Beyin Hastalıkları
Göz Kararması Ve Baş Dönmesi
Serbest metin
🌀 GÖZ KARARMASI VE BAŞ DÖNMESİ (SEDER VE DÜVAR)
Göz kararması(Seder) ve baş dönmesi(düvâr)
Göz kararması(Seder) karanlıktır ayağa kalktığında(kıyam katında) göze/görmeye(basara) arız olur.
Baş dönmesi(Düvâr) hayal olunmaktır ki eşya döner devir eder.
Göz kararması(Seder) baş dönmesinin(düvarın) başlangıcı,öncüsüdür.
Göz kararması(Seder) ve baş dönmesi(düvar) kötü haber vericilerdir(münzirlerdir) ne zaman daim-sürekli olsalar yaşlıda, sarayı(epilepsiyi) ya sekteyi.
Gah olur baş dönmesi(düvar) baş ağrısına(suda'a) döner ve baş ağrısı da baş dönmesine döner. Göz kararması ve baş dönmesi sebebi çok buharlardır gözü karartır ya çok buharlardır ki devir eder onunla birlikte (gözdeki) ruhlar da devir eder, öyleye mütegayyir olur ruhların devri ile nesep ki görme ruhu(rûh-ı bâsıra) ve görünen(mer'î) ortasındadır, öyleye görünen(mer'î) devir eder görünür. (Görünen(Mer'î) kendisi döner olsa nasıl görünürse ruh döndüğü vakit dahi öyleye öyle görünür.) O buhar ya dimağın(beynin) nefesinden ola balgami rutubetten dolayı ve buharlaştırıcı hararetten dolayı ya mideden ya başka uzuvlardan ola (Rahim ve böbrek ve karın zarı(merâkk) gibi) ya muhtelif kötü mizaçtan(sû-i mizâcdan) ola (Bu mahalle gelinceye dek göz kararması ve baş dönmesi sebebini beyan eyledik. Bundan sonra olan baş dönmesi sebebidir yani baş dönmesi(düvar) kötü mizaçtan ola ki muhtelif ola düz(müstevî) olmaya) ki kaçar ruhlar ondan devir edici olduğu halde dimağda(beyinde). Ve bilinir bu alametleri ile ya insanın kendi dönmesi ile öyleye devir eder, ruhlar dimağda(beyinde), ondan sonra baki kalır sükundan sonra devir edici olduğu halde şu tas gibi ki su ile dolu ola ne zaman döndürülse, (Onun suyu hayli zaman döner) ondan sonra sakin kılınsa ya darp ve düşmekten dolayı ki başta vaki olalar onda olan ruhları döndürür suda olan darp gibi. Ve bilinir bu mezkurun her birisi takaddüm etmesi ile. (Suya darp olunsa onda deveran ve hareket hadis olur.)
İLAÇLARI
Kavi kılınır dimağ(beyin) ve ilaç olunur darba ve düşmeye ve arız olan kötü mizaca(sû-i mizâca) ve boşaltım(istifrağ) olunur rutubetten ve buharlardan ve kavi kılınır mide ve ortak uzuvlar ve seddolunur buharlaşma yolu ve ovulur etraf ve kazınır taş ile (Yani ayak taşı ile ayağını ve elini kazıyıp kaşıyalar) ve konulur sıcak suya ve kızdırılır. (Bu cümleden maksat baştan maddeleri cezp etmektir.) İçirile kuzu kulağı(hummâz) şarabı gibi ya limon şarabı ya demirhindi (Bu şuruplar o takdiredir ki tabiat tutuk(kabız) üzere olmaya) bunlar ile buharlar menolunur ve maddesi kesilir ya erik şarabı karnıyarık otu tohumu(bezr-i katûnâ) ile ve menekşe şarabı içirile yani tabiat tutuk(kabız) üzere ise ve yumuşatıla tabiat ishal edici fitil ile ya yumuşatıcı lavman ile yani bunlar ile maddelerin cezbi kılına ya yumuşatıla ekşi haşlama(nakû'-ı hâmız) ve menekşe şarabı ile ve kılına bunların haşlamalarında ve gıdalarında kuru kişniş. Gıda nar danesi yalancı çorbası(müzevveresi) ya limon yalancı çorbası ıspanak ile eğer tabiat tutuk(kabız) üzere ise ya sumak yalancı çorbası yalnız ya ıspanak ile ya kabak yalancı çorbası ya erik eğer tutukluğa(kabza) meyilli ise ve eğer balgam galip ise karabaş otu(ustuhudûs) şarabı içirile limon şarabı ile gah olur ihtiyaç olur itrifile yalnız ya faykara eyaricine ve az olur ihtiyaç olur menekşe kursuna ya eyaric hapına. (Ne zaman baş dönmesi(düvar) insanın kendi deveranından olsa ilacı sükun ve uykudur. Musannif bunu zikretmedi zahir olduğu için.)
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Göz kararması(Seder) ve baş dönmesi(düvâr)
Göz kararması(Seder) karanlıktır ayağa kalktığında(kıyam katında) göze/görmeye(basara) arız olur.
Baş dönmesi(Düvâr) hayal olunmaktır ki eşya döner devir eder.
Göz kararması(Seder) baş dönmesinin(düvarın) başlangıcı,öncüsüdür.
Göz kararması(Seder) ve baş dönmesi(düvar) kötü haber vericilerdir(münzirlerdir) ne zaman daim-sürekli olsalar yaşlıda, sarayı(epilepsiyi) ya sekteyi.
Gah olur baş dönmesi(düvar) baş ağrısına(suda'a) döner ve baş ağrısı da baş dönmesine döner. Göz kararması ve baş dönmesi sebebi çok buharlardır gözü karartır ya çok buharlardır ki devir eder onunla birlikte (gözdeki) ruhlar da devir eder, öyleye mütegayyir olur ruhların devri ile nesep ki görme ruhu(rûh-ı bâsıra) ve görünen(mer'î) ortasındadır, öyleye görünen(mer'î) devir eder görünür. (Görünen(Mer'î) kendisi döner olsa nasıl görünürse ruh döndüğü vakit dahi öyleye öyle görünür.) O buhar ya dimağın(beynin) nefesinden ola balgami rutubetten dolayı ve buharlaştırıcı hararetten dolayı ya mideden ya başka uzuvlardan ola (Rahim ve böbrek ve karın zarı(merâkk) gibi) ya muhtelif kötü mizaçtan(sû-i mizâcdan) ola (Bu mahalle gelinceye dek göz kararması ve baş dönmesi sebebini beyan eyledik. Bundan sonra olan baş dönmesi sebebidir yani baş dönmesi(düvar) kötü mizaçtan ola ki muhtelif ola düz(müstevî) olmaya) ki kaçar ruhlar ondan devir edici olduğu halde dimağda(beyinde). Ve bilinir bu alametleri ile ya insanın kendi dönmesi ile öyleye devir eder, ruhlar dimağda(beyinde), ondan sonra baki kalır sükundan sonra devir edici olduğu halde şu tas gibi ki su ile dolu ola ne zaman döndürülse, (Onun suyu hayli zaman döner) ondan sonra sakin kılınsa ya darp ve düşmekten dolayı ki başta vaki olalar onda olan ruhları döndürür suda olan darp gibi. Ve bilinir bu mezkurun her birisi takaddüm etmesi ile. (Suya darp olunsa onda deveran ve hareket hadis olur.)
İLAÇLARI
Kavi kılınır dimağ(beyin) ve ilaç olunur darba ve düşmeye ve arız olan kötü mizaca(sû-i mizâca) ve boşaltım(istifrağ) olunur rutubetten ve buharlardan ve kavi kılınır mide ve ortak uzuvlar ve seddolunur buharlaşma yolu ve ovulur etraf ve kazınır taş ile (Yani ayak taşı ile ayağını ve elini kazıyıp kaşıyalar) ve konulur sıcak suya ve kızdırılır. (Bu cümleden maksat baştan maddeleri cezp etmektir.) İçirile kuzu kulağı(hummâz) şarabı gibi ya limon şarabı ya demirhindi (Bu şuruplar o takdiredir ki tabiat tutuk(kabız) üzere olmaya) bunlar ile buharlar menolunur ve maddesi kesilir ya erik şarabı karnıyarık otu tohumu(bezr-i katûnâ) ile ve menekşe şarabı içirile yani tabiat tutuk(kabız) üzere ise ve yumuşatıla tabiat ishal edici fitil ile ya yumuşatıcı lavman ile yani bunlar ile maddelerin cezbi kılına ya yumuşatıla ekşi haşlama(nakû'-ı hâmız) ve menekşe şarabı ile ve kılına bunların haşlamalarında ve gıdalarında kuru kişniş. Gıda nar danesi yalancı çorbası(müzevveresi) ya limon yalancı çorbası ıspanak ile eğer tabiat tutuk(kabız) üzere ise ya sumak yalancı çorbası yalnız ya ıspanak ile ya kabak yalancı çorbası ya erik eğer tutukluğa(kabza) meyilli ise ve eğer balgam galip ise karabaş otu(ustuhudûs) şarabı içirile limon şarabı ile gah olur ihtiyaç olur itrifile yalnız ya faykara eyaricine ve az olur ihtiyaç olur menekşe kursuna ya eyaric hapına. (Ne zaman baş dönmesi(düvar) insanın kendi deveranından olsa ilacı sükun ve uykudur. Musannif bunu zikretmedi zahir olduğu için.)
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Göz kararması ve baş dönmesi (seder ve düvar)
(Arama Kelimeleri/Dizin: Seder, düvar, düvâr, baş çigzinmek, baş dönmesi, göz kararmak, göz kararması)
Seder (Göz kararmak) ve düvâr (Baş çigzinmek (dönmesi)):
Seder karañlukdur ârız olur basara kıyâm katında (ayaga kalkdıgında). Düvâr tahayyül olınmakdur (ki) eşyâ devr eder (döner). Seder mukaddime-i düvârdur (düvârdan önce ortaya çıkandur). Seder ve düvâr münzirlerdür (kötü haberini veren, korkudan) kaçan dâ'im olsalar pîrde, sar'ı yâ sekteyi. Gâh olur düvâr sudâ'a döner ve sudâ' düvâra döner. Sederüñ ve düvâruñ sebebi ebhire-i kesîredür gözi karardur yâ ebhire-i kesîredür ki devr eder anuñ ile bile ervâh devr eder, öyleye mütegayyir olur ervâh devri ile neseb ki rûh-ı bâsıra ve mer'î ortasındadur (görmeye a'it olan kısmıñ ortasındadur), öyleye mer'î devr eder görinür. (Mer'î kendüsi döner olsa nice görinürse rûh döndügi vakt dahı öyleye görinür.)
Ol buhâr yâ dimâguñ nefesinden ola rutûbet-i balgamiyye içün ve harâret-i mübahhire içün yâ mi'deden yâ gayrı a'zâdan ola (Rahm ve kilye ve merâkk gibi) yâ sû-i mizâc-ı muhtelifden ola (Bu mahalle gelinceye dek sederüñ ve düvâruñ sebebini beyân eyledi. Bundan soñra olan düvâruñ sebebidür ya'nî düvâr sû-i mizâcdan ola ki muhtelif ola müstevî olmaya) ki kaçar ervâh andan devr edici oldugı hâlde dimâgda. Ve bilinür bu alâmetleri ile yâ insânuñ kendü dönmesi ile öyleye devr eder, ervâh dimâgda andan soñra bâkî kalur sükûndan soñra devr edici oldugı hâlde şol tas gibi ki su ile tolu ola kaçan döndürülse, (Anuñ suyı hayli zamân döner) andan soñra sâkin kılınsa yâ darb ve düşmek içün ki başda vâki' olalar anda olan rûhları dönderür suda olan darb gibi. Ve bilinür bu mezkûruñ her birisi takaddümi ile. (Suya darb olınsa anda deverân ve hareket hâdis olur.)
Kavî kılınur dimâg ve ilâc olınur darba ve düşmege ve sû-i mizâc-ı ârıza ve istifrâg olınur rutûbetden ve buhârlardan ve kavî kılınur mi'de ve a'zâ-yı müşâreke ve sedd olınur tarîk-i tebhîri ve ovılur etrâf ve hakk olınur taş ile (Ya'nî ayak taşı ile ayagın ve elin kazıyup kaşıyalar) ve vaz' olınur ıssı suda ve kızdurılur. (Bu cümleden maksûd başdan mevâddı cezb etmekdür.)
İçürile şarâb-ı hummâz (kuzı kulagı) gibi yâ şarâb-ı lîmûn yâ temr-i Hindî (Bu eşribe ol takdîrcedür ki tabî'at kabz üzere olmaya) ya'nî bunlar ile ebhire men' olınur ve mâddesi kat' olınur yâ şarâb-ı iccâs bezr-i katûnâ ile ve şarâb-ı benefsec içürile ya'nî tabî'at kabz üzere ise ve telyîn kılına tabî'at fetîle-i müshile ile yâ hukne-i leyyine ile ya'nî bunlar ile cezb-i mevâdd kılına yâ telyîn olına nakû'-ı hâmız ve şarâb-ı benefşe ile ve kılına bunlaruñ nak'larında ve gıdâlarında kurı kişnîç. Gızâ habbü’r-rümmân müzevveresi yâ lîmûn müzevveresi isfânâh ile eger tabî'at kabz üzere ise yâ summâk müzevveresi yalıñuz yâ isfânâh ile yâ kabak müzevveresi yâ erik eger kabza mâ'il ise ve eger balgam gâlib ise şarâb-ı ustuhudûs içürile lîmûn şarâbı ile gâh olur ihtiyâc olur ıtrîfile yalıñuz yâ eyâric-i faykarâya ve az olur ihtiyâc olur kurs-ı benefşeye yâ habb-ı eyârice. (Kaçan düvâr insânuñ kendü deverânından olsa ilâcı sükûn ve nevmdür. Musannif bunı zikr etmedi zâhir oldugı içün.)
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
(Arama Kelimeleri/Dizin: Seder, düvar, düvâr, baş çigzinmek, baş dönmesi, göz kararmak, göz kararması)
Seder (Göz kararmak) ve düvâr (Baş çigzinmek (dönmesi)):
Seder karañlukdur ârız olur basara kıyâm katında (ayaga kalkdıgında). Düvâr tahayyül olınmakdur (ki) eşyâ devr eder (döner). Seder mukaddime-i düvârdur (düvârdan önce ortaya çıkandur). Seder ve düvâr münzirlerdür (kötü haberini veren, korkudan) kaçan dâ'im olsalar pîrde, sar'ı yâ sekteyi. Gâh olur düvâr sudâ'a döner ve sudâ' düvâra döner. Sederüñ ve düvâruñ sebebi ebhire-i kesîredür gözi karardur yâ ebhire-i kesîredür ki devr eder anuñ ile bile ervâh devr eder, öyleye mütegayyir olur ervâh devri ile neseb ki rûh-ı bâsıra ve mer'î ortasındadur (görmeye a'it olan kısmıñ ortasındadur), öyleye mer'î devr eder görinür. (Mer'î kendüsi döner olsa nice görinürse rûh döndügi vakt dahı öyleye görinür.)
Ol buhâr yâ dimâguñ nefesinden ola rutûbet-i balgamiyye içün ve harâret-i mübahhire içün yâ mi'deden yâ gayrı a'zâdan ola (Rahm ve kilye ve merâkk gibi) yâ sû-i mizâc-ı muhtelifden ola (Bu mahalle gelinceye dek sederüñ ve düvâruñ sebebini beyân eyledi. Bundan soñra olan düvâruñ sebebidür ya'nî düvâr sû-i mizâcdan ola ki muhtelif ola müstevî olmaya) ki kaçar ervâh andan devr edici oldugı hâlde dimâgda. Ve bilinür bu alâmetleri ile yâ insânuñ kendü dönmesi ile öyleye devr eder, ervâh dimâgda andan soñra bâkî kalur sükûndan soñra devr edici oldugı hâlde şol tas gibi ki su ile tolu ola kaçan döndürülse, (Anuñ suyı hayli zamân döner) andan soñra sâkin kılınsa yâ darb ve düşmek içün ki başda vâki' olalar anda olan rûhları dönderür suda olan darb gibi. Ve bilinür bu mezkûruñ her birisi takaddümi ile. (Suya darb olınsa anda deverân ve hareket hâdis olur.)
Kavî kılınur dimâg ve ilâc olınur darba ve düşmege ve sû-i mizâc-ı ârıza ve istifrâg olınur rutûbetden ve buhârlardan ve kavî kılınur mi'de ve a'zâ-yı müşâreke ve sedd olınur tarîk-i tebhîri ve ovılur etrâf ve hakk olınur taş ile (Ya'nî ayak taşı ile ayagın ve elin kazıyup kaşıyalar) ve vaz' olınur ıssı suda ve kızdurılur. (Bu cümleden maksûd başdan mevâddı cezb etmekdür.)
İçürile şarâb-ı hummâz (kuzı kulagı) gibi yâ şarâb-ı lîmûn yâ temr-i Hindî (Bu eşribe ol takdîrcedür ki tabî'at kabz üzere olmaya) ya'nî bunlar ile ebhire men' olınur ve mâddesi kat' olınur yâ şarâb-ı iccâs bezr-i katûnâ ile ve şarâb-ı benefsec içürile ya'nî tabî'at kabz üzere ise ve telyîn kılına tabî'at fetîle-i müshile ile yâ hukne-i leyyine ile ya'nî bunlar ile cezb-i mevâdd kılına yâ telyîn olına nakû'-ı hâmız ve şarâb-ı benefşe ile ve kılına bunlaruñ nak'larında ve gıdâlarında kurı kişnîç. Gızâ habbü’r-rümmân müzevveresi yâ lîmûn müzevveresi isfânâh ile eger tabî'at kabz üzere ise yâ summâk müzevveresi yalıñuz yâ isfânâh ile yâ kabak müzevveresi yâ erik eger kabza mâ'il ise ve eger balgam gâlib ise şarâb-ı ustuhudûs içürile lîmûn şarâbı ile gâh olur ihtiyâc olur ıtrîfile yalıñuz yâ eyâric-i faykarâya ve az olur ihtiyâc olur kurs-ı benefşeye yâ habb-ı eyârice. (Kaçan düvâr insânuñ kendü deverânından olsa ilâcı sükûn ve nevmdür. Musannif bunı zikr etmedi zâhir oldugı içün.)
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.