Sekbinec (Sagapenum, Ferula Persica Gum)


Sekbînec: At kasnısıdır Türkçe; sekbîne Farsça; safgînâ Süryanice. Hıyara benzer bir otun zamkıdır. İyisi İbni Baytar sözü üzere dışarısı kırmızı, içerisi beyaz ola, keskin kokulu ola, suda tez halloluna ve İsfahani nevi aladır; Cami sahibi ise iyisi saf ola ve rayihası kasnı ve kına zamkı gibi ola der. Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur, eritici/çözücü(muhallil) ve latif edicidir(mülattıftır). Felce ve yan başında olan maddelere ishal eder. Eğer kulunca içirseler veya lavman etseler faydalıdır ve basur ağrılarına dahi faydalıdır. Öksürüğe, uçuğa ve dalak ağrısına dahi faydalıdır. Eğer bir dirhem içseler akciğerde olan yoğun kıvamlı/kalın hıltları çıkarır ve sıtmalarda fayda eder. Ve bal katılmış şarapla içseler hayzı yürütür ve içindeki oğlanı öldürüp çıkarır. Ve sirke ile avratlara kokulatsalar rahimde olan ağrılarını ve boğaz anjinini(hunnâkını) giderir; gözde olan çıbanlara, perdesine, göz karardığına ve su indiğine dahi fayda eder. Ve acı badem ve sedefotu suyuyla göze dürtseler faydalıdır. Eğer bunun bir miskalini yapışkan balgam için içirseler yoğun kıvamlı/kalın yaşlıkları çıkara; mafsallar ağrılarına, siyatiğe, balgami ve yelli olan kulunç ağrısına, balgami bağırsak ağrısına, basur ağrısına, zehirli otlar zararına, makat, rahim ve bağırsaklarda vaki olan soğuklara dahi fayda eder; idrarı ve sarı suları yürütüp akıtır ve böbrek taşı dağıtır. Ve gözde olan kıllara sirke ile dürtseler faydalıdır. Ve yılan veya akrep soktuğu mevziye sürseler faydalıdır. Ve İsfahani nevinin bir miskalini içseler cimayı ziyade ettirir; karaciğere dahi fayda eder ve soğuktan ve yelden olan baş ağrısına faydalıdır. Ve sirke ile boyun bezi şişliklerine vursalar faydalıdır. Temriyeye ve dikene dürtseler çıkarır. Ve bir dirhemi tenyayı ve gayrı kurdu çıkarır ve soğuktan olan guta fayda eder. Ama bazıları mesaneye zarar eder, illa uşşak ıslah eder derler. Takvim sahibi sözü mideye ve bağırsağa yaramazdır, illa mastaki ve anason ıslah eder. Bunun bedeli ak kına ve yarım ağırlığı çavşırdir ve bazıları bunun bedeli mukl, sarısabır, uşşak ve çavşırdir dediler. Her birinden dörtte bir kadar ola. Bazıları erkek çam zamkı dahi bedeldir demişler.
Habbüʼs-sekbînec: Kulunca, bağırsak ağrılarına, sancılarına, mideye, basura ve yoğun kıvamlı/kalın yellere faydalıdır, hayzı idrar eder. Kullanım miktarı üç dirhemdir. Mahallinde görüle.
Sağbîn: Ve zağbîn dahi derler ki sekbînecdir. Henüz zikrolunur.
Sağbîn: At kasnısıdır, segbîn dahi derler. Sin babında sekbînec diye zikrolundu.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Mahiyeti Hakkında: Bir nevi ağacın zamkıdır ki zamkından maada onda bir cüzünde menfaat yoktur. Ve denildi ki kasnı envaından bir nevi vardır ki dönüşüp sekbinec olur.
Seçimi Hakkında: Onun nevilerinin iyisi o daha şeffaf ve daha saf olan nevi olur ki onun dahili kırmızılığa ve zahiri beyaza meyyal olur ve su ile hızlıca hallolur; çadır zamkı(kınne) ile karışık olan gibi değildir her ne kadar kınneye benzerliği olur ise. Ve İsfahani sekbinec sairelerden hayırlı olur.
Tabiatı Hakkında: Üçüncü derecede sıcak ve ikinci derecede kurudur.
Fiilleri ve Hassaları Hakkında: Eritici/çözücü(Muhallil), latif edici(mülattıf), dağıtıcı(müfeşşî), ısıtıcı ve cilalayıcıdır(temizleyici).
Mafsallar Aletleri Hakkında: Felce ve kas ile kirişlerin yırtılmasına faydalıdır; kalçalarda olan maddeyi lavman ve içmek ile ishal eder ve kezalik mafsalların soğuk ağrılarına faydalıdır.
Baş Organları Hakkında: Soğuk baş ağrısını ve yelli olan baş ağrısını eritir/çözer(tahlîl eder) ve saraya faydalı olur.
Göz Organları Hakkında: Göz karanlığına sürme çekmek ile faydalıdır; göz kapaklarının yoğunluğuna ve gözde olan eserlere faydalıdır ve göze inen suyun en efdal devaları onunla sürme çekmek olur. Ve sirke ile ezilip arpacık üzerine konulsa onu izale eder.
Göğüs Organları Hakkında: Göğüs ağrısı, yan taraf ağrısı ve müzmin öksürük gibi cümlesine faydalıdır. Sıkılmış sedefotu suyu ile bir dirhemin dörtte üçü içirilir; göğsü temizler ve çiğ hıltları çıkarır.
Gıda Organları Hakkında: Ödeme(istiskâya) faydalıdır ve sarı suyu çıkarır.
Boşaltım Organları Hakkında: Lavman ve içmek ile kulunca ve göbek burusuna(mağsa) faydalıdır; taşı böbrek ve mesaneden çıkarır, cinsel gücü ziyade eder ve rahim ağrılarına faydalı olur. Ve bal şerbeti ile içilse adet kanamasını(tamsı) idrar eder ve cenini katleder. Ve yavaşça karnı yumuşatıp sarı suyu ve yapışkan hıltı çıkarır.
Hummalar Hakkında: Nöbetli hummalara faydalıdır.
Zehirler Hakkında: Şarap ile yerdeki böceklerin sokması ve sair katledici zehirler için içirilir ve bunun fiili kasnının fiilinden daha kavi olur. Ve zehirlerin cümlesine onun sürülmeleri faydalı olur.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb Cilt 1]

Sekbînec
At kasnısı derler. Tecrübe edilmiştir. Göğüs ve böğür ağrısına, eski öksürüğe, uçuğa, felce ve dalak ağrısına fayda eder. Eğer bir dirhem içseler akciğerde olan yoğun kıvamlı/kalın hıltı çıkarır. Ve sinirde olan soğukluğu giderir. Ve sıtmalara fayda ede. Eğer bal katılmış şarapla içseler hayzı yürüte. Ve içteki oğlanı öldürüp çıkara. Eğer şarapla içseler zehirli canavarlar soktuğuna fayda ede. Eğer sirkeyle avratlar kokulasalar rahimde olan ağrıyı ve boğaz anjininden olan zahmeti gidere. Eğer gözde olan çıbanlara, perdeye, göz karardığına ve su indiğine begayet fayda ede. Eğer acı badem ve sedefotu suyuyla ezip dürtseler ve eğer bir miskalini içseler yapışkan balgamı ishal ede. Ve yoğun kıvamlı/kalın yaşlıkları çıkara; mafsallar ağrısına, siyatiğe, balgamdan ve yoğun kıvamlı/kalın yellerden olan kulunca fayda eder ve basur ağrılarını giderir. Ve zehirli otların zararını defeder. Ve makatta ve rahimde olan zahmetlere ve bağırsaklardaki soğuklara fayda ede. Ve idrarı yürüte. Sarı suyu ishal ede. Ve mesanede ve böbrekte olan taşı dağıta. Eğer sirkeyle ezip gözde olan kıllara dürtseler fayda eder. Eğer akrep ve yılan soktuğuna dürtseler begayet fayda ede. Uçuk tutanın boynuna asakosalar fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Sekbînec: Sin, kaf, nun, ba, ya ve cim iledir. Ve kâh olur ki nunu badan sonraya alırlar. O, Fars diyarında olan bir ağacın zamkıdır. O ağacın bu zikrolunan zamkından gayrı bir faydası yoktur. O, haziranda yetişir. Yapraklarından çıkar. Bir kavilde, ağacından çizmek ile çıkar demişler. Ve onun iyisi zahiri beyaz ve batını kızıl olanıdır. Sonra zahiri sarı olup batını beyaz olanıdır ve rayihası uşşak ve şeytan tersi gibi ola. Ve bir kavilde demişler ki bârzed sekbinece olur. Ve ona aldatma (gaşş) olunur. Ve farkı batınının rengi ve sekbinecin zahirde yaşlığı olmasıyladır. Ve kuvveti yirmi yıla kadar kalır. O, üçüncüde sıcak ve ikincide kurudur. Balgamı, öksürüğü, astımı, göğüs ağrılarını, ödemi, sarı suyu, butlarda, belde ve ayaklarda olan fasit hıltları içmek ile keser; devaların fesadını ıslah eder, organları zahmetlerden hıfzeder ve içmek ile kurtları çıkarır. Ve sürmek ile eserleri, düğümlenmeyi, basuru ve siyatiği zail eder; göze çekmek ile görme zayıflığını, beyazı ve yarayı giderir; sirke ile sürmek arpacığı eritir/çözer(hall eder). Ve gerçi buhurlamak ve yağlamak ile olsa da, nice kullanılır ise nöbet sıtmasını, sarayı, gutu, felci ve yoğun kıvamlı/kalın yelleri eritir/çözer(hall eder). Ve vajinal fitil eylemek ile fercin boğulmasını giderir; içmek ile şehvete kuvvet verir ve sürmek ile dikeni ve kıymığı çeker. Ve onun sıcak mizaçlılara zararı vardır. Şişleri tahrike getirir. Ve mesaneye dahi muzırdır. Uşşak onun ıslah edicisidir. Ve böbreklere zararı vardır. Kitre ıslah edicisidir. Ve şerbeti: Bir dirhem acı badem yağı veya sedefotu suyu iledir. Ve bedeli: Mislince kınadır. Ve bir kavilde, çam sakızı demişler.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Sekbînec: Farsçadan Arapçalaştırılmış isimdir. Yunan lisanında sâgâfînûn derler; surette bakla nebatına benzer bir nebatın zamkıdır. Nebatının tıp ilminde faydası yoktur. İyisi odur ki saf olup üstü kızıl, içi beyaz ola ve rayihası şeytan tersi ile çadır dedikleri zamklar ortasında olup tadıldıkta dili ısırıp büze. Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur. İyisi odur ki Acem vilayetinden Mah ve İsfahan dedikleri şehirlerden getirile. Sekbinec, bedeni ısıtıcı, hıltları ince edici ve cila edicidir. Göze sürme gibi çekseler gözde olan nişanı inceltip gidere; yoğun kıvamlı/kalın hıltlardan gözde olan karanlığa ve göze inen suya devaların iyilerindendir, yani ziyade fayda eder. Bedenden yelleri kovup gidermeye ve fazlalıkları yani sinmeyip kalan yoğun kıvamlı/kalın hıltları gidermeye iyidir. Göğüs ve akciğerde olan yoğun kıvamlı/kalın hıltları kesip giderir; akciğer felcini, dalak ağrısını, his ve hareketi gideren şol felci, sinirlerde olan soğukluğu ve nöbet ile tutan sıtmaları sürünmekle, yakıp tütsü edinmekle ve şerbet edip içmekle bu zikrolunan marazları giderir. Kullanım miktarı bir denkten bir dirhem miktarına kadardır. Sekbinec ishal için olan devaları ıslah edip organlara tesir edip zarar etmelerini meneder. Eğer bal şerbeti dedikleri şarap ile avrat içse hayız kanını yürüte. Eğer şarap içseler zehirli canavarlar ısırmasına fayda eyleye. Rahmi boğulmadan aklı giden avratlar burunlarından içeri rayihasını sirke ile kosalar diriltip aklı gele. Şeytan tersi ki kasnı dedikleri zamktır; onu sıcak su veyahut sedefotu dedikleri nebat veyahut pırasa suyu ile erittikleri gibi sekbinec dahi böyle eriyip cıvık olur. Sekbinec koyu ve yoğun kıvamlı/kalın olan balgamları ishal eder ve kasık yerlerinde batıp yapışmış olan balgamları çıkarır. Yelden ve balgamdan olan kuluncu giderir. Arka ve ökçelerde olan fazlalıkları gidermeye faydalıdır. Lavman edinmekle basur dedikleri sevdavi çıbanlara ve yellerine fayda eder. Eğer sirke ile ezip gözde çıkan arpacık dedikleri çıbana sürüp bulaştırsalar eritir/çözer(tahlîl ede) yani indire. Oturak, avratlar rahimleri ve bağırsaklarda olan soğukluklara fayda eder ve sarı suyu ishal edip çıkarır. Akrep soktuğu yere sürseler ziyade fayda eder. Balgamdan olan sara için burundan içeri kosalar fayda eder. İsfahan’dan getirdikleri sekbinec cimaya tahrik eder, soğuk almış olan karaciğere fayda eder ve soğuktan olan baş ağrısını giderir. Eğer içseler bağırsak ağrılarını gidere. Boyun bezi şişlikleri dedikleri çıbanlar üzerine, katılanıp bağlanmış yerler üzerine ve beze dedikleri çıban ve şiş üzerine (ki defalarca beyan olunmuştur) sirke ile ezip bunları sürüp sıvasalar bunları eritip/çözüp(tahlîl edüp) gidere. Eğer hurma dikeni ve sair dikenler battığı yer üzerine yakı etseler çekip dışarı çıkara. Eğer içseler karında olan solucan ve kabak çekirdeği dedikleri kurtları katlede. İçmekle soğuktan olan guta fayda eder. Sekbineci içirmeyeler illa mizaçları soğuk olanlara içireler. Eğer mizaçları sıcak olanlar içseler içeride şişler peyda ede, zarar ede ve doğal ısıyı(harâret-i garîziyyeyi) alevlendire. Eğer avrat içse veyahut vajinal fitil olarak kullansa karnında oğlancıklarını katledip çıkara. Mesaneye zarar eder, uşşak dedikleri zamk ıslah edip zararını defede. Bazıları bağırsaklara zarar eder demişler, kitre bu makule zararını defedip ıslah eder. Sekbinec bulunmasa zehirleri defetmekte bedeli, ağırlığı ve çeyrek ağırlığı kadar kınna yani çadır dedikleri zamktır ve gayrı hususlarda bedeli çam sakızıdır.
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]