🍯 Bal Şerbeti (Maül Karatin / Mai Asel)
Bal şerbeti(mâ'ü'l-karâtîn) dedikleri bal suyudur ki bal şerbeti(mâ'ü'l-asel) derler.
Bal şerbeti(mâ'ü’l-asel): Bal suyudur ama halk mayalı bir bal suyu ederler, o değildir. Bunu tabipler acayip çok hususa bile içirmeye yazmışlardır. Tabiatı sıcaktır. Soğuk mideye kuvvet verir ve iştah getirir, sidiği yürütür, soğuk marazlara faydalıdır. Ve eğer avratların hamileliği var mıdır, yok mudur malum olmasa bunu içireler. Eğer göbeğinden gurultu peyda olursa hamileliği vardır, eğer gurultu olmazsa hamileliği yoktur. Ama safralılar(ashâb-ı merâre) ve hararetli şişleri olanlara vermeyeler, zararı vardır. Bari üstüne ekşi yemişler rubbu vereler, düzeltir(ıslah eder). Bal şerbeti ishal edicidir(bağırsakları çalıştırır) ama eğer hılt rast gelse ki defin etmesine/edilmeye müsait/yatkın ola, karnı kabız eder(tab'ı imsâk eder). Ve gıdasının bedene ala nüfuzu vardır. Bunun İbni Baytar sözü akciğer şişlerine ve öksürüğe faydası vardır. Ve zehirli ot içenlere ki kusturmak lazım gele, bunu yağıyla karıştırıp içireler. Ve bal şerbetinin terkibi odur ki yüz dirhem bala iki yüz dirhem su katalar, ateşe koyup üçte biri yahut üçte ikisi gidinceye kadar kaynaya ve bazıları güneşte ederler, zamanına göre yazın güneşte kış gününde ateşte edeler. Faydası ziyadedir. Ve bazıları buna inûmâlî şarabı gibidir derler. Ve Minhac, şarap veya müselles veya bal ki sıcak otlar ile ola, karâtîn diye o makulelere dahi derler der.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Bal şerbetidir(mâü'l-aseldir). Evet terkibi budur ki, yüz dirhem bala iki yüz dirhem su (yağmur suyu) koyup pişireler. Üç payda bir payı kalıncaya kadar (bazıları yağmur suyu yerine pınar suyu dahi katarlar, eğer bundan) içseler beden zayıflığına ve akciğerde(öykende) olan sıcak şişe ve öksürüğe fayda eder. Eğer öldürücü(kattâl) otlar içen kişiye zeytinyağı(zeyt) ile karıştırıp içireler fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Bal şerbeti(mâ'i'l-asel) sıfatı: Bal yirmi litre kırk litre suyla kaynatalar balın köpüğünü ve mum suyunu alalar. Şu kadar kaynatalar, üç payda biri kala. Köpüğü(Kefi) alındıktan sonra mastıka, karanfil, tarçın, safran katalar. Sonra kaynamasında neka ola. Bu devaları kırıp(kesredip) dökeler, bezden kese dikip ağzını bağlayalar içinde dura. Sırçalı kapta dura, ne vakit ki hatırı dileye soğuk suyla ezip içe. Ve bal şerbetini daim içse göğsünü eritir/çözer.
[İbda'i'l-A'raz]

Diğer cüllâb(burda şerbet manasında) sıcaktır, kuvvet verir ve yemek iştahını getirir ve sidik yolunu işletir ve soğuk hastalara(sayrılara) fayda eder. Terkip budur, mesela bir bal iki su karıştırıp kaynatalar şöyle ki üç paydan bir payı kala, ondan sonra ocaktan indirip köpüğünü alalar ondan mastıka ve karanfil ve tarçın ve safran dövüp son kaynamasında bile katalar ondan sonra bir küpe koyalar, gerek oldukça suyla şerbet edip içeler faydalı ola, hususan ihtiyarların(pîrlerin) babıdır.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]

Dahi bal şerbeti kuru ve sıcak Mizacı soğuk olan şahsa nâfi' Veli olur ziyade safra marazı Onun gül macunu(gül-ba-asel) zararını dâfi'
[Nazmu't Tabayi]
Bal şerbeti(mâ'ü'l-asl) beyanındadır: İmdi bunun yapılışı budur: Bir vukiyye bala beş vukiyye su katıp ve kaynatıp köpüğünü(kefini) alalar, ondan sonra bir miktar tarçın ve anason ve rezeneyi(râziyâneyi) ezip bir pare beze bağlayıp balın içine bırakıp beraber kaynatıp ve kemalini buldukta indirip hıfzedeler, ondan sonra rutubetli ve felçli(meflûc) ve balgamı olanlara içirdiklerinde nice faydasını bulalar.
[Hukemayi Tertibi Mualice]

Pişmiş baldır(asel matbûhudur). Sekiz vukiyye çeşme suyu bir vukiyye bal, gayet ıslah ve sarı ve rayihası latif ola. Bir toprak tencere içine koyup dört bölükten bir bölük zayi oluncaya kadar kaynaya, indirip pişmiş(matbûh) edeler. Faydaları beyan olunur: Susuzluğu keser ve enfeksiyonlu(ufûnetli) balgamları temizler ve bundan yaramaz hıltın enfeksiyonlanmasını / çürüyüp kokuşmasını(te'affününü) giderir ve bütün soğuktan olan hastalıkları defeder. Rutubetli öksürüğe ve mesanede ve böbreklerde(külâda) olan illetleri ve beyin içinde olan sinirlerde olan yaramaz hıltı defeder ve böbreklerde taş koymaz ve yan ağrılarını defeder ve bağırsak askılarını(masârikı) yıkayıp temizler ve mideyi yumuşatıp(telyîn edip) pak eder ve bütün atık-fazlalık maddelerini(fazalâtı) ihraç eder ve sinirler ağrısını ve mafsal ağrısını defeder. Kullanımı şarap yerine kullanıla, yan ağrıları için bir ferahlatıcı(müferrih) sudur.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]

Bal şerbeti(mâ'ü’l-karâtîn): Yunanca isimdir. Manası bal şerbeti(mâ'ü’l-asel) demektir. Bazıları demişler manası asel-i maksûr yani yalnız bal suyu demektir. Fars lisanında handîkûn derler. Razi nam tabip bu vecihle zikretmiş ama bu kelamda şüphe/görüş(nazar) vardır. Bal şerbeti(mâ'-i asel) karnı yumuşatır, öldürücü olan devaları onunla kusmak için faydalıdır ve karın içinde olan gurultuları(kurkurları) giderir. Bal şerbetinden(mâ'-i aselden) murat budur ki eski yağmur suyundan iki cüz miktara bir cüz bal katıp üç paydan bir pay kalıncaya kadar kaynatalar. Eğer sair çeşme ve gayrı su ile etseler dahi caizdir.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]