Ve turpu aç iken yeseler midelerini kavi eder. Balgamı giderir ve ağız rayihasını güzel eder ve turpu süt ile pişirip yeseler zekeri gevşekliğini/güçsüzlüğünü giderir. Diğer bir kişi cimaya kadir olmasa iki dirhem turp tohumu dövüp yağla kaynatıp zekerine yakı ede, zekeri kaim ede. Diğer turp tohumunu yese mideyi açıp midede olan ağrıyı sakin eder ve ihraç eder. Dahi her gün üç dirhem turp tohumundan yese ciması kavi olur. Gecede her ne kadar dilerse eder.
Soru: Ama bu miktarca turptan daha menfaatli nesne yoktur mu ki kitapta önce turpu zikreyledin.
Elcevap: Çavuşlar askerin önünden yürür. Merhum sultan Selim bin Beyazıd Han hazretlerinin tıp nargillerinden ve şerefli lisanlarından sadır olunmuştur. İşte bu çavuşlar turp misalidir. Meydandan halkı sürüp kendileri oturur buyurmuşlardır.
Hem turpun da hakikati, (yemekten sonra yenilince) bütün yemekleri hemen aşağı indirmektir.
[Risâle fi't-Tıb]

Eğer gece turp yiyip yatsa ağız kokusunu iyi ede ve mideyi kavi ede ve balgamı defede.
Her kim turp tohumu yese midesi kavi ola ve dahi muhtelif yelleri midesinden sürüp gidere.
Eğer turp tohumunu sütle veya sirkeyle bolca içe ve biraz dura filhal kusma ede ama, aç karnına içe hamamda içmek efdaldir.
Eğer turpu havanda dövüp suyunu hamamda o turp suyundan bir kadeh içe, kusma ede, ağızdan gelen suyu ve balgamı kese.
Ve eğer turpu yemekten sonra yeseler yemeği hazmeder ve eğer evvel yeseler yemeği yakar, yapışkan edip kusma etmek getirir.
Eğer ak turp tohumunu alıp bala katıp köpüğü çıkıncaya dek kaynatıp, ondan sonra yine kaynatıp ondan sonra ayaza koya bir nice defa içe, zihni ziyade ve kavi ve pak eyleye.
Her kim turp tohumunu balla kaynatıp yese göbeğinde ve kusağında nekim ağrı varsa gide.
Hakim Behmen der, kitaplarımızda öyle kaydetmişizdir kim bir saat gussa(dert, diğer kitaplarda "kasavet", şiddetli kayıp-hayıf-dert duygusu ve şiddetli hayıflanma), bir yıllık kuvveti mahvetmesi kesin olan bir şeydir. Eğer turpu dövüp ve sıkıp köpüğü alınmış balla ocakta kıvam buluncaya kadar kaynatalar bir zarfa koyup aç karnına yiyeler, damarlarını kavi eyler, balgamını keser ve tenine kuvvet verir ve beden gevşekliğini/güçsüzlüğünü gidere ve elin ve gözün kuvvetini ziyade eder ve yemeği hazmettirir.
...
Turp midenin balgamlarını keser, yemeği hazmettirir.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]

Gıdası az balgamidir ve bunda inceltme vardır ve tohumu fayda eder yüzde noktalara ve çille ve darbe eserlerine ve alaca hastalığına(behaka) ve turp çok eyler biti ve açar karaciğer tıkanıklıklarını ve fayda eder sarılığa ve gönül döndürür ve yardımcı olur hazma ve müşkül olur kendinin hazmı. (Yani turp hazmedici ve kendisi hazmolmayandır.)
Turp ki parça parça kılına ve özsuyu ve döküle akrepler üzerine... Böyledir yine turp yaprağı ve maydanoz.
[Şerh-i Mücez Fi't-Tıb]

Turp balgamı keser.
[Müntehab-ı Şifa]

Tabiatta kurudur sıcaktır turp
Yemeği gerçi hazmeyler bu ala
Velakin daim eyler ağrıyı tahrik
Fesadını sirke ıslah eyler ama
[Nazmü't-Tabayi']

Turp sıcak ve kurudur yoğundur midenin balgamını keser yemeği hazmeyler.
[Mebahis-i Emraz]

Ses kısıklığı: her sabah birkaç gün aç karına turp yeseler sesi açıla ve havuç yemek dahi faydalıdır, pişmişi ola.
Her kim beyaz turp tohumunu bir miktar alıp sonra bir miktar bal ile kaynatıp ve bir gece ayaza koyup sabah içseler yetmiş iki türlü deva olup aklı ve anlayışı ziyade eyleye.
Eğer bir miktar turp tohumunu bir miktar keskin sirke ile pişirip dalak şişine vursalar eritip/çözüp(hall idüp) defede.
Dahi her kim turp tohumunu bir miktar bal ile kaynatıp yeseler göbekten kasığa varıncaya kadar her ne ağrı var ise halas ede.
Hikmet kitaplarında buyurmuşlardır: "Bir saatlik kasavet bir yıllık takata zarar eder."
(Kasavetin tam anlamı lügatteki anlamı ile olmuyor diye düşünüyoruz, zira buna "dert" veya "stres, üzüntü" deyip geçmek tam anlamı vermez. Kişi bir şeyi kazanamadı veya kaybetti diye kafasını duvarlara vuracak şekilde bir hayıflanma duygusuna girer, gurbete veya ayrılığa düştüğünde yoğun bi kahrolma ve azaba uğrama duygusu ile kahrolur gibi olur büyük bir perişanlık, husursuzluk, hayıflanma ve mahvedici üzüntü hisseder vs. bu gibi durumlar kasavete daha yakındır. Bunlar dahi tam karşılığı vermez belki ama dert veya stres diye çevirmektense kahrolmak diye çevirmek anlamca daha yakın olacaktır, tabiki yine tam olarak kahrolmak da değildir. Yukarıda bahsettiğimiz örneklerdeki gibi yoğun bir perişanlık içeren kahredici bir karanlık ve mahvedici duygu durumudur. Bunun bir saati, insanın bir senelik kuvvetini siler götürür mahveder demişlerdir.)
İmdi her kim bir miktar turpu dövüp suyunu çıkarıp bir miktar köpüğü alınmış bal ile kaynatıp ağda misali oldukta indirip her gün aç karına yeseler cümle azada olan sinirleri sağlam edip balgamı kesip ve bedende ziyadelere kuvvet verip ve yürekte olan yelleri dağıtıp ve beden gevşekliğini/güçsüzlüğünü defede.
Eğer iki dirhem turp tohumunu yağ ile kaynatıp zekere(penise) sürseler ziyade kuvvetlendiricidir, gaflet olunmaya.
[Hükemayı Tertibi Mualice]


Turp
Bunun evvel tohumu, sonra kabuğu, sonra yaprağı, sonra eti (kuvvetli)olur. Galenos sözü üzere tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur. Bazıları üçüncüde nemli dediler, ama uzaktır. Turpun gıdası her zaman balgami gıdadır, cismi mideye iyi değildir ve bayılma getirir, gerçi yemeği hazmettireler, ama kendisi hazmolmaz, zira hazmedici ve hazmolmayan çeşittendir. Yelleri dağıtır, ama kendinde dahi yel vardır, ama yeli dışarı defeder, tadı acı olduğundan yeli dışarı defeder. Çok yeseler üzerine ışgın rubbu veyahut turunç ekşisi yiyeler, ıslah eder. Kendinin şerbet sınır miktarı yoktur. Eğer delice buğday unuyla karıştırsalar saçkıran hastalığına(dâ'ü’s-sa'lebe) ve dâ'ü’l-hayyeye sürseler kılları bitirir ve bal ile bazı izlere sürseler ve yaramaz yaralara vursalar pak eder.

Eğer suyunu göze çekseler cila verir ve yaprağı dahi gözü göregen eder ve sütü ziyade eder ve yemekten sonra yeseler yemeği hazmeder. Yaprağı ishal edicidir, tutuculuğu/büzücülüğü(kabzı) yoktur. Yemekten evvel yeseler kusmaya yardımcı olur. Turp suyu ödeme(istiskāya) muvafıktır. Eğer engerek yılanı eğer akrep eğer gayrı ısırıcı hayvanlar soktuğuna şarapla içirseler faydalıdır ve suyunu akrep üstüne bıraksalar akrebi öldürür. Turpun yelleri vardır, ama cevherindendir ki şişkinliği çabuktur. Ve gövdede bit eder, başa ve dişe ve çeneye ziyan eder ve bazıları beyine dahi ziyan eder derler. Ve kabuğunu ve tohumunu veya kendisini sirkencübin ile içseler kusturur ve ziyanını mutlaka ekşi rubblar ile ıslah eder. Ve suyla gargara olunsa sülüğü boğazdan düşürür. Rufes sözü üzere balgami mizaca faydalıdır, ama başa ve çeneye ve dişe ve mide ve gövdeye iyi değildir, ama Filaha sahibi sözü üzere böbreğe, mesaneye, öksürüğe faydalıdır ve cinsel gücü tahrik eder ve yaprağı dahi kuvvetlendiricidir. Eğer suyunu gövdeye sürseler gövdeye ısırıcılar yakın gelmez, haşereler için panzehirdir.

Taberi sözü üzere suyu sarılığa faydalıdır ve suyunu hamamda sirke ile kara alaca hastalığına(behaka) sürseler giderir. Ve turpun içini oyup ve gül yağı koyup, ateşe koyup sonra o yağı kulağa damlatsalar cümle ağrılarına muvafıktır. Ve turpu oyup içine dört dirhem şalgam tohumu koyup ve hamura sarıp ocakta gömüp pişirip üç gün peş peşe yeseler asla taştan eser komaz, çıkarır ve kırar. Ve turpu pişirip yeseler eski öksürüğe fayda verir ve göğüsten yoğun kıvamlı/kalın hıltları giderir. Eğer dalak ve üzerine yakı eyleseler fayda eder, ama adamın derisini kabartır. Ve turp yaprağının suyunu on iki gün içseler dalağı arıta, gidere. Galenos sözü üzere yaprağı tıkanıklıkları açar ve karaciğere fayda eder ve tohumu Takvim sahibi sözü üzere kılları ağartır. Bunun yağının bedeli badem yağı ve zeytinyağı ve fıstıktır. Ve turpun yağını dal babında turp yağı(dühnü’l-fücül) diye zikrolunmuştur ve tohumu dahi turp tohumu(bezrü’l-fücül) diye be babında zikrolunmuştur.

...

Turp Tohumu
Turp üç nevi(çeşidi) olur. Bir nevi yuvarlak, iki nevi uzun olur. Üç nevinin dahi siyahı ve beyazı olur. Tohumlarının tabiatı beraberdir. Bazıları siyah ve yuvarlak olan nevinin tohumu gayrısından kuvvetlidir dediler. Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve ikincide kurudur. Çil ve yüz lekesi ve kara bere dedikleri bazı darptan hasıl olan izlere rezene suyuyla yakı edeler, faydalıdır. Siyah ve ak alaca hastalığına(behaka) çövenotu ve sirke ile hamamda yakı edeler, faydalıdır. Yürek şişkinliğini dahi eritir/çözer(tahlîl eder), kuvvetle eritici/çözücüdür(muhallildir). Şerbet miktarı iki dirhemdir. Bunu eğer sirke ile içseler kusturur ve idrarı akıtır ve dalak şişlerini dahi eritir/çözer(tahlîl eder). Eğer sirkencübin ile pişirip sıcak iken gargara eyleseler boğaz iltihabına dahi faydalıdır. Ve zehirler define ve canavarlar ısırdığına panzehirin yerine geçendir. Takvim sahibi sözü üzere baş ağrıtır ve karaciğeri zayıflatır, illaki kişniş ve şeker ıslah eder. Eğer eski dalaklı kimselere üç gün, her gün iki dirhemini dövüp sirkencübin ile içirseler tecrübe edilmiştir. Bunun bedeli üzerlik tohumudur. Bazıları bunun karaciğere zararı vardır, ama sebestan ıslah eder dediler.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]


Turp dedikleri meşhur nesne alası evvel tohumu sonra yaprağı sonra etidir ve bostanisi olmaktır Galenos sözü üzere tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur turpun gıdası her zaman balgami gıdadır cismi mideye iyi değildir ve bayılma getirir yemeği hazmettirir ama kendisi hazmolmaz zira hazmedici ve hazmolmayan çeşitlerdendir yelleri dağıtır eğer suyunu göze çekseler cila verir ve yaprağı dahi gözü göregen eder ve sütü ziyade eder ve yemekten sonra yeseler yemeği hazmettirir ve yemekten evvel yeseler kusmaya yardımcı olur yaprağı ishal edicidir tutuculuğu/büzücülüğü(kabzı) yoktur ama gövdede bit eder ve beyine dahi ziyan eder Rufes sözü böbreğe ve mesaneye ve öksürüğe faydalıdır ve cinsel gücü ziyade eder ve yaprağı dahi kuvvetlendiricidir eğer turpu oyup içine dört dirhem şalgam tohumu koyup ve hamura sarıp ocakta gömüp pişirip üç gün peş peşe yeseler asla taşlardan eser komaz çıkarır kırar.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]

Fücl: Turptur. Tabiatı üçüncü derece evvelinde sıcak ve ikinci derecede kurutucudur. Eczalarından ziyade kavi olanı tohumu sonra kabuğu sonra içine yakın olan ufak yaprakları sonra büyük yaprakları sonra etidir. İki türlüdür: Bostanidir ve yabanidir. Yabanisi ziyade keskin ve kavidir. Kuvveti hardal kuvvetine benzer. Bazıları ona yaban hardalıdır derler. Turp kekremsidir, idrarı akıtıcı ısıtıcıdır. Yemekten sonra yemesi karnı yumuşatır ve gıdaları geçirmeye yardım eder ama midede yemeği döndürür ve yeller peyda eder. Eğer yemekten evvel yeseler yemeği yukarı kaldırıp kolay kusma ettirir, hususan bal şerbeti ile ziyade kusturur. Su ile pişirip yemesi eskiden olan öksürüğe fayda eder ve mide ve bedenin sair yerlerinde olan yoğun kıvamlı/kalın hıltları latif eder yani inceltir. Mideyi gıcıklayıp kusturmakta kabuğu ziyadedir, ödemi(istiskā) olanlara iyidir. Eğer onunla yakı etseler dalaklılara muvafık ola. Eğer bal ile karıştırıp yayılan ve bulaşır makulesi olan çıbanlara ve göz altında kandan olan nişanlara sürseler fayda eyleye. Eğer delice dedikleri tohum unu ile karıştırsalar dökülmüş saçı ve sakalı bitire ve ufak sarı ve ak sulu sivilceleri gidere. Yaramaz mantar yemekten olan boğulmayı defedip fayda eder.

Eğer içseler hayız kanını yürüte. Eğer turp tohumundan sirke ile içseler kustura ve idrarı akıta ve dalak şişini indire. Eğer sirkencübin ile pişirip sıcak iken gargara etseler boğaz ağrısı marazlarına fayda eyleye. Eğer şarap ile içseler zehirli yaramaz yılanlar ısırmasına fayda eyleye. Eğer sirke ile gāngarāyā dedikleri irinli şişe yakı etseler koparıp gidere. Turpun yabanisi ziyade yakıcıdır, kullanılmaz ama Şam turpu demekle meşhur turp kuvveti meşhur turp ile şalgam kuvvetinden terkip olunmuştur ve şalgamdan sıcaktır, idrarı akıtır, rutubetleri eritir/çözer(tahlîl eder). Eğer çok yeseler gönlü bulandırır, tuz ıslah eder. Ama meşhur olan turp ondan daha iyi ve daha faydalıdır. Başa ve gözlere ve dişlere ve damağa zarar eder, sirke içinde ıslanmış kimyon ıslah eder.

Ama turp siyatık(ırku'n nesa) ağrısı marazlarını tahrik eder. Turp suyu eritici/çözücüdür(tahlîl edicidür) ve cilalayıcıdır, şişleri indirir. Suyu ile ovunmak iyidir. Eğer tohumu ile göze sürme gibi çekseler ve pişmişi suyundan göz içine damlatsalar gözün tabaka-i karniyyesinde kalan sarı suyu gidere. Tohumu kasık yeri ağrılarına yakı etmekle iyidir, cimayı tahrik eder, avratlarda sütü yürütür ve ziyade eder. Eğer suyu ile bedene sürseler zehirli canavarları kaçıra. Suyu akrebi katleder ve parça parça eder. Eğer turp yemiş kimseyi akrep soksa elemini duymaya yani ağrısı olmaya. Saçları dökülüp durmayan kimse daima turp yese saçlarını bitirip güzel eyleye. Eğer tohumundan miskal miktarını toz ilaç edip yeseler karaciğerde soğuktan olan ağrıyı gidere. Ama turp yemek biti çok eder. Eğer suyunu sıkıp ve şeker ile tatlı edip çeyrek ratl miktarını ödemi(istiskāsı) olan kimse içse bedeninden yaramaz rutubetleri ve suyu eksik eyleye ve sarılığı gidere, tecrübe edilmiştir. Yapraksız budaklarını sıkıp suyundan bir vukıyye yani on iki dirhem miktarı içseler su yollarında olan taşları eğer büyüğünü ve eğer küçüğünü ufaklaya. Ama turptan olan hılt yaramazdır, daima katık edinip yememek gerektir. Sirkelenmiş olan turp kekremsidir, faydalıdır, yoğun kıvamlı/kalın olan hıltları keser. Sirke zararlarından çoğunu defedip zararsız deva eder. Yaprağını yemek düşen iştahı harekete getirir. Sirkesiyle gargara etmek boğulmaya ve boğaz ağrılarına bais olan hıltları giderir.

Eğer tohumunu dövüp ve turp suyu ile karıştırıp temriye üzerine sürseler fayda eyleye. Turp, aleti kıvama getirir ve erlik suyunu ziyade eder ama tohumu kusturur. Eğer tohumundan yemekten sonra yarım dirhem miktarı yeseler yemeği hazmettireler. Eğer sirkencübin ile içseler karaciğeri iyi pak eyleye. Eğer tohumunu çövenotu ile dövüp ve sirke ile karıştırıp siyah alaca hastalığı(behak) üzerine hamamda sürseler filhal gidere, tecrübe edilmiştir. Taze turpu çok yemek bağırsak ağrılarını peyda eder. Turp tez fasit olur, hususan midede tez fasit olup çirkin rayiha eder. Eğer turp içini oyup ve içine gül yağı koyup ılıtıp ağrısı olan kulak içine damlatsalar filhal iyi ede, tecrübe edilmiştir. Eğer bir turpu alıp ve yer yer üzerinden oyup çukurlar edip çukurları içine şalgam tohumundan dört dirhem miktarı doldurup sonra o çukurları yine kendi parçaları ile kapayıp sonra cümle turpu hamur ile sıvayıp ateş içine gömüp ta hamur tamam piştiğinde içinden turpu çıkarıp ki turp dahi tamam pişmiş ola soğuk olduktan sonra su yollarında taşları olana yedirseler filhal taşları ufaklayıp külli fayda eyleye, tecrübe edilmiştir. Buna benzer başka deva olmaz. Üç günde her gün böyle edeler.
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]

Eğer turpu pişirip sirkencübin ile sıcakla gargara etseler boğaz iltihabını gidere turp kabını balla veya sirkencübin ile yutsalar midede olan ağrıyı sakin ede.
[Kitab-ı Tıbb]

Turp: Sıcaklık verici, karnı yumuşatıcı, vücuda kuvvet verici, iştah açıcı ve mideyi temizleyici özellikleri vardır. Her ne kadar sindirimi kolaylaştırsa da mide için pek de iyi değildir. İdrarı ve balgamı söktürür. Alınan gıdaların organlara dağıtılmasına yardımcı olur. Ekşime yapabileceği için yemekten önce yenmemelidir. Turpun tohumu yüzdeki lekeleri ve vücuttaki morarmaları giderir, eklem ağrılarına iyi gelir. Zehirlenme ve haşereler sokmasına karşı panzehirdir. Turp suyu ve turp tohumu yağı, bal ve sirke ile karıştırılarak içilirse böbrek ve mesane taşlarını parçalar ve temizler. Turp suyu göze damlatılacak olursa görmeyi keskinleştirir. Gaz yaptığı için fazla yenmemelidir.
[Sıhhatnümâ]