🍯 Sade Yağ, Ghee (Semn / سمن)
Sadeyağ tereyağı gibidir, ilk derecede sıcak ve nemlidir, olgunlaştırıcı/pişiricidir(munzıcdır), eritici/çözücüdür(muhallildir), öksürüğe temriyeye(demregüye) dahi yarar geri kalan sevdavi hastalıklara yarar faydalıdır semirtir tabiatı yumuşatır lakin mideyi gevşetir(süst eder) balgam artırır. Sade yağı dahi tereyağı gibidir kuvveti tereyağından yeğrektir.
[Mebâhis-i Emrâz]

Semn: Mahiyeti Hakkında: Malumdur, tereyağının fiili gibi fiili olur. Sade yağ olgunlaştırmada(indâcda) ve gevşetmede(irhâda) ve yumuşatmada(telyînde) daha kuvvetli(akvâ) olur, ze babında zübdü zikreylediğimiz yerde olan bizim kelamımız okunsun. Tabiatı Hakkında: İlk derecede sıcak ve nemlidir. Özellikleri Hakkında: Olgunlaştırıcı/pişiricidir(Mündicdir) ve eritici/çözücüdür(muhallildir) ve onun o fiilleri yumuşak bedenlerde(ebdân-ı nâ'imede) olur, sert bedenlerde(ebdân-ı sulbede) hatrı sayılır(mu'teddün-bih) fiili olmaz. Şişler ve Sivilceler Hakkında: Şişleri(Evrâmı) ve kulak ardında(half-i üzünde) olan şişi(veremi) ve hususen çocukların(sıbyân) ve kadınların(nisvânın) şişlerini(veremlerini) olgunlaştırır(indâc eder) ve onların şişlerinde(evrâmında) eylediği olgunlaştırma miktarı sert bedenler şişlerini(evrâmını) olgunlaştırmaya kâdir olmaz. Ve şişleri yumuşatmada(telyîn-i evrâmda) sade yağın eskisi daha iyi(ecved) olur. Baş Organları Hakkında: Yumuşak bedenler sahiplerinin kulakları ardında olan şişleri(evrâmı) olgunlaştırır(indâc eder). Göğüs Organları Hakkında: Göğsü(Sadrı) yumuşatır(telyîn) ve göğüste(sadrda) olan atık-fazlalık maddeleri(fuzûlı) olgunlaştırır(indâc eder) hususen bal ve şeker ve acı badem ile kullanıla. Boşaltım Organları Hakkında: Bazı kere sade yağ badem ile karnı tutar/büzüştürür(akl/kabz eder) tutuculuğu(kabzı) hasebiyle ve bazı kere dahi karnı gevşetir(ıtlâk eder). Zehirler Hakkında: İçilen zehirlere(Sümûm-meşrûbeye) panzehir(tiryâk) olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Semen: Sade yağı Türkçede; revgan Farsçada; cümle Frenkçede; büttir. Bunun tazesinin fiili ve olgunlaştırması(nazcı) vardır ve yumuşatması(telyîni) kaymaktan daha kuvvetlidir(akvâdur). Tabiatı evvel derecede sıcak ve nemlidir ve harareti kaymaktan ziyadedir. Kulak dibinde ve uylukta olan şişleri yumuşatır. Ve eğer sığırın sade yağını içseler ve dürtseler engerek(ef'â) yılanı ağusunu yüreğe eriştirmeye ve katı şişlere ve oğlancıkların kulağı dibinde olan şişlere dahi vursalar yumuşatır. Ve şeker ile ve acı badem yağıyla göğse sürseler mülayim eder ve şişi çözer/eritir(tahlil eder) ve ham ve yaramaz hıltları pişirir. Ve muayyenesi yoktur, onun için gâhî içi tutar(kabz eder) ve gâhî ishal eder. Ve cümle ağular zararını defeder, derhal içirip ve kusturup birkaç defa böyle edeler. Ve kül suyu yani hakister suyuyla karıştırıp lavman(hukne) eyleseler bağırsak çıbanlarına ve iç ağrılarına faydalıdır. Ve pamuk ile çıbanlar üzerine koysalar pak eder ve ondurur ve cerahat ağzına korlarsa bitmeye komaya. Ve eski yağı kınaya karıştırıp uyuza dürtseler giderir. Ve on iki dirhemini altı dirhem şeker ile sidik tutulduğuna içirseler sidiği yürüte. Ve vajinal fitil(şâf) edip avratlar önünden vajinal fitil yapsa(götürse) rahimde olan çıbanlara begayet fayda ede ve makada dürtseler basurlara(bevâsîre) muvafıktır. On iki dirhem yağa elli dirhem nar suyu katıp içseler dizanteri(dusentâriyâ) adlı iç ağrısına fayda eder. Ve göze dürtseler katılığını yumuşata ve it üzümü(ınebü’s-sa'leb) suyuyla karıştırıp göze dürtseler göz şişlerine ve sancısına gayet münasiptir. Ve kulağa damlatsalar ağrısını sakin eder. Ve kuru öksürüğe balla karıştırıp veya kahvesine katıp içseler fayda eder. Ve kesme dedikleri boğaz ağrısına eğer kesmeden sonra ve eğer kesmeden dahi sıcak sade yağı içseler ve gargara etseler faydalıdır. Ve yedi gece her gece yüze sürseler cila vere ve çigidi ve gayrını giderir. Bunun başa zararı vardır, ancak ekşi nar ıslah eder. Ve bedeli kaymaktır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Tuzlu Tereyağı, Semen (Sade Yağ): Sade yağ ki tuzlanmış ola; sıcak ve nemlidir ilk derecede(ûlâda), olgunluk(nudc) verici ve eritici/çözücüdür(tahlîl edicidür). Yumuşatır(Telyîn eder) boğazı ve göğsü ve olgunluk(nudc) verir atık-fazlalık maddelerine(fazalâtına) ve hususa bal ile ve badem ile ve o içilen zehirlerin panzehiridir(tiryâkidür).
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
(Semn) Sade yağıdır. Kulak dibinde ve uylukta olan şişlere vursalar gidere. Eğer sığırın sade yağını içseler ve dürtseler engerek(ef'i) ağusunu yüreğe eriştirmeye derhal sağalta, eğer katı şişlere vursalar yumuşata hususa ki oğlancıkların kulak dibinde olanlara ve avratlarda olan şişlere dürtseler. Eğer yeseler veya içseler göğsü yumuşata. Ve yaramaz hıltları pişire bitire. Vakit olur içi tutar(kabz eder). Vakit olur ishal eder. Ve cümle ağulu zararını defeder. Eğer gül suyuyla lavman(hukne) etseler iç ağrısına ve bağırsak çıbanlarına fayda eder. Eğer pamuk üzerine koysalar çıbanlara vursalar arıta iyi eyleye, eğer cerahat ağzına koysalar ağzını bitmeye komaya, eğer kınayla eski yağı uyuza dürtseler gidere. Eğer on iki dirhemini altı dirhem şekerle içseler tutulan sidiği yürüte tecrübe edilmiştir. Eğer vajinal fitil(şâf) edip avratlar önünden vajinal fitil yapsa(götürse) rahimde olan çıbanlara fayda ede. Eğer makada dürtseler begayet fayda ede basurlara(bevâsîre). Eğer on iki dirhemini iki üsküre nar suyuyla içseler dizanteri adlı iç ağrısına begayet fayda ede. Eğer it üzümü(ınebü’s-sa'leb) suyuyla karıştırıp göze sürseler sancısını ve şişini gidere. Eğer kulağa damlatsalar ağrısını sakin ede. Eğer bala katıp açla yalasalar yalanacak ilaç(lu'ûk) gibi eski kuru öksürüğe begayet fayda eder. Sade yağını yedi geceye dek her gece yüze dürtüp uyusalar yüzü begayet güzel eyleye çigidi ve gayrını gidere. Tereyağı dahi bu faydaları ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Semn: O, sütten tutılandır. Ve iyisi sığır yağıdır ve ondan sonra koyun yağı. O, sıcaktır ikincide ve nemlidir evvelkinin ahirinde. Ve eğer iki yıldan tecavüz eylese kuru olur evvelkide. Bedeni taze eder ve yumuşatır ve kuruluğu(yübûseti) boğazdan ve dimağdan zail eder ve atık-fazlalık maddeleri(fazalâtı) göğüsten safi eder ve öksürüğü(su'leyi) ve nefes darlığını(rebveyi) ve sarılığı(yarakânı) ve dalağı ve sidik zorluğunu(usr-i bevli) ve taşı(hasâyı) zail eder enfiye(sa'ût) eylemek ve şeker ve nar suyu içmek ile. Ve eğer aşağıdan bile vajinal fitil yapsalar(götürseler) rahmi safi eder ve tavuk yağı ile basurları(bevâsîri) ve yarıkları(şükûku) ve kan akmasını keser. Ve eğer yüzü onunla yağlamaya müdavemet edeler yüzü güzel(hasen) eder ve parlaklığı(revnakı) ve güzelliği(behceti) ziyade eder. Ve eğer yaraya koysalar yarayı açar ve safi eder. Ve yağın eskisi ağuyu defeder ve kalbi kızdırır, hususa sığır yağı. Ve eğer bir hayvanın burnuna damlatsalar boğaz iltihabını(hınâkı) ve sekâyı zail eder. Ve eğer kızdırıp ve bir parça yünü ona batırıp sıcak iken bir hayvanın ayağına ki ağrır olsa, bağlasalar onu ıslah eder. Ve eğer sıcak su ile içseler ve kussalar ağuyu ihraç eder. Ve eğer şişlere müdavemet ile sürseler çözer(halleder). Ve eğer bir miktar sarımsağı onda pişirip kıvama getirseler ve eklemlere(mefâsıla) ve topuklara ve bele sürseler ağrılarını sakin eder. Ve o, uzvu gevşek eder ve hazım kuvvetini dahi zayıf eder. Sindirimi kolaylaştıran macunlar(Cevârişnât) onun düzelticisidir. Ve kullanılması bir vakiyyedir.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]