Abonelikler
Uygulamamızı indirin
Freed Science

Kadim Tıbbın İhyası

Özgür Tıp amblemi

Tıbbi Miras Arşivi

🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿

Funda - Ericaceae

Serbest metin
Funda, Halenc (Erica)
Funda(Halenc): Peren ağacı ve peren çalısı derler. Yunancada erika derler. Bazıları çam ağacı ve pırnar ağacı demişler hatadır, peren çalısıdır. Her ne kadar büyük olsa adam boyu kadar olur. Süpürge eyledikleri değildir. Bu çalı dahi büyük olur, boz olur. Yaprağı ılgın gibi olur. Ufacık ve kızılca ve doluca çiçekleri olur. Erken açılır, içinde arpa gibi nesneler olur, yumuşak olur. Eğer yaprağını ve çiçeğini yakı edip ağulu hayvanlar soktuğuna vursalar ağrısını sakin eder. Ve eğer çiçeğini toplayıp(cem edip) yağ içinde üç hafta güneşte durduktan sonra o yağı gut hastalığına(nikrise) ve eklem ağrılarına ve gevşek uzuvlara(süst-endamlara) sürseler gayet fayda verir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Funda(Halenc): Kızıl ile sarı arasında bir ağaçtır. Hindistan etrafında olur. Yaprakları ılgın(turfa) gibidir ve çiçeği kızıl ve sarı ve beyazdır ve danesi hardal gibidir. Ve o, sıcak ve kurudur ikincide. Onun yağı tecrübe edilmiştir gut hastalığına(nikrise) ve eklem zonklamasına(daraban-ı mefasıla). Ve onun ufağı ile gusül eylemek(yıkanmak) yine bu faydayı verir. Tohumundan bir miskal bal ile gönlü ağudan korur(hıfz eder). Ve onun zarfında yemek yemek çarpıntıyı(hafakânı) defeder.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Funda(Halenc): Bir ağaçtır Hekim Dioskorides ve Mağrip alimleri zikretmişler ki bu ağaç surette ve büyüklükte ılgın ağacına benzer, adam boyu kadar ve dahi ziyade uzanır. Rus ve Bulgar vilayetlerinde ve Çin vilayetlerinde dahi ziyade büyük olur şu mertebede ki ondan kaplar ve büyük kapaklar ve çanaklar edip diğer vilayetlere getirirler ve ondan ettikleri ok ziyade berk ve iyidir. Yunancada bu ağaca ariki derler. Yaprakları ılgın yaprakları gibi uzundur, saçak gibidir, ne katı yumuşak ve ne katı iri, ortacadır. Siyaha meyilli kızıl renkli ufak çiçeği vardır. Çiçekten sonra hardal gibi daneleri olur. Bir sınıfı dahi vardır onun çiçeği beyazdır. Velhasıl kelam budur ki ağacının tabiatı sıcaktır, eritici/çözücüdür(tahlil edicidir). Hararet ve kuruluğu ikinci dereceden tecavüz etmez ama çiçeği keskinrek ve kuvvetlirektir. Arı bunun çiçeğinden bal eder ama iyi ve hoş bal olmaz. Eğer çiçeği veyahut yaprağı ile zehirli hayvan soktuğu yere yakı etseler iyi ede. Eğer çiçeğini yağ içine koyup üç hafta miktarı güneşte durduktan sonra onunla yağlansalar yorulmayı ve mecalsizliği ve eklem(en) yerleri ağrılarını ve soğuktan olan gut hastalığını(nikrisi) defedip iyi ede. Ağacından olan oklarda dahi bu hassa vardır ama zayıflık iledir.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]

Orijinal Tarihî Metin

Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.

Funda, Halenc (Erica / خلنج)

Halenc خلنج: Peren agacı ve peren çalısı derler. Yûnânca erîkâ derler. Ba'zılar çam agacı ve pirnâr agacı demişler hatâdur, peren çalısıdur. Her ne kadar büyük olsa âdem boyı kadar olur. Süpürge eyledükleri degildür. Bu çalı dahı büyük olur, boz olur. Yapragı ılgun gibi olur. Uvacık ve kızılca ve toluca çiçekleri olur. Erken açılur, içinde arpa gibi nesneler olur, yumşak olur. Eger yapragını ve çiçegini yakı edüp agulu cânâverler sokdugına ursalar agrısın sâkin eder. Ve eger çiçegin cem' edüp yag içinde üç hafta güneşde durdukdan soñra ol yagı nıkrîse ve mafâsıl agrılarına ve süst-endâmlara sürseler gâyet nef' verür.

[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Orijinal metnin devamı kilitli

Erişim kontrol ediliyor…

Yorumlar

Yorumlar yükleniyor…

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.