Seliha (Çin Tarçını / Cassia)
Cassia Cinnamon
Mahiyeti Hakkında: Onun çokça sınıfları olur, bir sınıfı kızıldır, tadı ve rayihası güzeldir ve diğer sınıfının tadı sedefotu(sezab) tadına benzer ve üçüncü sınıfının rengi morluğa meyyal siyahtır ve rayihası gül rayihası gibidir ve bir sınıfı dahi siyah renkli ve kötü kokulu olur ve kabuğu ince yarık yarık olur ve bir sınıfı dahi beyaza meyyal ve pırasa kokulu olur. Ve bazıları zikreylediler ki tarçın(dar-ı şini) ağacı üzere bu vasıfta seliha bulunur ve bazı kere o seliha tarçına(dar-ı şiniye) bitişik olur. Seçimi Hakkında: Selihanın iyisi kızıl renkli ve saf ve düz ve ağacı uzunca ve borusu kalın ve deliği ince ve sıkı ve dolu ve keskin kokulu olup dili yakan ve tutucular/büzücüler(kabız edenler) olur. Ve siyahı kötü olur. Ve kullanılanı kışrı yani kabuğu olur, odununda hayır yoktur. Tabiatı Hakkında: Seliha üçüncü derecede sıcak ve kurudur.

Fiilleri ve Hassaları Hakkında: Yoğun kıvamlı/kalın yelleri eritici/çözücü(muhallil) olur ve onda az miktar tutuculuk/büzücülük(kabız) olup harareti çok ve letafeti çokça olur ve keskinliği ile kesip parçalama ve az miktar tutuculuğu/büzücülüğü ile diğer tutucu/büzücelere yardımı olur ve eriyip/çözülme hasebiyle müshillere yardımı olur. Ve eritişi/çözüşü(tahlil) ve tutuculuğu/büzücülüğü(kabızlığı) hasebiyle seliha bal ile süt sivilceleri(büsür-ı lebeniyye) üzere yakı olunur. Göz Organları Hakkında: Tutmak/büzmek(kabız) ve eritmek/çözmek(tahlil) için göz devalarına ithal olunur. Nefes Organları Hakkında: Göğse faydalıdır. Gıda Organları Hakkında: Seliha şarabı karaciğere faydalıdır, kezalik içinde seliha olan şarabın bütünü karaciğere faydalıdır ve o şuruplar mideye dahi faydalı olur.

Boşaltım Organları Hakkında: İdrarı ve hayız kanını akıtır hususan idrar ve hayız kanının tutulması yoğun kıvamlı/kalın hıltlar hasebiyle olur ise o misillileri akıtışı çok olur ve böbrekler ve mesane ağrılarına faydalı olur. Ve seliha kaynatılmışında hasta oturtulsa rahimin genişlemesine ve kayganlığına faydalı olur ve kezalik selihanın dumanı ve şarabı o illetlere faydalı olur. Ve hıltlarında seliha olan şarap idrar zorluğuna iyi olur. Ve bazıları zannederler ki cenini dahi düşürür.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb Cilt 2]

Dühnü’s-selihe: Seliha yağıdır. Farsçada revgan-ı seliha derler. Karaciğer, mide soğukluğuna faydalıdır ve iç organları kavi eder. Yapılışı mürekkebatta mahallinden görüle.

Seliha: Hakkında çok dedikodu vardır. Kasya derler bir ağaç kabuğudur. Gayrı yerde dahi olur derler, ama Ankara(Engüri) dağlarında dahi çok olur derler. İllaki en doğrusu budur ki katır kuyruğu dedikleri otun kökünün kabuğudur. Birkaç nevi olur. Bir nevinin rayihası ve tadı aladır. Ve bir nevi sedefotu(sezab) tadına benzer. Ve bir nevi gerçi siyahtır, ama kötü kokulu olur, ince kabuğu olur, ona kesila derler kim bu nevi selihanın içidir derler ve bazıları selihadır dahi demişler. O nevi kefde kesila diye zikrolunur. Ve bir nevi dahi olur Muhammed Temimi sözünce gök olur, tabipler bunu çok kullanırlar. Bu nevine nefitis müslitis derler, bu dahi aladır. Bundan gayrıları cümlesi yaramazdır derler.

Ve bir nevi dahi olur siyah ve ince olur, boğumlu olur ve bazıları bunu Hint tütününün ağacı kökünün kabuğudur dediler, ama uzaktır. Ve selihanın Çin nevi tarçın(darçin) içinde bulunur veyahut ona bitişik bulunur demişler ve seliha giderek tarçına döner derler, ona Çin selihası(selihe-i çini) derler. İmdi alası kızıl, yakuti renk olup veya mercan gibi rengi ola ve ince delikleri ola, safi ola ve dişe yapışa ve rayihası ala ola ve belki şarap rayihası gibi rayihası ola, eseri ola. Bu nevi kullanırlar. Bu nevine Muhammed Temimi çok türlü sözler söylemiştir.

Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur, az tutuculuğu/büzücülüğü(kabzı) dahi vardır. Azaya kuvvet verir ve diş diplerine bal ile yakı etseler ve göz devalarına dahi kosalar gözleri göregen edip ve göğsü yumuşatır. Ve bunun şarabını ederlerse mideye ve karaciğere kuvvet verir ve dahi hayızı ve idrarı akıtır ve engerek yılanı(ef'a) ısırdığına dahi faydalıdır ve oğlancığı avratların karnından ve sonunu dahi çıkarır. Bundan bir dirhem kullanılır. Ve bal ile yüze sürseler rengini güzel eder ve çeğidi var ise giderir. Ve tütsü eyleseler rutubeti rahimden pak eder ve rayihasını giderir. Yılan soktuğuna ve cümle şişlere dahi faydalıdır. Böbrek ağrısına dahi faydalıdır, ama süt ile içireler.

Bazıları der kim bağırsağa zararı vardır ve başı ağrıtır, illaki kadıntuzluğu(enberbaris) ıslah eder. İbni Maseveyh sözü bunun bedeli iki kendi kadarı tarçındır(darçindür). Takvim sözü üzere şerbet miktarı buçuk dirhemdir. Ziyadesi böbreğe ziyan eder, illaki lak reçinesi(lükk) ıslah eder. Bedeli asarundur.

Hint siyahı: Kara selihadır, siyah seliha(selihe-i esved) derler. Panzehir(Tiryak) devalarındandır. Selihada zikrolundu Hint siyahı kara seliha.
Kaşye: Hicazi ismidir. Yemen'den Mekke'ye getirir. Seliha kabuğundan kalıncadır ve ona dahi benzer derler. Tutucu/büzücü(Kabız) ve kekrecedir. Avratlar tütsüsüne kullanılır. Ve Frenkçe nevileri dili üzere hıyarşenbere ve selihaya dahi kaşye derler.
Neceb: Seliha kabuğudur, necebe dahi derler. Neceb kabuğun ismidir, ama selihaya mahsustur. Ve necm ve necil ve necir, üç isim dahi ayrık yani sil ismidir ki se babında sil diye zikrolundu.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Seliha
Meşhurdur. Kızdırıcıdır. Ve idrarı yürütücüdür. Eğer göz otuna katıp kullansalar gözü keskin eyleye. Eğer balla karıştırıp yüzde olan zahmetlere vursalar gidere. Eğer içseler engerek yılanı(ef'a) soktuğuna ve içte olan zahmetlere sürtseler gidere. Ve hayız kanını yürüte. Eğer kaynatıp içine avretler girip otursalar rahimlerinin ağzı geniş ola. Ve böbrek ağrılarına fayda ede.

Eğer seliha bulunmasa iki o kadar tarçındır(darçinidir). Kullansalar geri bu faydaları ede. Ve karaciğeri ve yüreği ve dalağı ve akciğeri kızdıra. Ve tıkanıklıkları(süddeleri) aça. Ve ölü oğlanı çıkara. Ve göğüs ve böbrek ağrıları ki yoğun kıvamlı/kalın yellerden olur ve yapışkan hıltlardan ola onlara fayda ede ve kükrüp tükürmeyi kolay ede, eğer tütsü eyleseler rahmi arıtır cümle azmış hıltlardan ola, kokusunu iyi eyler. Evet gerektir ki göğüs için kullanınca meyan köküyle kullanalır. Eğer ezip yakı edip alına vursalar nezlelere fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Seliha: Yunanca esliyüs dedikleridir ve seniyün (resniyus) dahi derler. O, Hint ağacının kabuğudur. Ve Yemen'de dahi olur. Ve bir sözde demişler ki o, Umman diyarının hassalarıdır. O, yedi nevidir. Biri, sarı ve yoğun kıvamlı/kalın ve rayihası iyi ve kamış gibi boğumlu olanıdır lakin etrafları birbirine kavuşan değildir. Ve ikincisi, kızıl ve sert ve rayihası iyi olup levha levha olanıdır. Ve üçüncüsü, beyazı sarılığa meyyal olanıdır ve rayihası olmaz. Ve dördüncüsü, kızarıklık ile siyahlık arasında olanıdır. Ve beşincisi, ince ve gök ve tez ufalanan olanıdır. Ve altıncısı, kostus(kust) gibi parçalardır ve yeşil olur ve gayrıları aktır. Ve yedincisi, ince ve şiddetli siyah kabuklardır.

Altıncısından bunun yeşil olanı daha kavidir ve rayihası kötüdür. Ve bu nevilerin cümlesi Mısır'da bulunmaz. Belki eczacılar ehli onun yerine her hangi ağacın kabuğu olsa satarlar. Ve seliha müstakil bir ağaçtır süsen gibi ve tarçın(darşini) ağacı değildir. Nitekim demişler, ve tarçın(darşini) ve karanfilden tutulan kabuğa seliha derler. Ve çok olur ki kına ağacına sahtekarlık ederler ve fark olunur tadı ile. Zira seliha acı olmaz. Belki keskinliklidir. Ve iyisi evvelki nevilerin ikincisidir. Ve kötüsü ahirkilerdir. Ve kuvveti yedi yıla değin kalır. Ve o, sıcaktır ikincinin evvelinde kurudur ahirinde, eritici/çözücü(muhallil) ve kesip parçalayıcıdır.

Tıkanıklıkları(Süddeleri) açar ve sarılığı(yarakanı) ve astımı(rebveyi) ve öksürüğü(su'leyi) ve göğüs zarı iltihabını(bersamı) ve mide ağrısını zail eder ve iç organları ezer ve fazlalıkları/atık-fazlalık maddelerini akıtır. Ve rahmi ıslah eder hatta tütsü eylemek ile. Ve akan kanı ve zehirleri ve nezleleri ve nezleyi(zükamı) içmek ve tütsülemek ile meneder ve kezalik nöbet hasıl olmasını meneder yağı ile yağlamak, ve gözü ruşen eder göze çekmek ile ve büyük panzehire(tiryakı kebire) ve terkiplere dahil olur. Ve o böbreklere muzırdır. Kitre(Ketire) ıslah edicisidir. Ve şerbeti: Bir dirheme değindir. Ve bedeli: Tarçın(Darşini). Aralarında benzerlik kavi olmak ile. Ve dahi demişler ki o, ona bedel olur.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]


Seliha: Arapça ismidir. Hint vilayeti ve Umman'da biter bir nebat kabuğudur. O nebat yaprağı gök süsen yaprağına benzer, kalın baldırı vardır. Baldırının kalın kabuğu vardır. Kabuğunu soyarlar, seliha dedikleri o kabuktur. Seliha birkaç türlüdür. İyisi ve alası kızıl renklidir ki rengi güzel olup mercan dedikleri büsseddir, ona benzeyip üstü düz olup uzun ola ve kamışı kalın olup budakları ince ve kabı dolu ola. Isırıldıkta dili yakıp büze ve azıcık çimdikleye ve rayihası hoş olup kendisi sıkı olup rayihası şarap ve sedefotu dedikleri nebat rayihasıyla karışık ola. Bir sınıfı dahi vardır, iyilikte buna benzer belki çok faydalarda bundan ziyadedir. Onun rengi menekşe rengidir ve bir miktar siyaha meyyaldir ve rayihası gül rayihası gibidir ve sair sıfatı önceden zikrolunan gibidir.

Ama şol ki siyah olup kabuğu ince olup rayihası çirkin ola ve kabuğu yarık ola ve şol ki hoş kokusu olmaya ve ısırıldıkta dili acıtıp burmaya ve kabuğu içine yapışık ola ve kamışı yassı olan bunların cümlesi yaramazdır. Kullanıma yaramaz iki evvelki sınıf üçüncü derecede sıcak ve kurudur, hafiftir(latifdür). Bedeni ısıtıcı, hıltları inceltici ve kesip parçalayıcıdır ve eritici/çözücüdür(tahlil edicidür). Bedende olan fazlalıkları/atık-fazlalık maddelerini yani sinmeyip kalan yaramaz hıltları çıkarır ve azaya kuvvet verir. İçmekle ve fitil veya lavman yoluyla götürmekle hayızı yürütür. Göze müteallık devalar ile karıştırsalar gözü keskin eyleye.

Eğer bal ile karıştırsalar süt sivilceleri(büsür-ı lebeniyye) dedikleri ufak çıbanlara filhal fayda eyleye. İçseler yaramaz siyah yılan zehrine fayda eyleye. Pişmişi içinde avrat otursa veyahut yakıp tütsülense rahmi ağzını dar eyleye. Seliha bulunmasa iki miktar tarçın(darşini) bedelidir. Yoğun kıvamlı/kalın yelleri eritir/çözer(tahlil eder) ve sair devalara kuvvet verip ziyade tesir ettirir. İçmekle veyahut fitil veya lavman yoluyla götürmekle veyahut pişirilmişi içinde oturmakla veyahut yakıp tütsü edinmekle avrat karnından oğlanı kuvvet ile çekip çıkarır. Yoğun kıvamlı/kalın hıltlardan ve yoğun kıvamlı/kalın yellerden yanlarda ve göğüste olan ağrılara fayda eder. Yaramaz nesneleri tükürmeye kolay eder. Yakıp avrat dumanı üzere dursa rahmini fasit yaşlıklardan pak edip rayihasını hoş eyleye. Eğer göğse müteallık devalara katsalar tesir ve faydaları ziyade ola, hususan 'ırk-ı süs yani meyan köküyle olsa ziyade fayda eyleye. Tütsü edinmekle ve yakı edinmekle nezlelere fayda eder. Şerbet miktarı bir miskale dektir ama bağırsaklara zarar eder. Kitre(Ketre) ve sebestan(sübüstan) ki önceden beyan olunmuştur, onun suyu ıslah eder.
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]