Sözlük
Mülattıf ne demek
Serbest metin
Mülattıf / mulattıf:
Kıvam inceltici, hafifletici. Örneğin bal yoğun kıvamlıdır, ona su eklersek ve karıştırırsak sulu, daha ince kıvamlı, daha hafif olmuş olur. Burada su bal için mülattıf olmuş gibi olur diyebiliriz. Bu sadece sulandırarak değil, parçalayıp kesip doğrayarak da mümkündür. Kısacası mülattıf;
Bedenin içinde katılaşmış, yoğunlaşmış, yapışkan ve koyu hale gelmiş humörleri (hıltları) çözerek akışkanlaştıran, ağırlıklarını hafifleten ve onları latif (ince) formuna geri döndüren güç.
Mülattif (İnceltici) Gıdalar
Bu fasılda hafifletici/inceltici(mülaṭṭıf) gıdaları beyan eder ve o üç nevidir.
Biri odur kim ondan hafif(laṭīf) kan hasıl olur ve o hubuptan buğday ekmeği içidir kim onu iyi yumuşak olalar, nitekim evvel babın evvel faslında yad ettik.
Ve et cinsinden tavuk ve bilic ve ferruc ve keklik ve çil ve güvercin yavrusunun eti ve dahi cümle kuşların boynu ve kanadı.
Ve o balığın etidir kim cüssesi küçük ola ve eti yumuşak ola.
Meyveler(Fevākihe) cinsinden kuru incir ve kuru üzüm ve fıstık.
Ve sebzeler(buḳūl) cinsinden o nesneler kim yapışkanlık(lüzūcet) olmaya, kabak ve maş gibi ve dahi o nesneler kim bunlara benzer.
Ve gıda nevi hafif gıdalardan(aġdiye-i laṭīfden) kim hızlı hazmolan(serī'u’l-inhiżām) onlar münasip olur.
Ve hem bunlara yakındır menfaatte arpa suyu(cev-āb) ve kuru incir ve kuru üzüm ve fıstık ve bal ve karpuz.
Ve hem hafifletici gıdalardandır(aġdiye-i mülaṭṭıfdandur) turp ve soğan ve pırasa(gendene) ve şalgam ve o nesneleri kim bunlara benzer.
Onun için kim bu zikredilenler eriştiği gıdayı hafif(laṭīf) eder hiddetleri ve hararetleri sebebiyle ki kendilerinde vardır, ve her ne kadar bunların cismi(fiziksel posası) yoğun kıvamlı/kalın(ġalīẓ) ise de.
Ve dahi hafif gıdalardandır(aġdiye-i laṭīfdendür) o ekşiler kim kesip parçalar(taḳṭī' ėderler) ve hafifletir(talṭīf ėderler) asitlikleriyle(ḥumūżatlarıyla) kim o sirke ve ağaç kavununun ekşisi ve nar hapı(ḥabb-ı rümmān) ve koruk suyu ve Galenos sirkencübini(cālīnūs-ı sirkengübīn) ve hem o nesneler kim bunlardan düzülür.
Lakin bu hafifletici(mülaṭṭıf) çeşidi onlara münasiptir kim midelerinde veya bedenlerinde hararet ola.
Ve hem dahi hafifletici gıdalardandır(aġdiye-i mülaṭṭıfdandur) o nesneler kim sıcak ve keskindirler(ḥārr ve ḥarīfdürler) ve hem balgami kesip parçalayıcıdır(muḳatṭı'dur) kim o hardal ve sarımsak ve kereviz ve güveyotu ve rezene ve kerdeme ve nane ve sedefotu(seẕāb) ve dereotu(ṭoraḳ otı) ve kimyon ve kebere ve dahi o nesneler bunlara benzer yemeklerden.
Ve bu gıda çeşidi münasiptir onlara kim karaciğerlerinde ve dalaklarında veya beyinlerinde tıkanıklık(südde) vardır.
Ve lakin devamlı kullanmaktan(müdāvemetden) kaçınalar şu sebeple ki bu gıda çeşidi kanı soğuk eder, pes beden onunla tamam gıdalanmaz ve dahi katı(aşırı) hararetten ötürü o kanın ekseri safraya döner.
Ve ondan sonra eğer dahi kullansa (hala daha kullanmaya devam edecek olsa) çaresizce(naçar, isteri stemez) o kanın hafifini(laṭīfin) eritir/çözer(taḥlīl ėder) ve yoğun kıvamlı/kalınını(ġalīẓin) kurutur ve böylece kanı sevdaya döndürür ve olur ki bu gıda çeşidinin kullanımından böbrekte taş hasıl olur.
Pes zinhar bunun kullanım çokluğundan(kesreti isti'mālinden) kaçın ta mazarratlardan emin olasın.
Soğan: Ve onu hıltın yoğun kıvamlı/kalın(ġalīẓ) olmaması için yiyeler ve vebaya ve tauna ve hava bozukluğu(fesād-ı havā) için.
Ve şehveti iade ettirir('avd ettirir).
[Kitab-ı Güzide-i İlm-i Tıb / Davud-u Antaki - El Tezkire]
Kıvam inceltici, hafifletici. Örneğin bal yoğun kıvamlıdır, ona su eklersek ve karıştırırsak sulu, daha ince kıvamlı, daha hafif olmuş olur. Burada su bal için mülattıf olmuş gibi olur diyebiliriz. Bu sadece sulandırarak değil, parçalayıp kesip doğrayarak da mümkündür. Kısacası mülattıf;
Bedenin içinde katılaşmış, yoğunlaşmış, yapışkan ve koyu hale gelmiş humörleri (hıltları) çözerek akışkanlaştıran, ağırlıklarını hafifleten ve onları latif (ince) formuna geri döndüren güç.
Mülattif (İnceltici) Gıdalar
Bu fasılda hafifletici/inceltici(mülaṭṭıf) gıdaları beyan eder ve o üç nevidir.
Biri odur kim ondan hafif(laṭīf) kan hasıl olur ve o hubuptan buğday ekmeği içidir kim onu iyi yumuşak olalar, nitekim evvel babın evvel faslında yad ettik.
Ve et cinsinden tavuk ve bilic ve ferruc ve keklik ve çil ve güvercin yavrusunun eti ve dahi cümle kuşların boynu ve kanadı.
Ve o balığın etidir kim cüssesi küçük ola ve eti yumuşak ola.
Meyveler(Fevākihe) cinsinden kuru incir ve kuru üzüm ve fıstık.
Ve sebzeler(buḳūl) cinsinden o nesneler kim yapışkanlık(lüzūcet) olmaya, kabak ve maş gibi ve dahi o nesneler kim bunlara benzer.
Ve gıda nevi hafif gıdalardan(aġdiye-i laṭīfden) kim hızlı hazmolan(serī'u’l-inhiżām) onlar münasip olur.
Ve hem bunlara yakındır menfaatte arpa suyu(cev-āb) ve kuru incir ve kuru üzüm ve fıstık ve bal ve karpuz.
Ve hem hafifletici gıdalardandır(aġdiye-i mülaṭṭıfdandur) turp ve soğan ve pırasa(gendene) ve şalgam ve o nesneleri kim bunlara benzer.
Onun için kim bu zikredilenler eriştiği gıdayı hafif(laṭīf) eder hiddetleri ve hararetleri sebebiyle ki kendilerinde vardır, ve her ne kadar bunların cismi(fiziksel posası) yoğun kıvamlı/kalın(ġalīẓ) ise de.
Ve dahi hafif gıdalardandır(aġdiye-i laṭīfdendür) o ekşiler kim kesip parçalar(taḳṭī' ėderler) ve hafifletir(talṭīf ėderler) asitlikleriyle(ḥumūżatlarıyla) kim o sirke ve ağaç kavununun ekşisi ve nar hapı(ḥabb-ı rümmān) ve koruk suyu ve Galenos sirkencübini(cālīnūs-ı sirkengübīn) ve hem o nesneler kim bunlardan düzülür.
Lakin bu hafifletici(mülaṭṭıf) çeşidi onlara münasiptir kim midelerinde veya bedenlerinde hararet ola.
Ve hem dahi hafifletici gıdalardandır(aġdiye-i mülaṭṭıfdandur) o nesneler kim sıcak ve keskindirler(ḥārr ve ḥarīfdürler) ve hem balgami kesip parçalayıcıdır(muḳatṭı'dur) kim o hardal ve sarımsak ve kereviz ve güveyotu ve rezene ve kerdeme ve nane ve sedefotu(seẕāb) ve dereotu(ṭoraḳ otı) ve kimyon ve kebere ve dahi o nesneler bunlara benzer yemeklerden.
Ve bu gıda çeşidi münasiptir onlara kim karaciğerlerinde ve dalaklarında veya beyinlerinde tıkanıklık(südde) vardır.
Ve lakin devamlı kullanmaktan(müdāvemetden) kaçınalar şu sebeple ki bu gıda çeşidi kanı soğuk eder, pes beden onunla tamam gıdalanmaz ve dahi katı(aşırı) hararetten ötürü o kanın ekseri safraya döner.
Ve ondan sonra eğer dahi kullansa (hala daha kullanmaya devam edecek olsa) çaresizce(naçar, isteri stemez) o kanın hafifini(laṭīfin) eritir/çözer(taḥlīl ėder) ve yoğun kıvamlı/kalınını(ġalīẓin) kurutur ve böylece kanı sevdaya döndürür ve olur ki bu gıda çeşidinin kullanımından böbrekte taş hasıl olur.
Pes zinhar bunun kullanım çokluğundan(kesreti isti'mālinden) kaçın ta mazarratlardan emin olasın.
Soğan: Ve onu hıltın yoğun kıvamlı/kalın(ġalīẓ) olmaması için yiyeler ve vebaya ve tauna ve hava bozukluğu(fesād-ı havā) için.
Ve şehveti iade ettirir('avd ettirir).
[Kitab-ı Güzide-i İlm-i Tıb / Davud-u Antaki - El Tezkire]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Mülattif (İnceltici) Gıdalar
Bu faṣılda mülaṭṭıf ġıẕālar beyān ėder ve ol üc nev'dür. Biri oldur kim andan dem-i laṭīf ḥāṣıl olur ve ol ḥubūbdan buġday etmegi içidür kim anı eyü yumış olalar, nitekim evvel bābuñ evvel faṣlında yād ėtdük. Ve et cinsinden tavuḳ ve bilic ve ferrūc ve keklik ve çil ve gögercin yavrısınuñ eti ve daḫı cemī' ḳuşlaruñ boynı ve ḳanadı. Ve ol balıġuñ etidür kim cüẟẟesi kiçi ola ve eti yumşaḳ ola. Fevākihe cinsinden ḳuru encīr ve ḳuru üzüm ve fıstuḳ. Ve buḳūl cinsinden ol nesneler kim lüzūcet olmaya, ḳabaḳ ve māş bigi ve daḫı ol nesneler kim bulara beñzer. Ve nev'-i ġıẕā aġdiye-i laṭīfden kim serī'u’l-inhiżām (hızlı sindirilen) anlar münāsib oldur kim evvel bābuñ evvel faṣlında yād ėtdük. Ve hem bunlara yaḳındur menfa'atde cev-āb (arpa suyu) ve ḳuru incīr ve ḳuru üzüm ve fıstuḳ ve bal ve ḳarpuz. Ve hem aġdiye-i mülaṭṭıfdandur turb ve soġan ve gendene ve şalġam ve ol nesneleri kim buñlara beñzer. Anuñ içün kim bu meẕkūrāt ėrişdügi ġıẕāyı laṭīf ėder ḥiddetleri ve ḥarāretleriyle ki kendüde vardur, ve egerçi bunlaruñ cirmi ġalīẓise.
Ve daḫı aġdiye-i laṭīfdendür ol ekşiler kim taḳṭī' ve talṭīf ėderler ḥumūżatlarıyla (asitlikleriyle) kim ol sirke ve aġaç ḳavunuñ ekşisi ve ḥabb-ı rümmān ve ḳoruḳ ṣuyı ve cālīnūs-ı sirkengübīn ve hem ol nesneler kim bulardan düzilür. Līkin bu nev'-i mülaṭṭıf anlara münāsibdür kim ma'delerinde veyā bedenlerinde ḥarāret ola.
Ve hem daḫı aġdiye-i mülaṭṭıfdandur ol nesneler kim ḥārr ve ḥarīfdürler (sıcak ve yakıcıdırlar) ve hem muḳatṭı'dur balġamī kim ol ḫardal ve ṣarmusaḳ ve kerefüs ve güyegü otı ve rāziyāne ve kerdeme ve na'nā ve seẕāb ve ṭoraḳ otı ve kimnūn ve kebere ve daḫı ol nesneler bunlara beñzer ṭa'āmlardan. Ve bu nev'-i aġdiye münāsibdür anlara kim cigerlerinde ve ṭalaḳlarında veyā dimāġlarında südde vardur. Ve līkin müdāvemetden iḥtirāz ėdeler anuñ içün kim bu nev'-i aġdiye ḳanı ṣovuḳ ėder, pes beden anuñıla tamām ġıẕālanmaz ve daḫı ḳatı ḥarāretden ötürü ol ḳanuñ ekẟeri ṣafrāya döner. Ve andan ṣoñra eger daḫı isti'māl ėtse nā-çār ol ḳanuñ laṭīfin taḥlīl ėder ve ġalīẓin ḳurıdur ve sevdāya dönderür ve olur kim bu nev'-i aġdiyenüñ isti'mālinden bögrekde ṭaş ḥāṣıl olur. Pes zinhār bunuñ keẟreti isti'mālinden iḥtirāz ėt tā mażarratlardan emīn olasın.
Soġan: Ve anı ḫılṭın ġalīẓ olmamasıçün yeyeler ve vebāya ve ṭā'ūna ve fesād-ı havā içün. Ve şehveti 'avd ettirür.
[Kitab-ı Güzide-i İlm-i Tıb / Davud-u Antaki - El Tezkire]
Bu faṣılda mülaṭṭıf ġıẕālar beyān ėder ve ol üc nev'dür. Biri oldur kim andan dem-i laṭīf ḥāṣıl olur ve ol ḥubūbdan buġday etmegi içidür kim anı eyü yumış olalar, nitekim evvel bābuñ evvel faṣlında yād ėtdük. Ve et cinsinden tavuḳ ve bilic ve ferrūc ve keklik ve çil ve gögercin yavrısınuñ eti ve daḫı cemī' ḳuşlaruñ boynı ve ḳanadı. Ve ol balıġuñ etidür kim cüẟẟesi kiçi ola ve eti yumşaḳ ola. Fevākihe cinsinden ḳuru encīr ve ḳuru üzüm ve fıstuḳ. Ve buḳūl cinsinden ol nesneler kim lüzūcet olmaya, ḳabaḳ ve māş bigi ve daḫı ol nesneler kim bulara beñzer. Ve nev'-i ġıẕā aġdiye-i laṭīfden kim serī'u’l-inhiżām (hızlı sindirilen) anlar münāsib oldur kim evvel bābuñ evvel faṣlında yād ėtdük. Ve hem bunlara yaḳındur menfa'atde cev-āb (arpa suyu) ve ḳuru incīr ve ḳuru üzüm ve fıstuḳ ve bal ve ḳarpuz. Ve hem aġdiye-i mülaṭṭıfdandur turb ve soġan ve gendene ve şalġam ve ol nesneleri kim buñlara beñzer. Anuñ içün kim bu meẕkūrāt ėrişdügi ġıẕāyı laṭīf ėder ḥiddetleri ve ḥarāretleriyle ki kendüde vardur, ve egerçi bunlaruñ cirmi ġalīẓise.
Ve daḫı aġdiye-i laṭīfdendür ol ekşiler kim taḳṭī' ve talṭīf ėderler ḥumūżatlarıyla (asitlikleriyle) kim ol sirke ve aġaç ḳavunuñ ekşisi ve ḥabb-ı rümmān ve ḳoruḳ ṣuyı ve cālīnūs-ı sirkengübīn ve hem ol nesneler kim bulardan düzilür. Līkin bu nev'-i mülaṭṭıf anlara münāsibdür kim ma'delerinde veyā bedenlerinde ḥarāret ola.
Ve hem daḫı aġdiye-i mülaṭṭıfdandur ol nesneler kim ḥārr ve ḥarīfdürler (sıcak ve yakıcıdırlar) ve hem muḳatṭı'dur balġamī kim ol ḫardal ve ṣarmusaḳ ve kerefüs ve güyegü otı ve rāziyāne ve kerdeme ve na'nā ve seẕāb ve ṭoraḳ otı ve kimnūn ve kebere ve daḫı ol nesneler bunlara beñzer ṭa'āmlardan. Ve bu nev'-i aġdiye münāsibdür anlara kim cigerlerinde ve ṭalaḳlarında veyā dimāġlarında südde vardur. Ve līkin müdāvemetden iḥtirāz ėdeler anuñ içün kim bu nev'-i aġdiye ḳanı ṣovuḳ ėder, pes beden anuñıla tamām ġıẕālanmaz ve daḫı ḳatı ḥarāretden ötürü ol ḳanuñ ekẟeri ṣafrāya döner. Ve andan ṣoñra eger daḫı isti'māl ėtse nā-çār ol ḳanuñ laṭīfin taḥlīl ėder ve ġalīẓin ḳurıdur ve sevdāya dönderür ve olur kim bu nev'-i aġdiyenüñ isti'mālinden bögrekde ṭaş ḥāṣıl olur. Pes zinhār bunuñ keẟreti isti'mālinden iḥtirāz ėt tā mażarratlardan emīn olasın.
Soġan: Ve anı ḫılṭın ġalīẓ olmamasıçün yeyeler ve vebāya ve ṭā'ūna ve fesād-ı havā içün. Ve şehveti 'avd ettirür.
[Kitab-ı Güzide-i İlm-i Tıb / Davud-u Antaki - El Tezkire]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.