Helile / Halile (Myrobalan - Terminalia chebula & Terminalia bellirica vs)
Halile: Dört nevi olur. Bir nevi sarı olur. Bir nevi kara olur, Hindidir. Bir nevi dahi kara olur, Kâbili derler. Ve bir nevi dahi ince olur, Çini derler. Her biri yerinde zikrolunur.
Mahiyeti Hakkında: Dioskorides der ki halilenin çokça sınıfları vardır: Birinci sınıfı ham sarı olur. Ve ikinci sınıfı Hindi siyahı olur ve bu Hindi siyahı olgun/pişmiş(nadic) ve olgunluğun sonuna ulaşmış olur ve etli olur. Ve üçüncü sınıfı Kâbili halile ve halilelerin cümlesinden büyük olur. Ve dördüncü sınıfı Çini haliledir ve bu dördüncü sınıf cümlesinden ince ve hafif olur. (Derkenar: İbn Kütbi der ki Çini halilenin iyisi ağır ve yüzeyi yağlı olandır lakin o iyisinin dahi safrada fiili zayıftır. Ve bazı kitaplarda denilmiştir ki halilenin biri dahi Çin beyazıdır ve cümlesi halilelerin zayıfıdır. Ve belile ile emlec dahi onlara mülhak olup bilcümle halileler altı olur.)

Seçimi Hakkında: Halilenin iyisi şiddetli sarılığı olan sarı ki yeşilliğe meyyal ola ve ağır ve içi dolu ola ve katı ola. Ve Kâbilinin iyisi etli olup ağır olan olur ve suya konulsa suyun dibine çöke, dibe çökelme eyleye ve kızıllığa meyyal ola. Ve Çini halilenin iyisi gagalı ola. Ve Çini az bulunur ve meşhur olmamakla vasıf ve tarifine diğer eserlerde çoklukla girilmedi. Ve gaga lügat hasebiyle kuş burnuna derler, zahir budur ki onda kuş burnuna benzer nesne ola demektir.
Tabiatı Hakkında: Bazıları dediler ki sarı halile siyahtan ziyade sıcaklıklıdır ve yine bazıları dediler ki Hindi Kâbiliden soğuklukta daha azdır. Ve cümlesi halileler birinci derecede soğuk ve ikinci derecede kurudur.
Fiilleri ve Hassaları Hakkında: Halilelerin bütünü safra hıltını söndürür ve safra zararına faydalıdır.
Zinet Hakkında: Siyah halile rengi sarartır.
Şişler ve Çıbanlar Hakkında: Cümlesi halileler cüzzama faydalıdır.
Baş Organları Hakkında: Kâbili halile duyulara ve hafızaya ve akla faydalıdır kezalik baş ağrısına dahi faydalıdır.
Göz Organları Hakkında: Sarı halile gevşek olan göze faydalıdır ve gözden akan maddeleri sarı halile sürme çekmekle ve içmekle defeder.
Göğüs Organları Hakkında: Halile içilse kalp çarpıntısını ve evhamı defeder.
Gıda Organları Hakkında: Dalak ağrısına faydalıdır ve bilcümle gıda aletlerine faydalıdır ve hususan halilelerin iki siyahları yani küçük siyah ve büyük siyah mideyi ziyade kuvvetlendirirler ve hususan o siyahların reçellerinin kuvvetlendirmesi ziyade olur ve yemeği hazmeder ve midede olan ham maddeleri temizler ve arıtır ve emer ve bu sebepler ile mideyi kuvvetlendirir. Ve sarı halilenin temizlemesi ziyade kaliteli olur. Siyah dahi sarı gibidir, temizlemesi iyidir. Ve Çini dahi Kâbili fiilini işler lakin zayıflık üzere işler, Kâbili gibi kuvvetli değildir. Ve Kâbili halilede dağıtma vardır yani toplanan yelleri ve şişkinliği dağıtır ve kezalik Kâbilinin ödeme(istiskāya) faydası vardır.
Boşaltım Organları Hakkında: Kâbili ve Hindi halileler kavrulup zeytinyağı ile kullanılsa karnı tutar. Ve sarı halile safrayı ve az miktar balgamı ishal eder. Ve siyah halile sevdayı ishal eder ve basura faydası olur. Ve Kâbili sevdayı ve balgamı ishal eder. Ve bazıları dediler ki Kâbilinin kulunca faydası olur. İshal için Kâbilinin suda ıslatılmışının tek şerbeti beş dirhemden on bir dirheme varıncaya kadar olur ve ıslatılmamışı iki dirheme varıncaya kadar olur. Musannif der ki ben derim ki iki dirhem üzere ziyade olmak dahi caiz olur, ama sarı halilede yine ben derim ki on dirheme ve dahi fazlasına varıncaya kadar dövülüp suda eriyip çözüldükten sonra kullanılır.
Sıtmalar Hakkında: Kâbilinin eski sıtmalara ve bileşik sıtmalara tabiplerin sözü üzere faydası olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb Cilt 2]

Sarı Halile: Alası iri ve tatlı olup ağır olmaktır. Tabiatı birinci derecede soğuk ve ikincide kurudur. Göz gevşekliğine ve göz yaşına sürme gibi çekseler faydalıdır. Safradan olan kalp çarpıntısı için yeseler faydalıdır ve bunu dövüp diş diplerine ekseler kanını meneder ve dişlerini sağlam eder, etini bitirir ve safra ishal edicisidir ve azıcık balgamı dahi sürer. Ve bunun şerbeti suda ıslatılmış olsa yedi dirhemdir, on dirheme değin caizdir. Ama yalnız beş altı dirhem olsa mideyi ve beyini kuvvetlendiricidir ve mide gevşekliğine dahi muvafıktır. Mesih sözü safradan olan sıtmalara faydalıdır ve bedende arız olan sivilcelere ve çıbanlara dahi faydalıdır ve cümle sıcak şişlere muvafıktır, içi pak eder. Rufes sözü sarılığa ve dalak ağrısına faydalıdır, mideyi ve bağırsağı safra hıltlarından pak eder. Bunun fazlası Takvimü’l-Edviye sözü üzere mideye muzırdır, illaki hünnap suyu ya kitre ıslah eder.

Siyah Halile: Kara halile Türkçe; mîrâbôlânî mâvrô Rumca. Bunun alası Hindidir. Siyah ve sağlam ola. Tabiatı birinci derecede soğuk, ikincide kurudur. Minhac sözü alası Hindi ve Çinidir. Gagalı ola. Bunun fiili Kâbili halileden azdır. Bazıları bunu sıcak dahi demişler. Rengi saf eder, cüzzama ve dalak ağrısına faydalıdır. Tabiatı tutar(kabız eder) ama sevdayı ishal edicidir. Basurlara fayda eder ve eğer kavursalar tabiatı tutar, göze çekseler görme gücüne kuvvet verir. Suda ıslatılmışının şerbeti beş dirhemden on dirheme varıncadır. Islatılmamış olanın üç dirhemden beş dirheme varıncadır. Bunun karaciğere zararı vardır. İshak sözü bal ıslah eder. Akakir sahibi sözü ravent ve bal ıslah eder. Erbiyağsus sözü sevdavi illetlere faydalıdır. Bedende arız olan yellere ve soğuktan ve nemden olan yarım baş ağrısına faydalıdır. Rengi saf eder, sevdaya ve dehşete faydalıdır. Aklı ve hafızayı artırır, baş ağrısına dahi faydalıdır. Bunun bedeli Kâbili haliledir.

Kâbili Halile: Kâbili halile yuvarlak olur. Bu Hint'te bir ağacın yemişidir ki cümlesinden büyük olur. Alası ağır ve dolu olmaktır, ama suya bıraksalar batmaya. Tabiatı soğuk ve kurudur ve itidal üzere sıcaklığı vardır. Hafızayı ve aklı artırır, baş ağrısına, ödeme(istiskāya), eski sıtmalara fayda eder. Kulunca faydalıdır . Balgamı ve sevdayı ishal eder. Kavrulmuş gerektir. Mideyi ve yüreği cümle balgamdan ve sevdadan pak eder. Saraya ve inmeye ve felce ve yüz felcine, vesvasa faydalıdır. Bal ile macun etseler faydalıdır. Suda ıslatılmışının şerbet miktarı on dirhem, ıslatılmamışının beş dirheme varıncaya kadar caizdir. Kalp çarpıntısına dahi faydalıdır, ama başa ziyan eder. İllaki bal ıslah eder. Akakir sahibi öd ağacı şarabı yahut anason ıslah eder.

Halile Reçeli: Kâbili halile ki Kâbili reçeli derler. Minhac sözü mideye kuvvet verir, yemeği hazmettireler ve midenin gerilmesini giderir. Basurlara faydalıdır, balgami tıkanıklıkları giderir, açar. Dişe ve diş diplerine kuvvet verir. Ve bir yıla değin her gün reçelini yiyip çekirdeği ağızda eriyince dursa kılları kara tutar ve insanı kuvvetli eder ve kocalık getirmez.

Kâbili Halile Çekirdeği: Kâbili halile çekirdeğidir. Farsçada üstuhân-ı helîle-i kâbilî derler. Alası büyük olmaktır. Yuhanna sözü üzere tabiatı ikinci derecede soğuk ve kurudur. İdrar zorluğuna faydalıdır. Erbiyağsus sözü üzere bağırsağa kuvvet verir ve basurlara faydalıdır. İshak sözü üzere bunu yakıp ve dövüp beraberine yanmış kağıt ve şebboy ve domuz yağı katıp ve kağıt üstüne merhem gibi edip makada vursalar basurları giderir. İshak ve Rufes sözü üzere idrar zorluğuna gayet faydalıdır. Şerbet miktarı bir miskaldir. Fazlası dalağa zarar eder, illaki ağaç yosunu(uşne ) ve hint sümbülü (Nardostachys jatamansi) ıslah eder.

Halile: Halile üç nevi olur. Ama İbni Baytar sözü üzere dört türlü olur. Üç nevi dahi elif babında halile diye zikrolunmuştur. İbni Baytar sözü üzere dört nevinin bir cinsi sarı ve bir cinsi karadır, ufacıktır, Hindidir. Biri dahi Kâbilidir. Biri dahi inceciktir, Çini derler. Sarısı safra ishal eder, karası sevda ishal eder. Ve şol cinsi ki tadı mazı tadına benzer, ishal etmez ve mideyi temizler. Halileleri pişirip içseler ishali az olur, eğer ıslatıp içseler kavi olur. Eğer sarısını kullansalar temizler, sarısı safrayı ve balgamı keser. Şerbet miktarı kendisinden üç dirheminden on dirhemine denlidir. Islah edicisi şekerdir veya kudret helvasıdır. Eğer erik ya hünnap ya sebestan ile pişirseler, içseler yapışkan balgamlara fayda eder ve hıltları giderir. Eğer badem yağıyla beşten yedi dirheme varıncaya kadar içseler beyini arıtır ve iyi buhar verir ve buharı arıtıp mide yaşlığını giderir. Ve kurusunu kullansalar mideyi temizleye ve makada kuvvet verip basurlara fayda ve içi tuta/büze(kabz ede). Ve Kâbili halile ve macunu dahi mideye fayda ede ve yaramaz hıltları çıkara, azıcık ishal ede ve sevdayı çıkara, basurlara fayda ede. Eğer iki miskalini yumuşak dövüp veya pişmişinden beş on dirhem kadar içseler mideyi ve içi kavi ede. Cüzzam ve kulunca ve ödeme(istiskāya) ve baş ve dalak ağrılarına ve kusmaya ve gönül dönmeye ve yürek oynamasına fayda eder ve her gün bir çekirdeği çıkmışını ta eriyinceye dek ağızda tutup sonra yutsa ve her zaman böyle eylese hiç kocatmaz(yaşlanmayı engeller) ve diş diplerini ve dişleri ve beyini kavi eder ve çok susuzluğu defeder ve kalbi kavi eder ve yaramaz kanları giderir, ferahlık verir. Eğer sarı halileyi dövüp ipekten geçirip göze sürme eyleseler yaşını kese, inen maddesini defede.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Kâbili mideye faydalıdır . Yaramaz hıltları çıkarır, azıcık ishal eder. Eğer daima yeseler benzi güzel ve taze eder ve geç kocaltır ve hafızayı ziyade eder, cüzzam derdine ve kulunca ve ödeme(istiskāya) ve baş ağrısına ve dalağa ve kusmaya ve gönül dönmesine ve kalp çarpıntısına faydalıdır . Bir kimse Kâbilinin çekirdeği çıkmışından bir tanesini ta eriyinceye dek çiğnese sonra yutsa, buna devam eylese, o kişi kocalmaz(yaşlanmaz) ve dişi dibi sağlam ola ve kalbi ferahlık üzere ola ve yaramaz kanları gidere.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]

Halile dört sınıftır. Biri sarıdır biri kara Hindidir küçüktür biri Kâbilidir karaya meyyal büyüktür biri zayıf ve incedir biri. Soğuktur birinci derecede, kurudur ikincide, yemesi söndürür safrayı ve fayda eder yürek oynamasına, dahi cüzzama, dahi evhama(vesvese, kuruntu vs.), dahi dalağa ve kavi kılar mide sertliğini. Karası saf kılar rengi. Kâbili fayda eder duyulara ve hafızaya ve akla ve ödeme(istiskāya) ve ishal eder sevdayı ve balgamı. Ve sarısı ishal eder safrayı ve azıcık balgamı. Ve karası ishal eder sevdayı ve azıcık balgamı ve fayda eder basurlara.
[Şerh-i Mücez Fi't-Tıb]

Halileler bütünüyle soğuktur birinci derecede kurudur ya da ikinci derecede. Sarı halile safrayı ishal eyler biraz bilmesiyle. Kâbili halile, kara halile yanmış safrayı ve sevdayı dahi ishal eder, acı dahi mideye kuvvet eder. Halileleri faza aşırı dövünce hassaları batıl olur. Sarı halile Kâbili halilenin kullanılan kabıdır.
[Mebahis-i Emraz]

Eğer Kâbili dedikleri devayı yeseler benzi ziyade güzel edip ve hafıza dahi ziyade olup geç kocalta, tecrübe edilmiştir.
[Hükemayı Tertibi Mualice]

Halile: Dört türlü olur. Bir türlüsü sarı ve bir türlüsü kara olur. Ufacık Hindidir. Bir türlüsü dahi kara olur. Kâbilidir. Bir türlüsü incecik olur. Çini derler. Sarısı safra ishal eder. Karası sevda ishal eder. Ama şol türlüsü kim tadı mazı tadına benzer. İshal etmez. Evet mideyi temizler. Eğer suda pişirip içseler ishali az ola. Eğer suda ıslatıp içseler ishali kavi olur. Eğer sarusını kullansalar mideyi temizler. Zayıf olmayı giderir. Kızıl safrayı ishal eder. Karası tutucudur/büzücüdür(kâbızdır). Mideyi temizler. Safrayı keser. Şerbeti kendisinden üç dirhemden yirmi dirheme dektir. Islah edicisi şekerdir ya da kudret helvasıdır. Eğer erikle veya hünnapla ya sebestanla pişirip süzüp içseler yapışkan balgamlara gayet fayda ede. Ve hıltları gidere. Eğer yumuşak dövüp şekerle ve tatlı badem yağıyla beş dirhemden yedi dirheme değin içseler beyine çıkan buharı iyi ede. Mide yaşlığını gidere. Eğer karasını kullansalar mideyi temizleye. Makadı iyi ede. Kuvvet vere. Ve içi tuta(kabz ede). Ve basurlara fayda ede. Kâbili mideye fayda eder. Ve yaramaz hıltları çıkara. Azıcık ishal eder. Eğer daima yeseler benzi güzel ede. Ve geç kocalta. Cüzzam derdine ve kulunca ve ödeme(istiskāya) ve baş ağrısına ve dalak ağrısına fayda ede. Kusmayı ve gönül döndüğünü ve yürek oynamasını defeder. Eğer sarı halileyi kat kat ipekten dövüp eleseler göze sürme etseler gayet pek iyi ede. Yaşını kese. Ve inen maddeyi defede. Eğer bir kişi her gün Kâbiliden bir tane çekirdeği çıkmışını çiğnese ta eriyinceye dek ondan sonra yutsa bunun üzerine daima olsa o kişi kocalmaz. Ve diş dibini sağlam ede. Ve çok su içmek zararını defeder. Ve yaramaz kanları gidere. Ve ferahlık ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Sarı halile, sarı halile dedikleri yemiştir tabiatı birinci derecede soğuk ve ikincide kurudur göz gevşekliğine ve göz yaşına sürme gibi çekseler faydalıdır ve safradan olan kalp çarpıntısı için yeseler faydalıdır ve bunu dövüp diş diplerine ekseler kanı meneder ve dişlerini sağlam eder bunun şerbeti on dirheme değin caizdir yalnız beş altı dirhem olsa mideyi ve beyini kuvvetlendiricidir.

Halile Reçeli: Kâbili reçelidir mideye kuvvet verir yemeği hazmettireler ve basurlara faydalıdır balgami tıkanıklıkları giderir açar dişe ve diş diplerine kuvvet verir.

Halile: Halile üç nevi olur ama İbn Baytar dört türlü olur der bu dört nevinin bir cinsi sarı ve bir cinsi karadır ufacıktır Hindidir biri dahi Kâbilidir biri dahi inceciktir Çini derler sarısı safra ishal eder karası sevda ishal eder ve şol cinsi ki tadı mazı tadına benzer ishal etmez ve mideyi temizler halileleri pişirip içseler ishali az olur eğer ıslatıp içseler kavi olur eğer sarısını kullansalar temizler sarısı safrayı ve balgamı keser şerbet miktarı kendisinden üç dirhemden on dirheme denlidir ıslah edicisi şekerdir veya kudret helvasıdır eğer erik ya hünnap ya sebestan ile pişirseler ve içseler yapışkan balgamda fayda eder ve hıltları giderir eğer badem yağıyla beşten yedi dirheme varıncaya kadar içseler beyini arıtır ve iyi buhar verir ve buharı eritip mide yaşlığını giderir ve kurusunu kullansalar mideyi temizler ve makada kuvvet verip basurlara fayda ede ve içi tuta/büze(kabz ede) ve Kâbili halile ve macunu dahi mideye fayda ve yaramaz hıltları azıcık ishal ede ve sevdayı çıkara basurlara fayda ede eğer sarı halileyi dövüp her yerden geçirip göze sürme eyleseler yaşını keser ve inen maddesini defeder.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]

Halile: Farsça halileden Arapçalaştırılmıştır, meşhurdur. Birkaç sınıftır: Birisi sarıdır ki ham iken alınmıştır, birisi dahi siyahtır Hint'ten getirirler ve ufaktır, bir sınıfı dahi siyah ve iridir ona Kâbili derler, bir sınıfı dahi incedir ki sarılığa ve siyahlığa meyyaldir ve ince ve kurudur ona Çini yani Çin'den gelir derler. Dioskorides ve Galenos bunu zikretmediler. Sarısının iyisi odur ki dolu ve ağır olup içi sorulmuş ve kurumuş gibi olmayıp sahih sarılığa ve azıcık kızıllığa meyyal ola. Tabiatı birinci derecede soğuk ve ikinci derece ahirinde kurudur. Kuvveti zamk dedikleri rutubetindedir, ele yapışır olduğu halde ama rutubeti donmuş olunca safra ve ince balgamı ishal eder. İshal etmesi sıkıp sızdırmayladır ve eğer suda yatırıp ıslatsalar ıslandığı suyu ishal etmekte kendisinden daha kavidir ve eğer içinde ıslandığı suyu kaynatsalar tesiri zayıf ola. Sarı halile mideyi temizleyip kavi eder, mide kirişleri gevşemesine fayda eder. Kendisinden şerbet miktarı üç dirhemden yedi dirheme dektir. Yarım miktar tatlı badem yağı ve misli veyahut iki misli kadar şeker ile karıp içeler ve pişirilmiş eğer yalnız olursa sıcak su ve sirkencübin ve kudret helvası veyahut şeker ile karıştırıp içeler ve eğer erik dedikleri bir türlü erik veyahut hünnap ve sebestan ile pişirseler onu ıslah eyleye. O dahi sebestanı ıslah edicidir. Islatılmışı suyunun pişirilmişinden beş dirhemden on iki dirheme dek kullanmak caizdir.

Ama siyah halile ki ona Hindi derler iyisi odur ki ağır olup katı ola ve suya batar ola. Tabiatı birinci derecede soğuk ve birinci derece ahirinde kurudur. Bunun soğukluğu sarı halile soğukluğundan azdır. Rengi saf eder ve sevdayı ishal edip sevdanın yaramazlığını kırar ve bedende olan cümlesi ruhları saf eder ve kanı pak eder. Onun içindir ki cüzzam marazına ve dalak ağrısına fayda eder ve eğer zeytinyağı ile kavursalar karnı tutar. Kavrulmuş olmayanı basur çıbanlarını giderir ve mide ve göğüs perdelerine kuvvet verir ve yaşlığını giderir. Dövülmüş kendisinden şerbet miktarı bir miskalden iki miskale dektir ve suda yatırıp suyundan beş dirhemden on dirheme dektir ve yağ ile karmaya ihtiyacı yoktur, hususan sarısının ihtiyacı yoktur. Zira tutmaz(kabz eylemez) ve eğer tutuculuğu(kabzı) var ise belli değildir, gizlidir. Bazıları demişler karaciğere zarar eder. Islah edicisi bal iledir. Tutmada/büzmede(kabz etmekde) bedeli yarım ağırlığı kadar mazı ve beşte biri ağırlığı kadar mersin tanesidir.

Ama Kâbili halile derler ki cümlesi halilelerin iyisidir onun dahi iyisi odur ki yağlı ve iri olup rengi kızıla meyyal ola. Tabiatı birinci derecede soğuk ve kurudur, mideye yarardır. Azıcık harareti dahi vardır. Görmek ve işitmek ve koklamak ve tatmak ve sair kuvvetleri hıfzedip cümlesine fayda eder ve aklı çok edip zihni saf eder ve baş ağrısına fayda edip sıtmaları dahi giderip iyi eder. Sevdayı ve balgamı ishal eder ve basurlarına fayda eder ve balgamı kurutur. Kavrulmuşu ziyade tutucudur/büzücüdür(kâbızdır). Kendisinden şerbet miktarı iki dirhemden dört dirhem miktara dektir ve pişirilmişinden beş dirhemden on dirheme dek on iki dirheme dek dahi caizdir. Bazıları demişler başa zarar eder. Islah edicisi bal iledir. Bazı tabipler demişler ki sıtmalılara mutlakan halilelerden içirmek caiz değildir. Zira hıltlara ve bedene yoğunluk verir ama bu kelam sahih değildir belki bazısına göredir. Mesela sarı halilede tutuculuk/büzücülük(kâbızlık) ziyadedir, sıtmalılara verilmemek olursa ondan vermeyeler. Kendisinden kaçmak suyundan kaçmaktan ziyade olmak gerektir. Zira suyunda zarar yoktur. Bedeli üç misli kadar menekşe ve yarım miktar hıyarşenberdir.

Ama Çini halilenin iyisi odur ki ağır olup üstü yağlı gibi ola. Bu Çini halile tesiri ziyade zayıftır. Sair zikrolunan halileler menfaatlerinde ortaklığı budur ki karından fazlalıkları çıkarır ve yaşlığı kurutur ve duyylara kuvvet verir ve hafıza kuvvetine ziyadelik ve kalbe dahi verir ve cüzzam marazına ve terletip ızdırap veren sıtmalara ve baş ağrısına ve kuruluk sebebi ile olan ödeme(istiskāya) fayda eder ve kusmak ve gönül bulanmasını tahrik eder ve yürek oynamasını hafifletip rengi saf eder ve safra yakmasından sevdada olan yaramazlığı söndürüp giderir. Eğer sarı halileyi suda yatırıp ıslatıp suyundan göze damlatsalar göze kuvvet verip gevşemesine fayda eyleye ve sürme gibi göze çekmekle göze akıp inen maddeleri defeder. Hindisi ishal etmekte Kâbiliden ziyadedir. Mizaçları sıcak ve kuru olan kimseler halile kullanımından sonra jellerden(luab) yani yapışkan olan münasip nesnelerden üzerine içmek iyidir, faydalıdır. Bazıları demişler eğer bir kimse her gün bir tane Kâbili halileyi alıp çekirdeğini çıkarıp ve ağzına koyup ağzında yuvarlayıp ta ki eriyip yutsa ve daima böyle etse saç sakal ağarmasına mani ola ve diş etlerini sağlam edip dişlere ziyade kuvvet vere ve beyin halini güzel eyleye, sudan ve suyu çok içmekten olan zararı gidere. Bedeli misli maş ve üçte biri miktarı mersindir.
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]