Sikencübin (sirkencübin, sikengübin)
İmdi sirkencübin, safravi adamlara ziyade faydalıdır, zira hararetlerini açar ve susuzluğu dahi keser. Eğer bunun için adama gerektir ki istedikleri kadar şekeri alıp ve bir tencereye koyup ve üzerine bir miktar sirke koyup biraz pişireler, ondan sonra bir miktar cüllâb(gül suyu) yahut safi su katıp ve kaynatıp köpüğünü alalar, lakin ateşi ziyade etmeyip ve tez tez yoklayıp ve lazım geldikte bir parça sirke katıp ihtiyaç vaktinde yudum yudum içeler, ama bazı kimse bir miktar belile ile pişirir, her kişiye mizacına göre edeler. Eğer su yerine sığır dili(gâvzübân) suyu birle pişirseler kara safra(sevdâvî) kişilere ziyade faydalıdır. Bahusus safradan kanı göyünmüş adamlara gayetle tecrübe edilmiştir ve sirkeye ölçü/tartı(vezin) konmadığında baise rengarenk olup kimi keskin ve kimi yumuşak olur. Öyle olsa vezinde rast gelmez.(Eski sirkelerde %5 asetik asit gibi oranlar yoktu, kimi %2, kimi %6 olabilirdi, bu sebeple ölçü koymanın rast gelmeyeceğini ve duruma ve mizaca göre yapılması gerektiğini belirtirler.) Hemen zikrolunan minval üzere pişirmek müptedi olanlara asandır.
[Hükemâ-yı Tertîb-i Mu'âlece]

Sirkencübin kurudur
Bu defeyler hararet verse sıtma(hummâ)
Kavidir ishal defetmede hem
Ye gülbeşekeri üç gece ama.
[Nazmu't-Tabâyi']

İkinci fasıl sirkencübinlerin pişirilmesinin niteliği ve faydalarının beyanındadır: Bu fasılda sirkencübin pişirmeyi ve hem faydasını dahi beyan eder. Sıcak sıtmalara(hummâlara) çok faydası vardır ve hem katı susuzluğu kandırır ve mideyi safradan ve balgamdan arıtır ve bütün mizaçlara faydası vardır. Sıcak mizaçlıların sıhhatini saklar ve bedenlerini latif eder ve ciğerlerini soğutur ve sidiği ve türlü hıltları indirir ve safrayı yerinden koparır defeder ve safradan olan hastalıklara çok faydası vardır. Ne zaman kim göğüslerinde pürüzlülük ve öksürük (yok ise).
YAPILIŞI
*** "Ve onun düzmesi budur kim iyi sirkeden yüz elli dirhem ve üstüne bi o kadar su koyasın ki ekşisini az sındıra, pes bu karışımın her bir vakıyyesine iki vakıyye şeker gelecek şekilde ak şeker ekle*(dipnota bakın) ve yumuşak ateşle pişir ve köpüğünü al ta ki kıvama gelinceye dek pişir pes sonra indir sırça ve çini veya kaşi kapta sakla ve hacet vaktinde kullan. Ama ballı sirkencübin düzmesi dahi onun gibidir." *(Dipnot: Evet, mesela 100 gram karışımsa 200 gram şeker eklenir bu çok değildir, olması gereken bu. Maksat burada şurup kıvamı elde etmek, sonra ondan biraz bardağa koyup, üstüne su eklenip içilecektir.)***
Sirkencübin safrayı balgamı keser, sıtmalara(hummâlara) fayda eder, tıkanıklıkları açar, harareti sakin eyler, susuzluğu keser, sidiği idrar eder. Ekser mizaçlara yarar, öksürüğe yaramaz, göğsü katı eder, bağırsaklara yaramaz. Safravi kişiye ekşice pişirmek gerek, balgami kişiye tatlıca pişirmek gerek. Yalnız sirkeyle şekerden ya baldan pişirseler sirkencübin derler, eğer biraz anason biraz hindiba(kasnı) tohumu biraz rezene tohumu biraz kereviz tohumu katarlarsa tohumlu sirkencübin(sekencübin-i büzûrî) derler, biraz hindiba dibi biraz kereviz dibi kabuğu biraz rezene dibi kabuğu biraz kebere dibi kabuğu katarlarsa tohumlu ve köklü sirkencübin(sekencübin-i büzûrî ve usûlî) derler. Eğer sirkesinde evvel ada soğanı(basal-ı unsul) ki yaban soğanıdır kaynatıp sonra süzerlerse olur. Mizacı soğuk kişiye dahi soğuk marazlara da tohumlu köklü sirkencübin ya ada soğanlı sirkencübin vermek gerek, sirkencübini onlara bal ile pişirmek gerek.
[Mebâhis-i Emrâz]

Sirkencübin: Sirkencübin Türkçede; sikengübin Farsçada.. Sirkencübin şekerli nevidir. Alası nöbet şekerinden(şeker-i taberzedden) ola. Tabiatı soğukluğa meyillidir. Bazıları mutedil ve bazıları kurudur dediler. Ve çok yerde yemek üzerine yerler. Yemeğin ve meyvelerin zararını düzeltir. Her biri mahallinde zikrolunmuştur ve bundan sonra dahi zikrolunur. Sirkencübin sıtmaya(hummâya) ve tıkanıklığa ve susuzluğa faydalıdır. Mideyi balgamdan arıtır ve ekser mizaca uygundur. Ciğeri soğuk tutar, latif eder ve atık-fazlalık maddeleri ve safraları koparır, sidiği idrar eder ve safravi ve balgami olan marazlara müfittir, sıtmalılara gayet münasiptir. Ama bazıları cinsel güce ve bağırsak sıyrılmasına(sahca) ve öksürüğe ve böbreğe ziyan eder derler, ancak gül suyu(cüllâb) düzeltir. Bundan bazıları on dirhem ve bazıları yirmi dirhem, safra ve balgam marazları için otuz dirhem demişler, ama yemeği düzeltmek için beş dirhem kafidir. Çok yeseler mesaneye ziyan eder, ama mersin yemişi ve palamut(bellût) düzeltir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]


Ayva sirkencübini(kabız eder, ishale iyidir):
Ayva sirkencübini yapılışı budur ki ekşi ayva suyundan ki saf olmuş ola, bir cüz ve ortaca yani ziyade keskin olmayan sirkeden bir cüz ve nöbet şekerinden üç cüz alıp bir yere koyup pişirip köpüğünü alalar ve kıvama gelinceye dek yavaş ateş ile pişireler.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]

Sirkencübin göğse pürüzlülük hasıl eder, karaciğere ziyan eder. Bil ki sirkencübin bağırda olan tıkanıklığı açar ve susuzluğu giderir. Şekerli sirkencübin sidiği idrar eder ve cinsel güce ziyan eyler. Sirkencübin sinirlere ziyan eder, sinirlerin dimağa iştirak ettiği cihetten dimağa dahi ziyan eder.
[İbni Baytar - Kitab-ı Tıbb]