Anason (Enîsûn)
Pimpinella anisum

Anason: Meşhurdur.
İdrarı yürütür.
Ve yelleri dağıtır.
Ve ağrıları açar.
Ve ödem / su toplanması hastalığına(istiska) fayda eder.
Ve ishali keser.
Artık hıltları giderir.
Ve rahimden akan yaşları keser.
Ve idrarı yürütür.
Ve cinsi münasebet iştahı getirir.
Dalak ve ciğer tıkanıklıklarını açar.
Ve mideyi kuvvetli eder.
Ve karında olan kurtları öldürür.
Ve zehirlerin zararını defeder.
Eğer iki dirhemini içseler ve eğer buhur etseler nezleye fayda ede.
Ve baş ağrısına ve dönmesine ki soğuktan ola, eğer ezip gül yağına karıştırsalar kulağa damlatsalar kulakta olan zahmetlere fayda ede.
Eğer yumuşak dövseler diş diplerine kosalar ağız kokusunu gidere.
Ve diş ağrılarına fayda ede ve şarabı da fayda ede.
Ciğer ve mesane ve böbrek ve rahim tıkanıklıklarını açar.
Ve eski sıtmalara fayda eder.
Ve balgami susuzluğu keser.
Terkibi budur ki, on dirhem anasonu geceden sabaha dek suda ıslatalar sabah suyunu süzeler.
Yüz yirmi dirhem şekerle kıvama getireler.
Evet beş dirhem meyan kökü dahi katalar gayet iyi ola.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Üçüncü derecede sıcak ve kurudur veyahut ikincide sıcak ve üçüncüde kurudur.
Azıcık tutması/büzmesi(kabız etmesi) vardır.
İdrar ve adet kanamasını söktürür ve cinsi münasebet şehvetini artırır.
Sürme gibi göze çekilirse göz perdesi/kanlanması(sebel) illetini defeder.
[Lehçetü'l-Lügat]

Kuruluğu üçüncü derecede ve harareti ikinci derecede ve üçüncü derecede Galenos'un iki sözünün ihtilafı üzere böbreklerin ve mesanenin ve rahmin ve ciğerin ve dalağın tıkanıklıklarını açar ve yelleri yayar yani dağıtır hususan kavrulmuş olduğunda.
Yüzün ve etrafın kızmasına ve kronik göz perdesi/kanlanması(sebel) hastalığına fayda eder ve baş ağrısını ve baş dönmesini sakin eder buhur etmek ile ve buruna çekmek ile ve ezilmiş gül yağı ile kulağa damlatılsa vurmaktan ve düşmekten ve dokuşmaktan ona arız olan zahmeti giderir ve kulak ağrılarına fayda eder ve bu anason idrarı ve adet kanını ve rutubetleri söktürür ve balgamdan olan susuzluğu sakin eder, sütü ve meniyi çok eder ve zehir zararını defeder ve bazen olur karnı tutar.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]

Anason sıcak ve kurudur balgamı keser yeli dağıtır/çıkarır(tahlil eder).
[Mebâhis-i Emrâz]

Anasonu bir kişi daima kullanan insan ve ateşi keser ve karında olan rahatsızlığı sürer ve kadınların sütünü ve erkeklerin şehvetini ziyade eder.
[Havabi - Risâle fi't-Tıb]

Onun mahiyeti budur: Anason Anadolu rezenesinin tohumudur.
Anadolu anasonunun harareti Nebati anasondan daha az olur.
Ve Anadolu olanda tatlılık olur lakin harareti Nebati anasonun hararetinden ziyade olur.

Tabiatının Beyanı Hakkında: Galenos der ki anason ikinci derecede sıcaktır ve üçüncü derecede kurudur.
Ve yine Galenos başka yerde der ki hararet ve kuruluğu beraber üçüncü dereceye ulaşır.
Bazı nüshada Galenos bedeline Dioskorides vaki olmuştur.

Fiillerinin ve Özelliklerinin Beyanı Hakkında: Anasonun hafif(latif) tutucu/büzücü(kabız) etmesi vardır ve açıcıdır, ağrıları sakin eder ve yelleri dağıtır/çıkarır(tahlil eder) hususan kavrulur ise bu fiilleri ziyade olur.
Ve anasonda bir keskinlik vardır ki o keskinlik sebebiyle yakıcı ilaçlara yakın olur.

Şişler ve Sivilceler Hakkında: Yüzde olan şişkinlikten ve etrafın yani el ve ayak şişlerine menfaati olur.

Baş Azalarına Faydası Hakkında: Anason buhur edilip buharı genze çekilse başta olan ağrıları sakin eder ve baş dönmesini defeder.
Ve anason ezip gül yağı ile karıştırılsa ve kulağa damlatılsa çarpma ve vurmadan arız olan baş ağrısına ve yarığa faydası olur ve ağrısını dahi sakin eder.

Göz Hastalıklarına Faydası Hakkında: Anasonun kronik göz perdesi/kanlanması(sebel) hastalığına faydası olur.

Nefes ve Göğüs Azaları Hastalıkları Hakkında: Anason sütü ziyade eder.

Gıda Azalarına Faydası Hakkında: Tuzlu rutubetten arız olan susuzluğu yani suya olan aşırı iştahı keser ve rutubetlerden karaciğerde ve dalakta sonradan olan tıkanıklıklara faydası olur.

Atım/Boşaltım Azalarına Faydası Hakkında: İdrarı ve teri ve beyaz olan adet kanını söktürür yani rengi beyaz olan rutubeti akıtır.
Hatunların önünden çıkan beyaz rutubet her ne kadar dört mezhepte dahi hayızdan ve adet kanından muteber değil ise lakin beyaz rutubetin içeride hapsolması zararlı olup ve söktürülmesi kanın söktürülmesi gibi menfaatli olmakla o beyaz rutubete Kanun sahibi adet kanı adını verdi.
Hatunların önünden çıkan rutubet altı renk üzeredir: Siyahlık, kırmızılık, sarılık, yeşillik, bulanıklık ve toprak rengi renkleri üzere.
Bu altı renk tamamen hayızdan sayılır Hanefiye katında.
Lakin bazısında bazı ulemanın ihtilafı vardır.
Ve beyaz renk ittifakla hayızdan sayılmaz hatta kassanın çıkması ile hayzın kesilmesine delil getirilir.
Kassa, kafın fethi ve sadın teşdidi ve fethi ile beyaz hayız misillü bir rutubettir ki hayzın tamamından sonra çıkar, tafsilini Hidâye haşiyesinde Şeyh Ekmel beyan eylemiştir.
Ve anason beyaz rutubetlerin akıntısından rahmi temizler ve cinsi münasebeti tahrik eder ve bazen karnı tutar yani ishali kesmeye ve idrara yardım eder, böbrekte ve mesanede ve rahimde olan tıkanıklıkları açar.

Sıtmalara Faydası Hakkında: Eski olan sıtmalara anasonun faydası olur.

Zehirlere Faydası Hakkında: Zehirlerin yani zehirli sıcak yellerin ve zehirli haşerat ve böceklerin zararlarını defetmede menfaati olur.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Anason(Enîsûn): Anason tohumudur Türkçe; şimra Süryanice; anisum Latince; anişsir Frenkçe.
Anason iki çeşit olur.
İlk çeşidi ki Anadolu olanıdır, nan-haha benzer.
Anadolu olmayan çeşidi İhtiyarat sözü üzere kurdamanaya benzer.
Ama alası Anadolu olanıdır ki tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur.
Akakir Sahibi ikincide sıcak, üçüncüde kurudur demiş.
Takvim Sahibi sözü üzere ikinci derece sıcak ve kurudur ve az tutucu/büzücü özelliği (kabız etmesi ) vardır.
İdrarı ve adet kanamasını akıtır ve yelleri yürekten dağıtır/çıkarır(tahlil eder) ve soğuktan olan baş ağrısını ve nezleyi giderir ve baş dönmesini dahi giderir.
İbni Baytar sözü: ciğer tıkanıklığını açar ve cinsi münasebet şehvetini hareket ettirir ve zehirli canavarlar zararını defeder.
Dövülmüşünü gül yağıyla karıştırıp kulağa damlatsalar ağrılarına fayda eder.
Ve su toplanması hastalığına(istiska) ve mide şişliğine ve yürek gürültüsüne bütünüyle uygundur.
Eğer göze çekseler eski göz perdesi/kanlanması(sebel) illetine fayda eder.
Ve eski sıtmalar ve ciğer tıkanıklıklarına ve dalağa ve mesaneye faydalıdır ve rahmi açar.
Ve dövüp diş tozu edip diş diplerinde iltihaplarına ve ağız kokusuna uygundur.
İshak sözü: bağırsağa ziyan eder, illa rezene tohumu islah eder.
Akakir Sahibi sözü: tıkanıklığa ziyan eder ve sarılığa fayda eder ve yemeğe iştah getirir.
Sevdavi ağrılara, siyatik hastalığına sagapenum ve çadıruşağı karıştırsalar faydalıdır ve taşları dahi kırar.
İbni Baytar sözü: balgamı ve susuzluğu keser ve eski sıtmalara fayda eder.
Mesela on dirhem anasonu akşamdan ıslatıp sabahleyin süzüp yüz yirmi dirhem şeker ile (kaynatarak bal gibi bir) kıvama getirip beş dirhem meyan kökü katalar gayet uygundur.
Takvim Sahibi sözü: mesaneye ziyan eder, illa meyan kökü balı islah eder.
Akakir Sahibi sözü: bağırsağa ve akciğere ziyan eder, illa şeker ile karnıyarık otu tohumu islah eder.
Bunun bedeli dereotudur, bazıları frenk kimyonu dahi bedelidir dediler.
Bazıları rezene tohumu dahi bedel olur derler.
Anadolu rezenesi tohumu: Anason tohumudur.
Tatlı hap: Anason.
Tatlı ot dahi derler.
Şam rezenesi: Anasondur.
Anadolu rezenesi dahi derler.
Tatlı kimyon: Anasondur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]

Anason(Anîsûn): O, Anadolu rezenesidir.
Bir ince ottur bir ziradan ziyade uzanır.
İyisi yeni ve sarıya meyillidir, büyümez, sadece su çokluğuyla büyür.
Ve Halep'te çok olur.
Meşhur olan Menna'ya düşer.
O, sıcak ve kurudur ikincide ve kurudur evvelkide.
Yelleri ve şişkinliği eritir/çözer(hall eder) ve soğuk baş ağrısı çeşitlerini giderir, hususan migreni.
Ve buhur eylemekle ve yine göğüs ağrılarını ve nefes darlığını ve öksürüğü ve su toplanması hastalığını(istiska) ve yorgunluk zayıflığını ve dalağı ve balgamı ve hummayı giderir.
Hususan meyan kökü ile şarabı en etkilisidir bunların def'ine.
Ve göz perdesini/kanlanmasını(sebel) yıkayıcı eder göze çekmekle ve bu, tecrübe edilmiştir.
Ve eğer gül yağı ile pişirseler ve kulağa damlatsalar sağırlığı giderir ve atık-fazlalık maddeleri akıtır.
Ve onun dumanı cenini düşürür ve çarpıntıyı giderir.
Ve sirke ile pişirseler şişleri eritir/çözer(hall eder) sürmekle.
Ve üzerine ekmekle bitleri kırar.
Ve onunla misvak kullanmak ağzı güzel kokutur ve dişleri safi eder hususan eğer yaksalar.
Ve onun şekerle pişmişi insanın rengini iyi eder ve yüzde olan sarıları keser arızi ise eğer.
Ve doğumdan sonra halafe marazını ve kanı giderir ve vajinal fitile bal ile safi eder.
Ve o, bağırsağa muzırdır.
Ve şemer onun islah edicisidir.
Ve sıcağı baş ağrısı getirir.
Sirkencübin islah edicisidir.
Ve şerbeti: Beşe değindir.
Ve bedeli: Mislince dereotu ve dörtte birince rezene ve şehvet kuvvetinde mislince incire.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Anason(Anîsûn): Türkçede anason tohumu derler.
Takvim Sahibi sözü üzere tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur ve az tutucu/büzücü özelliği(kabız etmesi ) vardır ve adet kanamasını akıtır ve yelleri yürekten dağıtır/çıkarır(tahlil eder) ve soğuktan olan baş ağrısını ve nezleyi giderir ve baş dönmesini dahi giderir.
İbni Baytar sözü üzere ciğer tıkanıklığını açar ve cinsi münasebet şehvetini hareket ettirir.
Göze çekseler eski göz perdesi/kanlanması(sebel) illetine fayda eder ve eski sıtma ve dalağa ve mesaneye faydalıdır ve rahmi açar ve dövüp diş tozu edip diş diplerinde olan iltihaplı ağız kokusuna uygundur.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]