Metinlerde belirtilen Siyah Benc Çeşitleri = Hyoscyamus niger ve Hyoscyamus muticus

Beyaz Benc = Hyoscyamus albus

Kızıl Benc = Hyoscyamus aureus"

Benc (Ban Otu)
“Benc” fıkıh kitaplarından Kuhistanî adlı kitapta “bencün kinnebün” yani kendir olarak açıkça belirtilir ve kendirin pek bilinmeyen bir bitki olduğu Kâmûs'ta yazılıdır.

Mahiyeti Hakkında: Bencin çürüğü ve en murdarı siyah olanlarıdır, ondan sonra kırmızı olanı çürük ve en murdardır fakat beyazı daha güvenli olur. Bencin sadece beyaz olanları kullanılır; daha iyi olanı siyah ve kırmızı olanını kullanmamaktır. Siyah bencin çiçeği mor/pembe olur, kırmızı bencin çiçeği sarı olur, beyaz bencin çiçeği ise beyaz olur yahut sarılığa dönük bir beyaz olur. Kullanılan bencde, yani beyaz bencde yağlı bir ıslaklık bulunur.
Seçimi Hakkında: Bencin en kalitelisi beyaz olanıdır, eğer beyazı bulunmazsa kırmızısı kullanılır. Siyahını kullanmaktan daima kaçınmak gerekir, fakat siyahının dallarının özsuyu bazen afyon yerine kullanılır.
Tabiatı Hakkında: Siyah bencin tabiatı üçüncü derecenin sonunda soğuk ve kurudur, beyazının tabiatı ise üçüncü derecenin başlarında soğuk ve kurudur.
Etkileri ve Özellikleri Hakkında: Uyuşturucudur, kanamayı keser ve uyuşturucu özelliği sebebiyle zonklamalı ağrıları dindirir.
Süs/Güzellik Hakkında: Kilo almak/aldırmak(semizletmek/semizlemek) için, yani zayıf olan kişileri kilo almak/aldırmak(semizletmek/semizlemek) için hazırlanan ilaçların karışımına katılır; zira benc kanı dondurup pıhtılaştırır ve kanın pıhtılaşmasıyla bedene et dolarak şişmanlık meydana gelir.
Şişlikler ve Çıbanlar Hakkında: Şişliklerin ve çıbanların ağrılarını dindirir, testislerdeki sertliği yumuşatıp çözer ve kızıl yörük(humre) hastalığına fayda sağlar.
Eklem Organlarının Hastalıkları Hakkında: Üç kırat benc ballı suyla içilirse yahut sürülürse nikris (gut) ağrısını dindirir. Bazıları dediler ki; benc yaprağından üç veya dört yaprak pişirilmiş şarapla birlikte içilirse kemikte oluşan kemik yiyen(âkile) hastalığını defeder.
Baş Organları Hakkında: Bencin her çeşidinin özsuyu kulak ağrısını dindirir. Özsuyu sirke ve gül yağıyla birlikte kullanılırsa diş ağrısını dindirir; tohumu da bu işi yapar, bencin kökü sirkede pişirilse de bu etkiyi gösterir. Aynı şekilde yağı da bu ağrıları dindirir ve diğer bütün faydaları yağında da mevcuttur. Benc, sübât (derin uyku/koma hali) getirir. Önerilen miktardaki yaprağını yiyen kişinin aklında karışıklık oluşur; aynı şekilde yaprağının kaynatılmış suyuyla vajinal fitil veya lavman (ihtikân) yapılırsa akıl karışıklığına yol açar. Yağı kulağa damlatılırsa kulak ağrısını dindirir.
Göz Organları Hakkında: Bencin tohumu yahut yaprağının özsuyu ile göze pansuman(?) / göze sürülen/sarılan bez yapılırsa şiddetli göz ağrısını dindirir. Bencin koyulaştırılmış meyve suyu (rubbu), yaprağı yahut tohumu göze sürülürse göze nezle inmesini engeller.
Nefes ve Göğüs Organları Hakkında: Benc tohumundan iki üsülüs yani altı kırat içilirse aşırı kan tükürene iyi gelir. Kadınların meme ağrıları için yaprağı memelere yakı yapılır / sürülen bez olarak uygulanır. Bazen öksürük için hazırlanan devanın karışımına katılır. Gebe kaldıktan sonra kadınların memelerinde oluşan şişliklere sürülürse, o şişlikleri eritip/çözer(tahlil eder) yok eder.
Cinsel Organlar Hakkında: Özsuyu rahim ağrısına iyi gelir, rahimdeki kanamayı keser; testis şişliklerine yaprağıyla yakı yapılır.
Zehirler Hakkında: Benc zehirlerdendir, aklı karıştırır, unutkanlık getirip hatırlamayı yok eder, hunnâk (boğmaca/bademcik şişmesi/bademcik iltihabı) ve delilik oluşturur. Kötü hayaller gösterdiği için ona "kötülüklerin sırrı" derler; bu hallere sebep olduğu için sonradan gelen alimler haramlığına dair fetva vermişlerdir.
[El-Kanun Fi't-Tıb]

Âristâ: Tohumuna bezr-i benc dedikleri bencdir. Berşe ve diğer macunlara girer.
Benc: Endülüs Acemleri dilinde kırmızı habdır. Koca yemişidir. Ayva ağacı gibi olur. Şam halkı kutlub derler.
Bezrüʼl-benc: Benc tohumudur. Türkçede siyah çeşidi tatlıdır. Farsçada tohm-ı beng, tohm-ı meng. Süryanicede şahrûfî. Rumcada asmâbûsin, hişmâyûnes, ıspôrô çûskıyâmûs. Yunancada efyûr avezmen, efyûr âmis. Frenk dilinde de semenzâ linû, de semenzâ hânebâne. Arapçada haddâ'üʼr-ricâl. Bu tohum üç çeşit olur; siyah, kırmızı ve beyaz. En kalitelisi beyaz ve kırmızı olanıdır. Siyah çeşidi kötüdür, insanı öldürür. Buna tâtûle derler, asıl tâtûle siyah bencdir. Gelelim asıl maksadımız olan bezr-i bence; tabiatı üçüncü derecenin sonunda soğuk ve kurudur. Beyaz çeşidi üçüncü derecenin başında soğuk ve ikinci derecede kurudur. Özsuyu kulak ağrısına iyi gelir, aşırı kan tükürenlere faydalıdır ve göğüs ağrısını dindirir. Nikris (gut) hastalığına yakı yapılsa uygundur. Alaca(baras) hastalığına sürülmesi uygundur. Sürekli ağrıyan karaciğere faydalıdır. İçilecek miktarı yarım dirhemden yarım miskala kadardır. Ancak uygun olan, bahsedilen her hastalıkta ona uygun diğer ilaçlarla birlikte yedirmektir; mesela berş macununa bundan koymayınca olmaz. Çocuklara verildiğinde ise son derece az verilmelidir, normal içilecek miktarına güvenmemek gerekir. Zira bunun zararı vardır; çok yerlerse derin bir uyku (sübât) hali getirir, uyuşturur, aklı bozar ve hunnâk hastalığına sebep olur. Bunun ilacı hastayı kusturmaktır. Çünkü delilik, dil şişmesi, astım(nefes darlığı,rebv), göz kararması ve sağırlık getirir. Sıcak su ve balla, sonrasında taze sütle kusturmalıdırlar. Tavuk yemeği(isfidacı) ve semiz kuzu ile tavuktan pişirilmiş yağlı çorbalar yedirmelidirler. Bunun yerine geçecek devası çeyrek ölçü kadar afyondur; bazıları yarım dirhem afyon demişlerdir. Ben de yarım dirhem afyonu makul gördüm, ancak sürülerek kullanılan durumlarda. Takvim kitabının yazarının sözüne göre uyuşturucudur, baş ağrısı yapar ve iç organları uyuşturur. Ancak bal ve anason bu yan etkilerini düzeltir.
Benc: Esrardır. Mâkûrî derler, Farsçada beng derler.
Benc: Türkçede ban ve benc derler. Tohumuna bezrüʼl-benc derler. Arapçada feyûsiyâ, seykerân. Farsçada menc, meng. Rumcada çûskıyâmûs. Nemçe dilinde belsûmen. İspanyolcada velînô. Frenk dilinde hânebâne. Yunancada esfarâs. Benc üç çeşit olur. Siyahına tâtûle derler. Bir çeşidi kırmızı olur. En kalitelisi beyazıdır. Kullanılan kısmı tohumudur.
Habbe: Bazıları bu ota sığır dili demişlerdir ancak İhtiyarât kitabının yazarı sığır dili olmadığını söyler. İbni Baytar balık gencine benzediğini söylerken, İhtiyarât yazarı onun bezrü’l-benc olduğunu belirtir. Şiraz'da şifrek, İsfahan'da hâkeşî, Tebriz'de savârûn ve Türkistan'da mâşûh derler. En kalitelisi kırmızı ve daha tatlı olanıdır. Tabiatı sıcak ve ıslaktır. Şerâ hastalığına, kızamık(hasbe) hastalığına, sevdavi mizaca ve sevda rahatsızlığı olanlara uygundur. Eğer süt ve şekerle birlikte içerlerse insanı kilo aldırır(semizletir).
Haddâ'ü’r-ricâl: Berş eczalarından olan benc tohumudur.
Seykerân: Bencdir ki berş macununa tohumunu katarlar, buna bezr-i benc derler.
Menc: Bencdir ki berş macununa kattıkları tohum bunundur, bezr-i benc derler. Bu ota Farsçada meng derler.
[Nizamü'l-Edviye]

El-Buh [El-Benc]: Hindistan'dan gelen bir köktür. Buzidana benzer. Beyaz olur ve üzerinde karaca karaca noktacıklar bulunur. Denenmiştir. Şerâ rahatsızlığı için; ilk gün yirmi dört dirhem sirkencübin ile birlikte yarım dirhem içseler, ikinci gün yarım miskal, üçüncü gün bir dirhem içseler o rahatsızlığı tamamen giderir. Eğer dövüp gül yağına karıştırarak bedenlerine sürerlerse yine o rahatsızlığı geçirir.
Benc: Türkçede ban otudur. Eğer tohumunu dövüp sıkarak suyunu göze damlatırlarsa ağrısını dindirir ve akan yaşı keser. Kulağa damlatırlarsa ağrısını dindirir. Rahim ağrılarına fayda eder. Eğer un ile karıştırıp gözde, ayakta ve diğer yerlerde olan sıcak tabiatlı şişliklere koyarlarsa fayda sağlar. Eğer üç denk haşhaş tohumu ve bal şerbetiyle birlikte şarapla içerlerse; öksürüğe, nezleye, gözden akan yaşa, sancıya ve rahimden akan kana fayda eder. Eğer dövüp yakı yaparak şarapla birlikte nikris (gut) ağrısına, testis şişliğine ve lohusalıktan şişen memeye koyarlarsa fayda sağlar. Yaprağını tazeyken dövüp ağrıyan yerlere koyarlarsa ağrıyı dindirir. Eğer üç veya dört yaprağını şarapla içerlerse sıtmaları giderir. Eğer yaprağını pişirip yerlerse aklı bozar. Eğer ak ban tohumunu veya kökünü suyla kaynatıp bu suyla ağızlarını çalkalarlarsa diş ağrısını dindirir. Tohumunu yerlerse kilo aldırır(semizletir). Yaprağından üç veya dört tane yerlerse aşırı kan tükürmeye fayda eder ve öksürüğü keser. Tohumunu ağrıyan dişe tütsü yaparlarsa ağrısını dindirir. Ancak çok fazla tütsü yaparlarsa hunnâk (boğmaca) hastalığı yapar ve delilik getirir. Ban tohumuyla afyondan aynı oranda alıp balla karıştırarak bir bakla tanesi kadar yerlerse uyutur. Göğüste oluşan rahatsızlığa, nezlelere ve diş ağrısına fayda sağlar. Yaprağını yumurta sarısıyla pişirip makat ağrısına koyarlarsa fayda eder. Eğer kökünü kulunç hastası olanın boynuna asarlarsa iyi gelir. Ban tohumundan çok yerlerse aşırı derecede sarhoş eder. Siyahından iki dirhem yerlerse öldürür. İlacı şudur ki; ballı su içirmeli, kusturmalı ve sonrasında çokça süt içirmelidirler ki hasta kurtulsun.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami]


Benc temiz bir tohumdur; siyah, kırmızı ve beyaz olmak üzere üç çeşidi vardır. Beyaz olanı üçüncü derecenin başında soğuk, ikinci derecede kurudur; özsuyu kulak ağrısına iyi gelir, aşırı kan tükürenlere de faydalıdır, göğüs ağrısını dindirir. Nikris (gut) hastalığına yakı yapılsa uygundur, sürekli ağrıyan karaciğere iyi gelir. İçilecek miktarı yarım dirhemdir. Ancak uygun olan, bahsedilen her hastalıkta uygun diğer ilaçlarla birlikte yedirmektir, zira birazcık zararı vardır; çok yerlerse aklı bozar ve hunnâk hastalığına sebep olur. Takvim kitabının yazarının sözüne göre uyuşturucudur, baş ağrısı yapar ve iç organları uyuşturur. Ancak bal ve anason bu yan etkisini düzeltir.
[Tuhfetü'l-Eribin]

Benc: Farsça beng kelimesinden Arapçalaştırılmıştır. Arap dilinde seykerân, Yunancada isfirâsin derler. Zehirli bir bitkidir. Kalın ve üzeri ufak tüylü dalları vardır. Yaprakları oğul otu veya börülce yapraklarına benzer, ancak bununki daha büyük, daha kalın, daha sarı, daha uzundur, uçları yarılmış gibidir ve aşırı yeşilliğinden siyaha dönüktür. Bu bitki üç çeşittir: Birisi siyahtır. Çiçeği kırmızıya çalan mavi renktedir. Nar çiçeği gibi dikenlidir. Çiçekleri dalların üzerinde birbiri ardınca dizilmiştir. Çiçekten sonra siyah tanesi olur, fesleğen tohumuna benzer ancak bunun siyahlığı daha azdır. Bir çeşidi de kırmızıdır, sarıya dönük çiçeği vardır. Çiçekten sonra erûsimîn, yani tûzerî dedikleri tohma benzer tohumu olur. Erûsimîn Yunanca bir isimdir ve tûzerî demektir. Diğer bir çeşidi beyazdır, çiçeği beyaz olur, bitkinin yaprağının siyahlığı daha az ve rengi ilk ikisine göre daha açık olur. İlk ikisi kötüdür, kullanılan çeşidi üçüncüsüdür. Eğer üçüncüsü bulunmazsa duruma göre, yani gerektiği kadar ilk ikisinden az miktarda kullanılabilir. Bazı hekimler bu bitkiyi bütün parçalarıyla dövüp suyunu sıkarak, güneşte kurutarak kullanırlar. Bazıları da dövüp buğday unuyla karıştırarak çörek çörek yapıp saklarlar. Siyah olanı üçüncü derecenin sonlarında, hatta dördüncü derecenin başlarında soğuk ve kurudur. Kırmızı olanı bundan daha zayıftır. Suyu sıkılmış olanı da kırmızı çeşidi gibidir. Beyaz olanı ise bunlardan daha zayıftır, ikinci derecenin başlarına kadar soğuk ve kurudur. Bunların hepsi göze ıslaklık akmasını engeller. Vajinal fitil olarak alınırsa kulak ve rahim ağrılarını dindirir. Eğer özsuyunu buğday unu veya kavutla karıştırırlarsa gözlerde ve diğer organlardaki sıcak tabiatlı şişlikleri giderir. Tohumu öksürüğe ve sıcaktan kaynaklanan nezleye iyi gelir. Tohumundan iki ûsûlûs, yani altı kırat kadarını veya 2 katı haşhaş tohumuyla birlikte ballı suyla içerlerse, rahimden ve diğer organlardan fazla kan gelmesini engeller. İncecik dövüp şarapla nikris (gut) üzerine yakı yaparlarsa fayda sağlar. Meme ve testis şişliklerine de uygundur. Yaprağından yaptıkları çöreklerden yakı yapmak ağrıları dindirmede oldukça güçlüdür, yani son derece iyi gelir. Yaprağından üç dört yaprak içerlerse inbiyâlûs dedikleri sıtmaya fayda eder. İnbiyâlûs, hem ateşi hem de üşümesi olan bir sıtma türüdür. Eğer yaprağını diğer otları pişirdikleri gibi pişirip yerlerse aklı bozar, delirtir. Kökünü pişirip bu suyla ağızlarını çalkalarlarsa diş ağrılarını giderir. Beyaz olan çeşidinin tohumu kilo aldırmada(semizletmekte) son derece etkilidir, yani bu konuda ondan daha güçlü bir şey bulunmaz. Çünkü kanı koyulaştırıp yağa çevirir. Yaprağıyla yakı yaparlar ve yaprağını müselles şarabıyla içerlerse kemiklerin çürümesini ve kırılmasını engeller. Altı kıratlık miktarı aşırı kanamayı durdurur ve öksürük ilaçları için son derece etkilidir, yani çok fayda sağlar. Yakıp bir kamış yardımıyla ağrıyan dişe tütsü yaparlarsa ağrısını giderir. Yaprağını ateşte kurutup iç yağı veya yumurta sarısıyla iyice ezdikten sonra alt bölgesinde ağrısı olan kişiye yakı yaparlarsa ağrıyı dindirir. Benc tohumu ve afyonu eşit miktarda alıp bir bakla tanesi kadar kullanırlarsa çok fazla uyutur. Tohumunu dövüp katranla yoğurarak çilli/lekeli yere ve ağrıyan diş kovuklarına doldururlarsa ağrısını dindirir. En fazla kullanım miktarı beş kırattır. Bencde bir kural vardır, bunu bilmek daha doğru ve gereklidir. Kural şudur: Eğer içten kullanılacaksa beyazdan başkasını kullanmamalıdırlar, ancak dıştan (sürme, yakı vb.) kullanılacaksa siyah ve kırmızı olanı daha iyidir. Kırmızı olandan fazla kullanılırsa veya siyah olandan iki miskal (dört dirhem) ve afyondan iki dirhem kadar kullanılırsa anında öldürür. Bu miktarı iki kerede kullanırlarsa; önce çokça esnetir, sonra uyutur, daha sonra organları gevşetip aşırı bir uyku hali verir, gözleri kızartıp karartır, beden sıcakken giderek soğutur, nefes daralır, yüz sararır, hasta delirir, gözüne perde iner, konuşamaz hale gelir, ağzı köpürür, boğaz ağrısı başlar ve iki güne kadar öldürür. Kitabın yazarı der ki; kırmızı olandan çeyrek ratl yani otuz altı dirhem yemiş birini gördüm, ona hiçbir zarar vermedi. İlacı şudur ki; ballı su ve sütle, özellikle de keçi, eşek veya inek sütüyle bol bol kusturmalıdırlar. Mâmîsâ tohumunu ve iç fıstığı pişirip, süt içinde pişmiş incirle yerlerse çok fayda sağlar; yıllanmış domuz iç yağını, kırmızı boraksı, küçük hindistan cevizi (ceviz-i bevvâ) kabuğu, şalgam, kenger (yabani enginar), soğan, sarımsak ve incirle birlikte henüz sıcakken sıcak müselles şarabıyla yemelidirler. Benc bulunmazsa kendi miktarı kadar afyon onun yerine geçer. Özelliklerindendir ki, kulunç hastası olan kişi bunu boğazına asıp taşırsa kuluncuna fayda eder.
[Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]

Dioscorides, deliryum ve uykuya neden olduklarını, ancak beyaz olanın (Hyoscyamus albus) tıbbi olarak kullanıma uygun olduğunu, beyazın bulunmadığı durumda sarı olanın (H. aureus) kullanılabileceğini, siyah olanın (H. niger) ise kullanılmaması gerektiğini belirtmiştir. Kulak ağrısı, öksürük, göz rahatsızlıkları, gut, cinsel organlarda şişlik, meme şişi, diş ağrısı ve rahim şikâyetlerinin tedavisinde kullanıldığını, iltihap giderici ve ağrı kesici olarak faydalanıldığını; yağının kulak ağrısına iyi geldiğini yazmıştır. İbn İmrân, uyutucu ve diş ağrısı giderici olarak kullanıldığını; Râzî, kulunç hastalarının bitkiyi yanlarında taşıyarak iyileşeceklerine inandıklarını, yutulduğunda organların iflas ederek ağızdan köpük geldiğini, acilen ballı su / bal şerbeti, peyniraltı suyu ve/veya incir verilerek kusturulması gerektiğini; İbnü’l-Cezzâr ve Îsâ bin Ali, doz aşımının ölümcül olduğunu kaydetmiştir. İbnü’l-Baytâr, yağının, uykusuzluk, baş ağrısı ve kulak ağrısı vakalarında kullanıldığını, sirkeleri öldürmek için uygulandığını aktarmıştır.
[Modern/Genel Botanik Derlemesi]