Cilt ve Deri Hastalıkları, Cildiye
Hanâzîr (خنازير) / Domuzcuk / Boyun Bezi Şişlikler
Serbest metin
Hanâzîr (خنازير) / Domuzcuk / Boyun Bezi Şişlikler, Boyun ve ensede olan verem, çıban, sivilceler ve akneler
Domuzcuk / Boyun Bezi Şişlikleri (Hanâzîr)
Hanâzîr (خنازير) klasik tıp terminolojisinde esas olarak boyun bölgesindeki lenf bezlerinin/ganglionlarının şişmesiyle oluşan hastalık veya şişlikleri ifade eder. Modern tıpta scrofula tarihsel olarak çoğunlukla tüberküloz kaynaklı servikal lenfadenit ile ilişkilidir
Hanazir çıbanları ki boyunda ve ensede olur onların devasını bildirir. Eğer hatmi tohumunu dövüp hanazirler üzerine sürseler, onula ve hem kunduz hayası dövüp kaz veya ördek yağına katıp hanazire sürseler, faydalıdır. Eğer kızıl inek sütünü ala, beş altı batman ola kaynata ta ki bir batman kala, o hanazire ki ona domuz başı derler onun üzerine vuralar, derhal gide, ama o kızıl inekte ben olmaya. Eğer sinirli ot yaprağını tuzla hanazir çıbanına vursalar, faydalı ola. Eğer başta ve ensede baş soğuk olsa maddesi göğünmüş hılttır, nişanı oldur ki gece sulanır, gündüz kuru olur. İlk ilaç kafadan kan alalar ya enseden hacamat edeler ve ermeni kili ve sarı sabır ve kına ve kükürt her birinden üçer dirhem alıp ezeler, gül yağıyla ve mülühiya yaprağıyla döveler merhem gibi ola birbirine katalar o baş yerlerini meşe palamudu külü suyuyla yıkayalar ondan sürteler bir gece dura, bir nice defa böyle edeler, iyi ola. Eğer boğazda topaklanır, ceviz ve fındık denli olur, vakit olur kozlar. İlaç bir parça bezi üç kat edip deleler, o hanazir üzerine koyalar ya hamur ile veya çirişle dört yanını yapıştıra ve tiryak dolduralar bir gün dura, ondan bezi gidere, düğün gibi kapkara olur ve o hanazirin üzerine murdar iliği ekşi hamurla alıştırıp üzerine vuralar ta ki kopa ve zırnık hapı ekeler, yedi günde açılır ve çevre yanına eski pamuk dolduralar, yumurta gibi çıkar hemen merhem vurup bitireler.
[Havabi Risalefittıb]
Dahi ensede yahut gayrı yerde peyda olur bir illettir, ona ur derler, evvel koz kadarca olup ve gittikçe büyür ve yumuşak olur. Şimdi onun ilacı, eğreti yerde peyda olmuş ise bir tel ince kendir ile berk bağlayıp ve dört tarafını dört şah edip yarıp deriyi soyalar, eğer onun başı ak ise onu yarmayıp bütün çıkaralar ve birine iyi sağ tuz koyalar, ve eğer kan çok akarsa kan dondurucu koyalar dahi eski pamuk dolduralar ta ki erik kadar olunca dura, ondan sonra içip mısır merhemi yahut basilikun merhemi veya havariler merhemi vurup halas ola, denenmiştir, ve her kim defne yaprağını zeytinyağıyla kaynatıp ağrıyan sinirlere sürüp bir miktar ovsalar, bi-iznillah şifa bula, halas ola.
[Hükemâ-yı Tertîb-i Mu'âlece]
Domuzcuk / Boyun Bezi Şişlikleri (Hanâzîr)
Hanâzîr (خنازير) klasik tıp terminolojisinde esas olarak boyun bölgesindeki lenf bezlerinin/ganglionlarının şişmesiyle oluşan hastalık veya şişlikleri ifade eder. Modern tıpta scrofula tarihsel olarak çoğunlukla tüberküloz kaynaklı servikal lenfadenit ile ilişkilidir
Hanazir çıbanları ki boyunda ve ensede olur onların devasını bildirir. Eğer hatmi tohumunu dövüp hanazirler üzerine sürseler, onula ve hem kunduz hayası dövüp kaz veya ördek yağına katıp hanazire sürseler, faydalıdır. Eğer kızıl inek sütünü ala, beş altı batman ola kaynata ta ki bir batman kala, o hanazire ki ona domuz başı derler onun üzerine vuralar, derhal gide, ama o kızıl inekte ben olmaya. Eğer sinirli ot yaprağını tuzla hanazir çıbanına vursalar, faydalı ola. Eğer başta ve ensede baş soğuk olsa maddesi göğünmüş hılttır, nişanı oldur ki gece sulanır, gündüz kuru olur. İlk ilaç kafadan kan alalar ya enseden hacamat edeler ve ermeni kili ve sarı sabır ve kına ve kükürt her birinden üçer dirhem alıp ezeler, gül yağıyla ve mülühiya yaprağıyla döveler merhem gibi ola birbirine katalar o baş yerlerini meşe palamudu külü suyuyla yıkayalar ondan sürteler bir gece dura, bir nice defa böyle edeler, iyi ola. Eğer boğazda topaklanır, ceviz ve fındık denli olur, vakit olur kozlar. İlaç bir parça bezi üç kat edip deleler, o hanazir üzerine koyalar ya hamur ile veya çirişle dört yanını yapıştıra ve tiryak dolduralar bir gün dura, ondan bezi gidere, düğün gibi kapkara olur ve o hanazirin üzerine murdar iliği ekşi hamurla alıştırıp üzerine vuralar ta ki kopa ve zırnık hapı ekeler, yedi günde açılır ve çevre yanına eski pamuk dolduralar, yumurta gibi çıkar hemen merhem vurup bitireler.
[Havabi Risalefittıb]
Dahi ensede yahut gayrı yerde peyda olur bir illettir, ona ur derler, evvel koz kadarca olup ve gittikçe büyür ve yumuşak olur. Şimdi onun ilacı, eğreti yerde peyda olmuş ise bir tel ince kendir ile berk bağlayıp ve dört tarafını dört şah edip yarıp deriyi soyalar, eğer onun başı ak ise onu yarmayıp bütün çıkaralar ve birine iyi sağ tuz koyalar, ve eğer kan çok akarsa kan dondurucu koyalar dahi eski pamuk dolduralar ta ki erik kadar olunca dura, ondan sonra içip mısır merhemi yahut basilikun merhemi veya havariler merhemi vurup halas ola, denenmiştir, ve her kim defne yaprağını zeytinyağıyla kaynatıp ağrıyan sinirlere sürüp bir miktar ovsalar, bi-iznillah şifa bula, halas ola.
[Hükemâ-yı Tertîb-i Mu'âlece]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Boyun ve ensede olan çıban, sivilceler ve akneler
Hanâzîr çıbanları ki boyunda ve eñsede olur anlaruñ devâsın bildürür. Eger hatmî tohmın dögüp hanâzîrler üzerine sürseler, oñulda ve hem kündüs dögüp kaz veyâ ördek yagına katup hanâzîre sürseler, müfîddür. Eger kızıl inek südin ala, beş altı batman ola kaynada tâ kim bir batman kala, ol hanâzîr ki aña toñuz başı derler anuñ üzerine vuralar, derhâl gide, ammâ ol kızıl inekde beñ olmaya. Eger siñirlüce yapragın tuzla hanâzîr çıbanına vursalar, nâfi' ola. Eger başda ve eñsede baş berd olsa mâddesi göyinmiş hıltdur, nişânı oldur ki gece sulanur, gündüz kuru olur. 'İlâc-ı evvel kafadan kan alalar yâ eñseden hacâmat edeler ve kîl-i ermenî ve saru sabr ve kına ve kükürd her birinden üçer direm alup sahk edeler, gül yagıyla ve mülûhiyâ yapragıyla dögeler merhem gibi ola birbirine katalar ol baş yerlerin bellût küli suyıyla yuyalar andan sürteler bir gece dura, bir niçe def'a böle edeler, eyü ola. Eger bogazda dögilür ceviz ve fındık deñlü olur vakit olur kozlar. 'İlâc bir pâre bezi üç kat edüp deleler, ol hanâzîr üzerine koyalar yâ hamîr ile veyâ çirişle dört yanın yapışdura ve tiryâk tolduralar bir gün tura, andan bezi gidere, dögün gibi kapkara olur ve ol hanâzîrün üzerine murdâr iligi ekşi hamîrle alışdurup üzerine vuralar tâ kim kopa ve kurs-ı zırnîh ekeler, yedi günde açılur ve çevre yanına eski penbe dolduralar, yumurta gibi çıkar hemân merhem vurup bitüreler.
[Havabi Risalefittıb]
Hanâzîr çıbanları ki boyunda ve eñsede olur anlaruñ devâsın bildürür. Eger hatmî tohmın dögüp hanâzîrler üzerine sürseler, oñulda ve hem kündüs dögüp kaz veyâ ördek yagına katup hanâzîre sürseler, müfîddür. Eger kızıl inek südin ala, beş altı batman ola kaynada tâ kim bir batman kala, ol hanâzîr ki aña toñuz başı derler anuñ üzerine vuralar, derhâl gide, ammâ ol kızıl inekde beñ olmaya. Eger siñirlüce yapragın tuzla hanâzîr çıbanına vursalar, nâfi' ola. Eger başda ve eñsede baş berd olsa mâddesi göyinmiş hıltdur, nişânı oldur ki gece sulanur, gündüz kuru olur. 'İlâc-ı evvel kafadan kan alalar yâ eñseden hacâmat edeler ve kîl-i ermenî ve saru sabr ve kına ve kükürd her birinden üçer direm alup sahk edeler, gül yagıyla ve mülûhiyâ yapragıyla dögeler merhem gibi ola birbirine katalar ol baş yerlerin bellût küli suyıyla yuyalar andan sürteler bir gece dura, bir niçe def'a böle edeler, eyü ola. Eger bogazda dögilür ceviz ve fındık deñlü olur vakit olur kozlar. 'İlâc bir pâre bezi üç kat edüp deleler, ol hanâzîr üzerine koyalar yâ hamîr ile veyâ çirişle dört yanın yapışdura ve tiryâk tolduralar bir gün tura, andan bezi gidere, dögün gibi kapkara olur ve ol hanâzîrün üzerine murdâr iligi ekşi hamîrle alışdurup üzerine vuralar tâ kim kopa ve kurs-ı zırnîh ekeler, yedi günde açılur ve çevre yanına eski penbe dolduralar, yumurta gibi çıkar hemân merhem vurup bitüreler.
[Havabi Risalefittıb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.