Cinsel Organ Hastalıkları
Rahim Ağrısı ve Diğer Problemleri (Akıntıları, Hastalıkları, Rahim Şişleri (Evrâm-ı Rahm) vs)
Serbest metin
Rahim Ağrısı ve Diğer Problemleri (Akıntıları, Hastalıkları,
Rahim Şişleri (Evrâm-ı Rahm) vs)
Rahimdeki sıcak şişliklerin (evrâm-ı hârr) sebebi dış etkenler veya bedensel tıkanıklıklardır. Âdet kanının, lohusa kanının veya meninin tutulup dışarı atılamaması, soğukluğun da etkisiyle rahimde maddelerin toplanıp şişlik (verem) oluşturmasına yol açar. Bu şişlikler çıbana (dübeyle) dönüşmeye başladığında ateş ve ağrı şiddetlenir. Balgami şişlerin (verem-i balgamî) belirtisi ağırlık, şişkinlik ve kasıklarda kızarıklıktır; ancak ciddi bir ağrı yapmaz. Sert şişlerin (verem-i sulb) belirtisi ise ağırlık hissi, idrara çıkma zorluğu, bacaklarda aşırı zayıflama ve karnın istiska (ödem) hastalığındaki gibi büyümesidir.
Tedavi Yöntemleri: Sıcak şişlerin (verem-i hârr) tedavisinde; koruk zeytinyağı (zeyt-i infâk) ve haşhaş kaynatılarak yakı yapılır. Kına yağı, gül yağı, kabuksuz arpa ve kaynatılmış hurma gibi yumuşatıcı (müleyyin) ve çözücü (muhallil) maddeler kullanılır. Uygulanan yakılar çok sıkı bağlanmamalıdır. İrinli büyük çıbanlar (dübeyle) rahim ağzındaysa yarılıp deşilir. Rahmin daha iç kısımlarındaysa, olgunlaşıp patlaması için hafif idrar söktürücüler ile incir ve hardal yakıları kullanılır. Deşildikten sonra bal şerbetiyle iyice temizlenip yara ilaçlarıyla tedavi edilir. Balgami şişlerde soğutucu tedaviler azaltılmalı, ısıtıcı ve çözücü (muhallil) tedaviler artırılmalıdır. Sert şişlerde (verem-i sulb) ise kaz yağı, papatya yağı (dühn-i ukhuvân), balmumu, rafadan pişmiş yumurta sarısı ve dövülmüş hatmi yaprağı gibi yumuşatıcılar ile "Havariler Merhemi" (Merhem-i Rüsül) oldukça faydalıdır.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Ünseyeyne münasip olan devalar iki lohusa otu(zerâvendler) ve mürsafi(mürr-i sâfî) ve halliz ve ak çadır uşağı(sîs-i ebyaz) ve asarun ve melisa(bâdrencbûye) ve semiz kabak ve buna mümâsil eşyalar rahme faydalıdır.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]
Kaplanboğan(Zerûnec) rahim ağrısına faydalıdır ve hem kaplanboğan kendi eğirdiği ipliğiyle hamile avratın dövüp boynuna asalar emin ola her zahmetten hamile avrat olur oğlan doğurmasa asan ola. Eğer adet kanı(hayzı) durmuş ola tarçın yese adet kanı yürüye ve hem rahim ağrısına faydalıdır. Mercanköşk(Merzencûş), Türkçe adı mercanköşktür bunun yağı ki kuvveti sıcaktır sıcak eyler ve rahmin ağzını açar ve adet kanını yürütür ve oğlan yatağını düşürür ve rahim ağrısını giderir ve şu ağrı ki onunla rahim boğulması hasıl olur gidere. Ayvadane yağı, bu yağın kuvveti budur ki sıcak eder ve rahmin ağzını açar ve oğlan yatağını düşürür ve adet kanını yürütür. Dere otu(Turak otu) yağı, safran yağı rahmin katılığına muvafıktır eğer rahimde yaramaz çıban olsa ne zaman balmumu ve safran karıştırıp çemen(boy) yağı hatun kişinin rahmi sertliğini giderir yani pürüzlülüğünü(huşûnetini) giderir ve oğlan doğurmada avratın fercinde tez lavman(hukne) etseler tez doğura. Papatya(Babanus) yağı rahim ağrısına faydalıdır. Gül yağı rahim ağrısını sakin eder eğer lavman(hukne) etseler. Sığır yağı rahimde olan ağrıların cümlesine fayda eder. Eğer nohut ve Şam sakızıyla tütsü eyleseler rahim ağrısını giderir ve hem lavman(hukne) etseler rahim hastalığını giderir. Yaban gülü(Nesrîn) rahme faydalıdır. Neft(Nift) adet kanını yürütür ve rahim soğukluğunu giderir. Eğir rahim ağrısına fayda eder kaynatıp suyuna girerlerse. Rahimde zahmet olsa ve adet kanını yürütür. Safran yağı rahmin katılığına muvafıktır eğer rahimde yaramaz çıban olsa ne zaman balmumu ve safran karıştırıp çemen(boy) yağı hatun kişinin rahmi sertliğini giderir yani pürüzlülüğünü giderir ve oğlan doğurmada avratın fercinde tez lavman(hukne) etseler tez doğura. Papatya yağı rahim ağrısına faydalıdır. Gül yağı rahim ağrısını sakin eder eğer lavman etseler. Sığır yağı rahimde olan ağrıların cümlesine fayda eder. Kiremit yağı rahminde olan adet kanını yürütür. Acı badem yağı rahim ağrısına fayda eder. Eğer andız otunun(râsenin) kaynatıp suyunu içseler fayda ede adet kanını yürüte. Ravent rahim ağrısını giderir cinsel münasebet(cimâ') içeride olan uzuvlarda faydalıdır kuvvet verir. Rezene adet kanını yürütür ve hem tıkanıklık(südde) açar yani ürperir. Eğer sedef otunu(sezâbı) zeytinyağıyla pişirseler rahimde olan yaraya(zahma) dürtseler faydalıdır ve hem suyunu içen hatunlar yüklü olmaz. Eğer sumak yaprağını tutucu/büzücü(kâbız) şarapla içirseler rahimde inen yaşlığı ve kanı gidere. Eğer sade yağını(sâ yağını) rahim çıbanına vajinal fitil yapsalar(götürseler) fayda ede. Eğer dere otunu pişirseler rahmi ağrıyan suyuna girse otursa ağrısını defede. Eğer adam kılını tütsü etseler hatun kişi ağrır olsa burnuna koysa rahim ağrısını gidere. Eğer böğürtlen budağıyla pişirip yeseler rahme yaş akmasını menede. Pamuğun ufak taze yaprağını alıp ve biraz kökünden alıp yaprağıyla bir kazana koyup üzerine su koysalar o suyla kaynatsalar ta kuvvet o suya varınca rahmi ağrıyan hatun içinde otursa fayda ede.
[Kitab-ı Tıbb]
Rahim Şişleri (Evrâm-ı Rahm) vs)
Rahimdeki sıcak şişliklerin (evrâm-ı hârr) sebebi dış etkenler veya bedensel tıkanıklıklardır. Âdet kanının, lohusa kanının veya meninin tutulup dışarı atılamaması, soğukluğun da etkisiyle rahimde maddelerin toplanıp şişlik (verem) oluşturmasına yol açar. Bu şişlikler çıbana (dübeyle) dönüşmeye başladığında ateş ve ağrı şiddetlenir. Balgami şişlerin (verem-i balgamî) belirtisi ağırlık, şişkinlik ve kasıklarda kızarıklıktır; ancak ciddi bir ağrı yapmaz. Sert şişlerin (verem-i sulb) belirtisi ise ağırlık hissi, idrara çıkma zorluğu, bacaklarda aşırı zayıflama ve karnın istiska (ödem) hastalığındaki gibi büyümesidir.
Tedavi Yöntemleri: Sıcak şişlerin (verem-i hârr) tedavisinde; koruk zeytinyağı (zeyt-i infâk) ve haşhaş kaynatılarak yakı yapılır. Kına yağı, gül yağı, kabuksuz arpa ve kaynatılmış hurma gibi yumuşatıcı (müleyyin) ve çözücü (muhallil) maddeler kullanılır. Uygulanan yakılar çok sıkı bağlanmamalıdır. İrinli büyük çıbanlar (dübeyle) rahim ağzındaysa yarılıp deşilir. Rahmin daha iç kısımlarındaysa, olgunlaşıp patlaması için hafif idrar söktürücüler ile incir ve hardal yakıları kullanılır. Deşildikten sonra bal şerbetiyle iyice temizlenip yara ilaçlarıyla tedavi edilir. Balgami şişlerde soğutucu tedaviler azaltılmalı, ısıtıcı ve çözücü (muhallil) tedaviler artırılmalıdır. Sert şişlerde (verem-i sulb) ise kaz yağı, papatya yağı (dühn-i ukhuvân), balmumu, rafadan pişmiş yumurta sarısı ve dövülmüş hatmi yaprağı gibi yumuşatıcılar ile "Havariler Merhemi" (Merhem-i Rüsül) oldukça faydalıdır.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Ünseyeyne münasip olan devalar iki lohusa otu(zerâvendler) ve mürsafi(mürr-i sâfî) ve halliz ve ak çadır uşağı(sîs-i ebyaz) ve asarun ve melisa(bâdrencbûye) ve semiz kabak ve buna mümâsil eşyalar rahme faydalıdır.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]
Kaplanboğan(Zerûnec) rahim ağrısına faydalıdır ve hem kaplanboğan kendi eğirdiği ipliğiyle hamile avratın dövüp boynuna asalar emin ola her zahmetten hamile avrat olur oğlan doğurmasa asan ola. Eğer adet kanı(hayzı) durmuş ola tarçın yese adet kanı yürüye ve hem rahim ağrısına faydalıdır. Mercanköşk(Merzencûş), Türkçe adı mercanköşktür bunun yağı ki kuvveti sıcaktır sıcak eyler ve rahmin ağzını açar ve adet kanını yürütür ve oğlan yatağını düşürür ve rahim ağrısını giderir ve şu ağrı ki onunla rahim boğulması hasıl olur gidere. Ayvadane yağı, bu yağın kuvveti budur ki sıcak eder ve rahmin ağzını açar ve oğlan yatağını düşürür ve adet kanını yürütür. Dere otu(Turak otu) yağı, safran yağı rahmin katılığına muvafıktır eğer rahimde yaramaz çıban olsa ne zaman balmumu ve safran karıştırıp çemen(boy) yağı hatun kişinin rahmi sertliğini giderir yani pürüzlülüğünü(huşûnetini) giderir ve oğlan doğurmada avratın fercinde tez lavman(hukne) etseler tez doğura. Papatya(Babanus) yağı rahim ağrısına faydalıdır. Gül yağı rahim ağrısını sakin eder eğer lavman(hukne) etseler. Sığır yağı rahimde olan ağrıların cümlesine fayda eder. Eğer nohut ve Şam sakızıyla tütsü eyleseler rahim ağrısını giderir ve hem lavman(hukne) etseler rahim hastalığını giderir. Yaban gülü(Nesrîn) rahme faydalıdır. Neft(Nift) adet kanını yürütür ve rahim soğukluğunu giderir. Eğir rahim ağrısına fayda eder kaynatıp suyuna girerlerse. Rahimde zahmet olsa ve adet kanını yürütür. Safran yağı rahmin katılığına muvafıktır eğer rahimde yaramaz çıban olsa ne zaman balmumu ve safran karıştırıp çemen(boy) yağı hatun kişinin rahmi sertliğini giderir yani pürüzlülüğünü giderir ve oğlan doğurmada avratın fercinde tez lavman(hukne) etseler tez doğura. Papatya yağı rahim ağrısına faydalıdır. Gül yağı rahim ağrısını sakin eder eğer lavman etseler. Sığır yağı rahimde olan ağrıların cümlesine fayda eder. Kiremit yağı rahminde olan adet kanını yürütür. Acı badem yağı rahim ağrısına fayda eder. Eğer andız otunun(râsenin) kaynatıp suyunu içseler fayda ede adet kanını yürüte. Ravent rahim ağrısını giderir cinsel münasebet(cimâ') içeride olan uzuvlarda faydalıdır kuvvet verir. Rezene adet kanını yürütür ve hem tıkanıklık(südde) açar yani ürperir. Eğer sedef otunu(sezâbı) zeytinyağıyla pişirseler rahimde olan yaraya(zahma) dürtseler faydalıdır ve hem suyunu içen hatunlar yüklü olmaz. Eğer sumak yaprağını tutucu/büzücü(kâbız) şarapla içirseler rahimde inen yaşlığı ve kanı gidere. Eğer sade yağını(sâ yağını) rahim çıbanına vajinal fitil yapsalar(götürseler) fayda ede. Eğer dere otunu pişirseler rahmi ağrıyan suyuna girse otursa ağrısını defede. Eğer adam kılını tütsü etseler hatun kişi ağrır olsa burnuna koysa rahim ağrısını gidere. Eğer böğürtlen budağıyla pişirip yeseler rahme yaş akmasını menede. Pamuğun ufak taze yaprağını alıp ve biraz kökünden alıp yaprağıyla bir kazana koyup üzerine su koysalar o suyla kaynatsalar ta kuvvet o suya varınca rahmi ağrıyan hatun içinde otursa fayda ede.
[Kitab-ı Tıbb]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Rahim Problemleri, Akıntıları, Hastalıkları ve Ağrısı
Evrâm-ı rahmüñ hârr olanuñ alâmetlerin biz zikr etdük ve sebebi yâ bâdîdür yâ bedenîdür ki ihtibâs-ı hayz yâ ihtibâs-ı dem-i nifâs yâ ihtibâs-ı menî yâ kesret-i menî berddür (Zîrâ berd mâni' olur tahallül-i mevâdda. Öyleye rahmde müctemi' olup verem hâdis olur.) ki berd-i mükessifdür gâh olur evrâm-ı rahmüñ dibinde ve gâh agzı katında olur. Öyleye görmek mümkin olur kaçan evrâm çıban olmaga (Dübeyle aşagada gelse gerek.) şürû' eylese müştedd olur a'râz ve hummâ ve veca' (Dübür gibi yukaruda beyân olınmışdur. Çıban gibi oldugı içün çıban deyu ta'bîr olındı.).
Verem-i balgamîye delâlet eder sikal ve şişmek ve anuñ ile veca' mu'teddün-bih olmaz ve etrâf ve kasık müteheyyic olur. Ammâ verem-i sulba delâlet eder (Bu alâmet-i müşterekedür) sikal ve hurûc-ı bevlüñ müşkülligi ve bedenüñ gâyet za'fı ve sâklarıñ za'fı ve gâh büyük olur karın hattâ müsteskâ gibi olur.
Ammâ verem-i hârr ilâcı... bunlarıñ ba'zı tedbîr ba'zı devâdur. Yakı kılına zeyt-i infâk ile ve haşhâş ile ki erimiş ola bişmek ile. Andan soñra isti'mâl olına yüñ ki ıslanmış ola şol su ile ki anda bişmiş ola altı nesne. Andan soñra kavâbız naks olına ve müleyyin ve muhallil üzere kasr olına ve hınnâ yagı (Hınnâ yagınuñ san'atı budur ki hınnâ yapragı yâ tohmın şırlağan yagında kaynadalar.) eyüdür. Ve bunçılayındur hurmâ ki erimiş ola bişmek ile şa'îr-i mukaşşer ve gül yagı ile ve yakı berk baglanmaya zarar eder. Ammâ dübeyle eger fem-i rahmde ise yarıla eger rahmüñ karında ise isti'mâl olına müdirrât-ı hafîfe hattâ göynüp deşile. Ve gâh ihtiyâc olur deşilmege encîr ve hardal ile yakı kılmak ile deşildükden soñra pâk kılına bal şerbeti ile nice kerre pâk oldukdan soñra ilâc kılına ilâc-ı kurûh ile. Ammâ verem-i balgamînüñ râdileri ekall olsun tebrîd cihetinden ve muhallili akvâ olsun teshîn haysiyyetinden. Ammâ verem-i sulb fâ'ide eder aña cemî' edhân-ı müleyyine ki ba'zını zikr eyledi ve kaz yagı ve dühn-i ukhuvân ve bal mûmı ve yumurda sarısı (Rûfâdân bişmiş yumurda sarısı murâddur çig yumurda sarısı degül) ve merhem-i rüsül (Bu merhemi Îsâ aleyhi’s-selâm terkîb etdi. Anuñçün buña merhem-i havâriyûn dahı derler ve havâriyûn on iki kimesne idi. Her biri bir nesne zikr etdi. Anuñçün on iki cüzden mürekkebdür.) ziyâde eyüdür. Ve natûller dört nesneden ve yakı kılına hatmî yapragı ki dögülmiş kaz yagı ile.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Evrâm-ı rahmüñ hârr olanuñ alâmetlerin biz zikr etdük ve sebebi yâ bâdîdür yâ bedenîdür ki ihtibâs-ı hayz yâ ihtibâs-ı dem-i nifâs yâ ihtibâs-ı menî yâ kesret-i menî berddür (Zîrâ berd mâni' olur tahallül-i mevâdda. Öyleye rahmde müctemi' olup verem hâdis olur.) ki berd-i mükessifdür gâh olur evrâm-ı rahmüñ dibinde ve gâh agzı katında olur. Öyleye görmek mümkin olur kaçan evrâm çıban olmaga (Dübeyle aşagada gelse gerek.) şürû' eylese müştedd olur a'râz ve hummâ ve veca' (Dübür gibi yukaruda beyân olınmışdur. Çıban gibi oldugı içün çıban deyu ta'bîr olındı.).
Verem-i balgamîye delâlet eder sikal ve şişmek ve anuñ ile veca' mu'teddün-bih olmaz ve etrâf ve kasık müteheyyic olur. Ammâ verem-i sulba delâlet eder (Bu alâmet-i müşterekedür) sikal ve hurûc-ı bevlüñ müşkülligi ve bedenüñ gâyet za'fı ve sâklarıñ za'fı ve gâh büyük olur karın hattâ müsteskâ gibi olur.
Ammâ verem-i hârr ilâcı... bunlarıñ ba'zı tedbîr ba'zı devâdur. Yakı kılına zeyt-i infâk ile ve haşhâş ile ki erimiş ola bişmek ile. Andan soñra isti'mâl olına yüñ ki ıslanmış ola şol su ile ki anda bişmiş ola altı nesne. Andan soñra kavâbız naks olına ve müleyyin ve muhallil üzere kasr olına ve hınnâ yagı (Hınnâ yagınuñ san'atı budur ki hınnâ yapragı yâ tohmın şırlağan yagında kaynadalar.) eyüdür. Ve bunçılayındur hurmâ ki erimiş ola bişmek ile şa'îr-i mukaşşer ve gül yagı ile ve yakı berk baglanmaya zarar eder. Ammâ dübeyle eger fem-i rahmde ise yarıla eger rahmüñ karında ise isti'mâl olına müdirrât-ı hafîfe hattâ göynüp deşile. Ve gâh ihtiyâc olur deşilmege encîr ve hardal ile yakı kılmak ile deşildükden soñra pâk kılına bal şerbeti ile nice kerre pâk oldukdan soñra ilâc kılına ilâc-ı kurûh ile. Ammâ verem-i balgamînüñ râdileri ekall olsun tebrîd cihetinden ve muhallili akvâ olsun teshîn haysiyyetinden. Ammâ verem-i sulb fâ'ide eder aña cemî' edhân-ı müleyyine ki ba'zını zikr eyledi ve kaz yagı ve dühn-i ukhuvân ve bal mûmı ve yumurda sarısı (Rûfâdân bişmiş yumurda sarısı murâddur çig yumurda sarısı degül) ve merhem-i rüsül (Bu merhemi Îsâ aleyhi’s-selâm terkîb etdi. Anuñçün buña merhem-i havâriyûn dahı derler ve havâriyûn on iki kimesne idi. Her biri bir nesne zikr etdi. Anuñçün on iki cüzden mürekkebdür.) ziyâde eyüdür. Ve natûller dört nesneden ve yakı kılına hatmî yapragı ki dögülmiş kaz yagı ile.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.