🌱 MAŞ FASULYESİ (Vigna radiata)
Maş, Maş (ماش), Vigna radiata
Mahiyeti: Onun özü bakla özüne yakındır. Onu kullanmanın en faydalı zamanı yaz günleridir.
Tabiatı: Onun kabuğu soyulmuş olanı rutubet ve kurulukta mutedildir ve kabuklu olanının kuruluğa meyli vardır, kabuğun burukluğu hasebiyle. Hassaları: Onda bir nevi gaz vardır velakin bakla gazı miktarına ulaşmaz ve onda baklanın temizlemesi ve mercimeğin soğukluğu dahi olmaz. Ve az miktar aspur ile kullanılır ise iyi olur.
Eklemler Aletleri: Kas ağrıları için onunla üzümden edinilen sürülecek ilaç ve safran ile pişmiş şarap ile yakı olunur ve kezalik vitiligo ve beyaz leke üzere dahi kullanılır.
Beslenme Organları: Onun keymusu iyidir hususan kabuğu soyulmuş maş ola. Ve onda baklada olan mideden inme yavaşlığı yoktur. Ve ne zaman tatlı badem yağı ile pişirilse onun hıltı daha iyi olur.
Boşaltım Organları: Su içinde maş pişirilip maşı atıldıktan sonra o suyun içinde pişirilen yeni maş tabiatı tutar hususan nar ve sumak ile o maş ekşitile. Rufus'un şahadeti üzere onda cinsel güce zarar vardır.
Mecc (مج): Mahiyeti: Mecc Farsça lügatinde maş dedikleridir ve biz onda sözü ve faydaları beyanını bitirdik.
Kült (قلت): Mahiyeti: O deva Hint maşıdır, keten tohumu miktarındadır ve azıcık büyüktür, kül rengine meyillidir.
Tabiatı: İkinci derecede soğuk ve birinci derecede nemlidir.
Beslenme Organları: Hıçkırığı giderir ve izale eder.
Boşaltım Organları: Böbrekte ve mesanede taş meydana getirir ve ishal hastalığına faydalıdır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]

Kabuğu çıkmışı meyillidir kuruluğa ve kabuğu çıkmamışı mutedildir rutubette ve kurulukta ve hıltı iyidir hususan kabuğu çıkmışının ve bunda yoktur bakla inmesinin eğlenmesi dahi onun gazı ve temizlemesi eğerçi ki bakla özündendir ve bunda çok olgunlaştırma/pişirme vardır ve bunun düzeltilmesi:
Kılmaktır bunun yemeğine azıcık aspur ve fayda eder uzuv ağrısına yakı etmek ile üzüm rubbu ile dahi uzuv dökülmeye dahi uzuv yerinden ayrılmaya ve denildi bunda vardır zarar cinsel münasebet kuvvetine.
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]

Maş: Yenilen tanelerden maruf tanelerdir. Türkçede bazıları mercimek derler. Hakikatte kara börülcedir. Nebatı börülce nebatı gibidir. Rum vilayeti elinde gırah demekle maruftur. Tabiatı birinci derecede soğuktur. Rutubeti ve kuruluğu itidal üzeredir ama kuruluğa meyli ziyadedir. Yenilen sair tanelerin en iyisidir ve şişirmesi azdır lakin mideden inmesi geçtir. Zira cilası azdır. Eğer kabuğunu giderseler temizlemesi-cilası dahi az ola ama ondan hasıl olan hılt iyi ola. Sıtmalılara iyi gıdadır. Eğer kabuğuyla uzuvlardan ezik yerlere yakı etseler fayda edip ağrısını sakin eyleye, hususan eğer pişirip suyu ile ve safran ve Mekke mürrü ile yoğurup vursalar ziyade fayda eyleye. Maş, yaz ve bahar gıdalarındandır ve sıcak vilayetlerde ve mizaçları sıcak olan kimselere iyidir. Eğer murat olunursa ki tabiata yumuşaklık vere aspur suyu ve tatlı badem yağı ile pişireler. Eğer safra sebebi ile sıtmalı olanlara verilirse semizotu ve marul ve serken dedikleri nebat ve iri dövülmüş arpa katalar. Eğer kabuğu ile ve kuzukulağı dedikleri nebat suyu ile pişirip yeseler tabiatı tutar. Kezalik eğer ekşi nar suyu ile ve sumak ve ham zeytinden olan zeytinyağı katsalar tutar ve harareti sakin eyleye. Eğer zeytinyağından hazzedilmezse badem yağı katalar. Gıdası safrayı sakin eder ve cinsel münasebeti az eder. Mizaçları sıcak olanlar düzeltmeye muhtaç değillerdir ama mizaçları soğuk olanlar ve kocalar ve karınları şişmesi arız olanlar ve yelli olan kimseler zararını kimyon cevarişi ve hardal ve mastaki ile defedeler. Ondan olan bulamaç öksürüğe ve nezlelere fayda eder. Eğer sirke ile pişirseler irinli kaşıntısı ve uyuzu olanlara hamamda sürüp ovsalar fayda eyleye. Eğer mersin suyu ile ondan yakı edip gevşemiş olan uzuvlara yakı etseler katı nesne dokunmaktan olan bere ağrısını sakin eyleyip kuvvet vere ama yemesi dişlere zarar eder. Cinsel güce zararı aspur suyu ve badem yağı ile defolunur.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]


Mâş: Mürdümük. Safrayı sakin eder. Cimayı zayıf eder. Eğer kabuğunu giderip pişirip yakı edip gevşemiş(süst) olan azaya dürtseler gayetle fayda ede. Ağrısını sakin ede. Eğer sıcak mizaçlı kişiler yeseler hararetlerini defede. Eğer kabuğuyla pişirip o suyu dökseler dahi kuzu kulağı otuyla pişirip nar ve sumak suyunu ve tatlı badem yağını katıp yeseler içini kabız ede. Ve harareti sakin ede. Eğer soğuk mizaçlı kişiler yeseler ya hardalla ve eğer pişirip suyunu içseler içini yumuşata. Eğer sirkeyle pişirseler çıbanlı uyuza dürtseler gayetle fayda ede. (Unundan bulamaç(herîre) etseler öksürüğe nezlelere fayda edip sıtmayı sakin eder).
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Mâş: O, kabukludur. Ve danesi, burçak danesi gibi yeşil ve uzunlukta börülce gibidir. Ve iyisi Hindi, sonra Yemenîsi ve Şamîsi kemdir. Ve haziranda yetişir. Ve kuvveti üç yıla değin kalır. Soğuk ve kurudur(yâbistir) ikincide. O, mercimekten ve gayrısından daha latiftir. Kanın kuvvetini ve hararetini ve alevini ve sıtmayı keser(kal' eder). Ve çorbası çorbaların en latifidir, hususan baş ağrısı(sudâ'ı) ve görme zayıflığı(za'f-ı basarı) olana. Ve böbrekleri ıslah eder ve damarlarını kavi eder yemek ile ve şişleri eritir/çözer(hall eder) ve çileye(kelefe) ve renk bozulmasına cilalandırma verir, teri(arakı) ve yorgunluğu(a'yâyı) keser sürmekle ve kırık(kesr) olan şeyi tutturur(cebr eder) hususan mersin suyu ile. Ve hassalarındandır ki cüzamı ve sevdayı tahrik ettirmez. Ve adamotu(lüffâh) değil ve onunla tatlı yemek zararı yok lakin geç hazmolur ve şehveti keser. Ve dişlere zararı vardır. Badem yağı onun düzelticisidir(muslihidir). Pişmezden evvel soğuk suyu üzerine dökseler kabuğu soyulmak için zararı kalmaz ve düzeltici(muslih) olur. Ve Hint maşı kalet dedikleri şeydir.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]