Mey'a (Sığla yağı - Storax Balsam)
Anadolu Sığla Ağacı - Liquidambar orientalis reçinesi.
Mey'a-i Yâbise yani kuru mey'a: Siyah renkli reçine "Storax Balsam"dır. Bu; Anadolu Sığla Ağacı’nın kabuklarının kazanlarda suyla kaynatılıp preslenmesiyle elde edilen ham, karamelize olmuş balsamdır.
Mey'a-ı ratb yani yaş mey'a: Aynı ağacın normal yaralanmak sureti ile akıtılarak alınan reçinesi / özsuyudur. Bu kazınan hammadde sıcak su dolu kazanlara atılır, kaynatılarak dezenfekte edilir ve ardından büyük mengeneli preslerde sıkılır. Presten süzülüp akan, tahin renginde, gri-kahverengi, yoğun, akışkan ve yapışkan sıvı Saf Sığla Yağı olarak satılır.

Kısa ve anlaşılır özet rehber:
Sıvı balsam formuna: Mey'a-i Sâ'ile / Sığla Yağı / Asel-i Lübnâ
Katılaşmış damla formuna: Istarek / Astarek / Benzoin
Kazan posası fırınlanmış formuna: Mey'a-i Yâbise / Kara Günlük Kabuğu


Mahiyeti Hakkında: Kavim dedi ki yaş meya(mey'a-i ratbe) iki sınıftır, bir sınıfı bizzat zamk olarak akar ve diğer sınıfı pişirme ile çıkarılır. Bizzat süzülen/akan evvelki sınıf bizzat sarı olur ve eski oldukta altınsılığa çalan ve meyilli olur. Ve ama sıkma ile çıkarılan ikinci sınıf siyah olur ve onun beyanı budur ki o ağacın kabuğu yani kışrı pişirilir ve ondan çıkana yaş meya(mey'a-i ratbe) derler ve tortusuna ve posasına kuru meya(mey'a-i yâbise) derler. (Türkçe ona sığala derler, Menteşe'den gelir, kara günlüğün revakıdır. Ahteri.) Hassaları Hakkında: Yaş ve kuru meyanın kuvvetlerinde biz bundan akdem tekellüm eyledik ve tutucu/büzücü(kabız) ve kurutucu keyfiyetleri olduğunu biz zikreyledik. Tabiatı Hakkında: Bazıları dediler ki meya sıcak ve kurudur. Baş Organları Hakkında: Beyinden rutubetleri indirip beyni temizler lakin bu kelama itimat olunmaz, zira meya baş ağrıtıcıdır yani baş ağrısı(sudâ') icap eden nesne ne keyfiyette başı temizleyecek olsun. Beslenme Organları Hakkında: Kuru meya(mey'a-i yâbise) mide ıslaklığına faydalı olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]

Mey'a: O, (mealen) süt balıdır(asel-i lebeni derler). Kendi nefsi ile ağaçtan çıkar, hafif ve sarılığa meyillidir ve rayihası güzeldir. Ve damıtma ile çıkarılanı susuzluğu ziyade eder. Ve kırmızılığı ekser ve pişirmekle siyahlığa ekserdir. O, ağırdır. Evvelkilere akan meya(mey'a-i sâ'ile) derler ve ahirkiye kuru meya(mey'a-i yâbise) derler. Ve iyisi evvelkileridir ki ağacın büyüme zamanında tutalar. Ve kuvveti on yıla değin kalır. Sıcak ve kurudur üçüncüde ve yahut kurudur evvelkide. Göğsün sair marazlarına, öksürüğe(su'leye) ve gayrısına zail eder eğerçi o marazlar kadim ise, hatta buhur eylemek ile bu faydayı verir. Ve kulak ağrısını damlatmakla ve yoğun yelleri ve istiskayı ve dalağı ve böbrekleri ve mesaneyi ve bel ağrısını ve cüzamı eğerçi yerleşmiş(kronik) ise de mutlaka zail eder. Eğerçi buhur eylemek ile balgamların nevilerini, içmekle sıcak su ile ve rıfk ile yumuşatır ve gut(nıkrîs) ve mafsallar yakılarını onun ile ederler. Amelini kavi eder eğer zeytinyağı (ile) pişirip bedene sürseler, yorgunluğu ve delici ağrıyı ve uyuşukluğu(haderi) ve tetanozu(kezâzı) ve titremeyi(ra'şeyi) zail eder ve nezleleri(nezelâtı) ve zükâmı ve baş ağrısını(sudâ'ı) meneder buhur eylemekle. Ve kuru olan zikrettiğimiz şeyler ile yağlar ve bütünü kanı cari eder ve uşağı düşürür, hususan kuru olanı rahim fitili(ferzûce) eylemekle. Ve akciğere zararı vardır. Mastakidir (mastaki düzelticisidir). Ve demişler ki baş ağrısı(sudâ') tevellüt eder. Rezene düzelticisidir. Ve şerbeti: Bir miskalden üçe değin. Ve o kimse ki demiş iki dirhemdir, galat eylemiş. Ve bedeli: Çeyreğince katran ve sekizde birince taze zift.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]



Astarek: Kara günlük derler. Ama bunda çok ihtilaf etmişler, mesela zeytin zamkıdır derler. Çok nüsha sahipleri zeytin zamkı dediler. Ama kavi kitap sahipleri İbni Baytar ve İhtiyarat ve Muhammed Temimi ve gayrılar mî'a-i sâ'iledir demişler, mesela kara günlük olmak üzere hükmetmişler. Ve Yunan kitaplarında dahi mî'a-i sâ'iledir dediler ve Dioskorides dahi mî'a-i sâ'iledir demiş. O ecilden astarekte tahrir olunan isimler bunda tahrir olunmadı.
Aselü’l-lebenî: Sığala yağıdır ki kara günlük yağı derler. Mim babında mî'a-i sâ'ile diye zikrolunur.
Lebenî: Kara günlüktür. Kara günlük yağına dahi derler, sığala derler, maruftur. Asel-i lebenî derler ve mî'a derler ve tütsü eyledikleri kara günlük ağacı kabuğuna derler ve yağına mî'a-i sâ'ile derler. Mim babında mî'a-i sâ'ile diye zikrolunur. Mî'a: Kara günlüktür Türkçede; sığla Türkçede; kara günlük yağı Türkçede. setîrâş(storax). Mî'a dedikleri meşhur kara günlüktür, yağına mî'a-i sâ'ile derler ve asel-i lebenî dahi derler. Lam babında lebenî diye zikrolunmuştur. Ama lebenî günlük buhuruna dahi ıtlak olunur ve Türkçe sığala derler, hasalübanın azam cüzüdür. O diyarda tulumlara koyup götürürler. Ve bunun posasına, yani kabuğu ile karışmış kuru buhurdur, ona kuru meya derler. Alası rayihası güzel olmaktır. Tabiatı İshak sözü üzere sıcak ve kurudur, bazıları rutubeti vardır dediler. Isıtıcı ve yumuşatıcı ve olgunlaştırıcıdır/pişiricidir(munzic). Beyni pak eder ve cüzama dahi azıcık içirseler ve sürseler faydalıdır ve tabiatı tutar. Eğer bir miskal içseler zükâm ve öksürüğe ve rutubetli nezlelere faydalıdır. Eğer avrat içse yahut götürse hayızı indirir. Eğer buhur eyleseler çürümüş rayihayı keser ve vebaya dahi faydalıdır. İbni Baytar sözü üzere avaz boğulduğuna fayda eder. Eğer çitlembik sakızı ile içseler içi yumuşata. Eğer bazı muvafık yağlar ile gevşek/güçsüz bedene faydalıdır ve uyuzun nevilerine bundan iyi deva olmaz, hususan içine bir miktar barut ve kurum ve kibrit katalar. Ama nazik tenli oğlancıklara yalnız süreler, göğüs ve akciğer ağrısına dahi fayda eder. Ve mideyi iyi eder, sinirleri kavi eder, eğer içseler ve dürtseler yoğun kıvamlı/kalın(galiz) yelleri dağıtır ve buhur eyleseler beyinden yaşları giderir. Eğer iki miskal meyayı otuz altı dirhem suyla içseler balgamı ishal ede, ama buhuru tutucu/büzücü(kabız)dür. İshale aşağıdan buhur olunsa makuldur. Takvimü’l-Edviye sözü üzere bir cüz bundan ve bir cüz sarı zırnık ile ve rezene suyuyla karıştırıp hamamda üç gün veyahut on gün içinde üç defa sürseler hangi nevi uyuz olursa giderir. Rufes sözü üzere şebboy yağıyla hamamda bedene sürseler her ne arız olmuş var ise giderir. Fulus sözü üzere saçkırana(dâ'ü's-sa'lebe) ve yılan hastalığına(dâ'ü'l-hayyeye) gayetle bez ile ovulduktan sonra sürseler giderir. Basurlara(bevâsîre) ve makat basurlarına ve kaşıntısına yumurta beyazıyla ve üzüm çubuğu köküyle ezip kağıt üzerine sürüp yapıştıralar. Şerbet miktarı iki dirhemden üç dirheme değindir. Ziyadesi baş ağrıtır ve İshak sözü üzere akciğere zararlıdır, ancak mastaki düzeltir ve baş ağrısının ıslahı gül yağıyla ve sirkedir, süreler. Bunun bedeli zambak ve laden yağıdır. Sitrekâ: Mî'a-i sâ'ile
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Mî'a: Kara günlüktür. Kızdırıcıdır. Ve yumuşatıcıdır. Ve pişiricidir. Ve öksürüğe ve zükâma ve nezlelere ve avaz boğulduğuna fayda eder. İçseler ve fitil gibi götürseler hayızı yürüte. Rahim ağzını aça. Katılığını gidere. Ve çitlembik sakızı ile içseler içi yumuşata, eğer yağlarla karıştırıp gevşek/güçsüz azaya dürtseler fayda ede. Eğer gövdede olan çıbanlara ve uyuza dürtseler gidere. Ve akanı göğüs ve akciğer ağrısına fayda ede ishali tutucu/büzücü(kabız) eder mideyi iyi eyler sinirleri kavi eder yoğun kıvamlı/kalın(galiz) yelleri dağıta içseler ve dürtseler eğer gövdede olan çıbanlara dürtseler ve uyuza dürtseler gidere. Eğer tütsü eyleseler beyinden yaşlığı giderir eğer iki miskalini otuz altı dirhem sıcak suyla içseler balgamı ishal eder zahmetsiz. Kurusu içi tutucu/büzücü(kabız) eder eğer tütsü eyleseler vebayı defeder.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]


Mî'a: Meyalandan türemiş Arapça isimdir. Mî'a diye ıtlak olunsa murat mî'a-i sâ'ile olur. Zahir budur ki meya mürr-i Mekki ağacından hasıl olur veyahut ona benzer diğer ağaçtan hasıl olur. Şu ki kendinden akar olup hafif ve sarı ola iyilikte o makuleye gayettir, iyidir ve şu ki ağacını dövüp pişirilmekle ola iyilikte ondan aşağıdır ve siyahtır. Bir sınıfı dahi kuru posasıdır ona kuru meya derler. Kuru olanın harareti ve hafifliği ziyadedir. Akan yani akar makulesi olan üçüncü derecede sıcak ve ikinci derece evvelinde kurudur. Bunun rayihası ziyade hoştur, güzel rayihalara girer. Bir sınıfı dahi hilelisi olur ki elekten geçirip saf ederler ondan sonra uzun uzun pareler edip usturuk ki evvelce beyan olunmuştur onunla karıştırıp satarlar. Bilmeyenler onu iyisi sanıp alırlar. Haberleri yoktur ki o cins yaramazdır, hilelidir. Meyanın iyisi odur ki kızıla meyil sarı olup ve yağlı gibi olup çam zamkına benzeye ve kolay ufalanıp kolay eriye. Mî'a-i sâ'ile kızdırır ve yumuşatır ve hıltları pişirir. Onun için soğuktan olan öksürük ve zükâma fayda edip şifa olur ve onunla buhurlenmekle ve götürünmekle ve içmekle hayızı yürütür. Kuru meya rahimde arız olan katılığa ve rahim sıkılmasına faydalıdır. Eğer yarım dirhem miktarını misli çitlembik zamkı ile yutsalar karnı hafiflikle yumuşata. Maddeleri eritmek/çözmek(tahlil) için olan merhemlere girer. Mî'a-i sâ'ile dışarıdan sürünmekle ve içmekle ve buhur edip buharını burundan içeri koymakla akciğer ve göğüs ağrılarına fayda eder ve ishali tutar ve mideyi ıslah edip içeride olan azalara kuvvet verir ve kulaklar ağrılarına fayda eder ve eğer fitil ile kulak içine koysalar irinini giderip pak eyleye. İçmekle ve sürünmekle yoğun kıvamlı/kalın(galiz) yelleri giderip fayda eyleye. Kuru meya buhur edinmekle baştan yaşlıkları indirir ve yüz felci(lakve) marazına fayda eder. Mî'a-i sâ'ileden üç miskal miktarını dört vakıyye sıcak su ile içseler balgamı ziyade ishal eyleye. Kuru meya tabiatı tutup tutucu/büzücü(kabz) eder, az olur ki ishal eder. Mî'a-i sâ'ile dışarıdan bulaştırıp sürmekle ve içmekle cüzama fayda eder, hususan eğer yanmış balgamdan ise ziyade fayda eder. Kuru meyadan götürünmekle oğlanı düşürür. Eğer akandan ve eğer kurudan iki dirhem ziyade içmeyeler. Bazıları demişler kuru meya baş ağrıtır. Islahı rezene tohumu iledir ve mî'a-i sâ'ile akciğere zarar eder. Islahı mastaki iledir.
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]

Mî'a: Azıcık gönül döndüğüne fayda eder yemeği sindirir hararetiyle. Tabiatı kabz edese bununla hazımsızlık(tuhme) eder.
[Kitab-ı Tıbb]

Kara Günlük Yağı
Kara günlük yağı (mey'a-i sâ'ile) değerli bir yağdır. Adına asel-i lebenî de derler. Türkçede ise sığala denir. Hasalübanın en büyük kısmıdır. Bedeli laden yağıdır. Eğer tütsü yapılırsa kötü hava ve kokuları keser. Eğer buhur yapılırsa kötü kokuları ve çevredeki kötü ve kirli havayı temizler.
[Neşati - Neşati Yağı]


Benzoin / Istarek / Astarek / Styrax Zamkı
Mahiyeti Hakkında: Dioskorides der ki ıstarek meyanın bir nevidir. (Derkenar: Bizzat ağaçtan akan zamklara akan meya(mey'a-i sâ'ile) derler. “Meya”nın iştikakı meyeandandır.) Ve bazıları katında neytün ağacının zamkıdır. (Derkenar: İmla “zeytun”a çalmakla beraber doğrusu “neytün”dür.) Ve ıstarekin dumanı kündür(akgünlük) dumanı makamına her şeyde kaim olur. Seçimi Hakkında: Rayihası hiddetli ve keskin olan iyi ve efdal olur. Tabiatı Hakkında: Üçüncü derecede sıcaktır ve evvel derecede kurudur. Fiilleri ve Hassaları Hakkında: Isıtıcıdır ve olgunlaştırıcıdır/pişiricidir(munzic) ve cidden yumuşatıcı olur. Mafsallar Aletleri Hakkında: Yorgunluk devalarının terkibine ithal olunur. Baş Organları Hakkında: Ağır/derin uyku(sübât) ihdas eder ve başı ağırlaştırır lakin zükâma ve nezlelere faydalı olur. Nefes ve Göğüs Organları Hakkında: Öksürükten ses kısıklığından ve ses kesilmesinden menfaati olur. Boşaltım Organları Hakkında: Yağının rahim sertliğinden faydası olur ve hayızı idrar eder ve rahmi fethedip açar; çitlembik sakızı(ilk-i butm) (Derkenar: "Butm” sakız ağacıdır, “ilk” sakıza derler; en sahihi budur ki çitlembik sakızı termentindir diye maruftur.) bir şey ile yutulsa tabiatı yumuşatır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Lübnâ / Styrax officinalis (Istarek'in Ağacı)
Mahiyeti Hakkında: Bu deva meya denmekle maruf olan devadır. Ve onun sınıfları ve nevileri vardır. Akan sınıfına asel-i lübnâ ıtlak olunur ve gözyaşına/damlasına ıstarek derler ve o gözyaşı/damla ayva gibi bir ağacın gözyaşı/damlasıdır, biz ıstarek babında zikredeceğimizi zikreyledik velakin o zikrettiğimizi bu mahalde dahi irat eyleriz her ne kadar tekrar olur ise de. Ve bazıları dediler ki lübnâ Rumilerin diğer ağacının yağıdır. Seçimi Hakkında: Meyanın en iyi sınıfı o sınıfındır ki bizzat süzülüp bal gibi ve zamk gibi ve güzel rayihalı ola ve sarılığa meyil kepek gibi siyah olmaya. Ve bazı kere onun müre müşabih siyah akanı dahi bulunur ve o siyah bal ve yağlar içinde güneşte terbiye olunup ondan sonra sıkılmakla hile olunur. Tabiatı Hakkında: Evvel derecede sıcak, ikinci derecede kuru olur. Fiilleri ve Hassaları Hakkında: Onda olgunlaştırıcı/pişirici(munzic) ve yumuşatıcı ve ısıtıcı ve eritici/çözücü(muhallil) kuvvetleri vardır ve onun dumanı kündür dumanına müşabihtir ve onda doğal olarak uyuşturma vardır ve onun Şam diyarında yapılan yağı kavi yumuşatma ile yumuşatır ve onun dahi dumanı kündür dumanı gibi olur. Şişler ve Sivilceler Hakkında: Ette olan sertliğe faydalı olur ve yaş sivilcelere ve kuru sivilcelere yağlarla onunla sürülür. Çıbanlar ve Yaralar Hakkında: Yaş ve kuru uyuz onunla sürülür ve onunla sürmek iyi olur. Mafsallar Aletleri Hakkında: Azayı takviye eder ve mafsallar kasılmasına/krampına içerek ve sürerek faydalı olur ve yorgunluk yağlarında vaki olur. Baş Organları Hakkında: Yaş ve kuru nezleye onunla buhur faydalı olur ve zükâma faydası gayet miktarına baliğ olur; onda uyku getirici kuvvet vardır hususan yağının ağır/derin uyku(sübât) ihdası ekser olur ve yumuşatması şiddetli olur. Göğüs Organları Hakkında: Müzmin öksürüğe ve balgama ve boğaz ağrısına faydalı olur ve ses kısıklığını tasfiye eder ve şiddetli yumuşatması olur. Beslenme Organları Hakkında: Hazmedicidir. Boşaltım Organları Hakkında: Tabiatı yumuşatır, sidiği ve hayızı salih idrar ile içerek ve fitil ile (vajinal fitil veya lavman yoluyla) idrar eder ve rahim sertliğini yumuşatır. Ve onun kurusu karnı bağlar. Ve kaçan meyadan veyahut meyanın akanından bir miskal bir misli zamk ile içilse eziyetsiz yapışkan balgamı ishal eder. Bedelleri Hakkında: Bedeli kunduz hayası ve iki katı yasemin yağıdır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]