Menekşe(Benefşe) soğuktur. Safradan ve kandan olan baş ağrısına faydalıdır ve uyku getirir ve beynin hararetine iyidir ve mizacı latif eder.
...
Eğer bir kimse menekşe(benefşe) yiye, beynini kuvvetli eyleye.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]

Şerbeti dört dirhemdir.
Birinci derecede soğuk ve rutubetlidir ve denildi sıcaktır. Dengeli kan üretir. Koklamak ile ve sarmak ile kandan kaynaklı baş ağrısını(demevi suda'ı) sakinleştirir ve sıcak olan göz ağrısına ve öksürüğe fayda eder ve göğsü yumuşatır ve mide hararetine fayda eder ve şarabı akciğer zarı iltihabına(zatü'l-cenbe) ve zatürreye(zatü'r-ri'yeye) ve böbrekler ağrısına fayda eder ve sidiği söktürür ve kurusu safrayı ishal eder ve şarabı tabiatı yumuşatır ve makat çıkmasına fayda eder.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]

Yabani menekşe(berri benefşe) kokusu
Dahi yabani menekşe yası soğuktur
Beyni sıcak olana verir fayda
Hararet yoksa yürekte zarardır
Onu nergis kokulamak defeder
[Nazmu't-Tabâyi']

Menekşe(Benefşe): Birinci derecede soğuk ve rutubetlidir, beynin soğuk hıltlarına dahi sıcak hıltlarına dahi fayda eder, baş ağrısını giderir, öksürüğü keser ki giderir, sesi saf eyler, uyku getirir, safrayı ishal eder lakin mideyi zayıf eyler, iyisi odur ki sağlam kök ola, kullanılan çiçeğidir, dibini kesip gidermek gerek ta ki mide bulandırmaya.
[Mebâhis-i Emrâz]

İmdi her kim menekşe(benefşe) terbiyelenmişini(perverdesini) veyahut reçelini(murabbasını) kullana yüreğe kuvvet vere.
...Dahi menekşe(benefşe) şarabını içeler eski öksürüğe faydalıdır, ama yaş öksürüğe reçelini(murabbasını) yiyeler faydalıdır.
[Hukemâ-yı Tertîb-i Mu'âlece]

Mahiyeti Hakkında: Menekşe meşhur bir bitkidir, kökünün fiili kendinin fiillerine yakındır.
Tabiatı Hakkında: Birinci derecede soğuk ve rutubetlidir. Ve bir kavim dediler ki birinci derecede sıcaktır ve şüphe yoktur ki yaprağı soğuktur.
Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Bazıları dediler ki menekşe mutedil kan üretir.
Şişlikler ve Sivilceler Hakkında: Sıcak şişliklere arpa kavrulmuş unu(seviki) ile yakı oluna yaprağı sakinleştirir keza yaprağı ile yakı oluna yine sıcak şişlikleri sakinleştirir.
Çıbanlar ve Yaralar Hakkında: Menekşenin yağı uyuza(cerebe) iyi sürme olur.
Baş Organları Hakkında: Menekşeyi koklamak kandan kaynaklı baş ağrısına(suda'-ı demeviye) faydalı olur ve sürmesi dahi o baş ağrısına faydalıdır.
Göz Organları Hakkında: Hararetli göz ağrısına faydalıdır.
Göğüs Organları Hakkında: Hararetli olan öksürüğe faydalıdır ve göğsü yumuşatır bilhassa şeker ile olan reçel(mürebbası) bu fiili ziyade işler. Ve menekşe şarabı akciğer zarı iltihabına(zatü'l-cenbe) ve zatürreye(zatü'r-ri'yeye) faydalıdır ve bu babda menekşe şarabı gülsuyundan(cüllabdan) üstündür.
Beslenme Organları Hakkında: Mide iltihabına faydalıdır.
Boşaltım/Cinsel Organlar Hakkında: Menekşe şarabı böbrek ağrısına(veca'-ı külaya) faydalıdır ve sidiği söktürür. Ve menekşe kurusu safrayı ishal eder. Ve yine şarabı yumuşaklıkla tabiatı yumuşatır ve makatın çıkmasına faydalı olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]


Menekşe: Meşhurdur. Arpa unuyla yakı edeler sıcak şişliklere vuralar fayda ede. Ve mideye vuralar alevlendiğini gidere. Ve gözde olan şişliklere ve makat çıktığına vuralar fayda ede. Eğer çiçeğini suyla içeler boğmacaya/bademcik şişine(hunnaka) ve havaleye/ümmü sübyana vuralar fayda ede. Ve hararetten olan öksürüğe ve safradan baş ağrısına ve uykusuzluğa fayda ede. Kokulayalar eğer kurusunu kaynatalar suyunu içeler midede ve bağırsaklarda olan safrayı ishal ede. Eğer yaşını yakı edip başa ve şakağa vuralar sıcaktan olan baş ağrısını sakin eyleye. Eğer şekerle içeler ishal eyleye. Eğer erikle ve demirhindiyle ve şahtereyle pişirip içeler son derece ishal eyleye. Şerbetinin miktarı üç dirhemden yedi dirheme değindir. Beraber şekerle ve ılıcak suyla eğer çiçeğinin dört dirhemini yumuşak dövüp iki gün veya üç gün içeler safrayi hıltlardan mideyi arıta. Yakı edip kavuğa vuralar yanmasını gidere. Ve menekşe şarabı öksürüğe ve akciğer ağrısına ve akciğer zarı iltihabına(zatü’l-cenbe) fayda eder. İçi ishal eyler. Ve sidiği yürütür. Kavuk ve böbrek ağrısını giderir. Safradan olan uyuza ve nezleye(zükkama) ve nezlelere fayda ede. Eğer yağını sakızla karıştırıp parmaklar arasına safravi şişliklere vuralar fayda ede. Reçeli(Mürebbası) boğazı ve içi yumuşatır. Ve öksürüğe fayda ede. Evet mideyi gevşek-zayıf(süst) eder. Eğer taze yaprağını dövüp suyunu sıkalar şeker katıp makatı çıkan çocuklara içireler son derece fayda ede. Bedeli meyan köküdür(buyan köküdür).
[İbn-i Baytar]



Benefsec: Menevşe dedikleri çiçektir. Tabiatı ikinci derecede soğuk ve üçüncüde rutubetlidir. Başa yakı eyleyeler ve kokulayalar sıcak başın ağrısını giderir ve sıcak öksürüğe faydalıdır. Göğsü yumuşatır ve safrayı ishal edicidir(müshil-i safradır) ve iyi ve mutedil kan üretir ve sıcak ciğer ve mide şişliklerine yakı oluna dahi gayet münasiptir ve sıcak nezleden göğse dökülen nezlelere hem kokalar ve hem yiyeler. Eğer kurusunu kaynatıp suyunu içeler midede ve bağırsakta olan safrayı ishal eder.
[Hazerfen Hüseyin Efendi - Tuhfetü'l-Erîb]

Menekşe: Farsça menekşeden Arapçalaştırılmıştır, meşhurdur. Menekşe diye söylense çiçeği murat olunur. Ancak bu bitki tüm parçalarıyla tabiatı birinci derecede soğuk ve ikinci derecede rutubetlidir. Eğer yaprağı taze iken dövüp yalnız veyahut arpa unu ile sıcak şişliklere yakı edeler şişlikleri indire. Eğer yangını olan mide veyahut göz üzerine koyalar yangını sakin eyleye. Dışarı çıkmış olan makata yakı edeler fayda eyleye. Eğer çiçeğini su ile içeler boğmacaya/bademcik şişine(hunnaka) ve çocuklara arız olan saraya fayda eyleye. Çiçeği ziyade hafifliği-letafeti sebebi ile şişlikleri indirir ve itidal ile uyutur. Ve kan keskinliğinden ve safradan olan baş ağrısını sakin eder ve kolaylıkla safrayı ishal eder, bilhassa midede ve bağırsaklarda tutulmuş olanını ziyade eder. Eğer iyice ezip hararetten ağrısı olan başa ve alna yakı edeler sakin eyleye. Eğer sirke ile kullanalar ishal etmesi kuvvetli olur ama bal ile zayıflık ile eder. Pişmişini kullanmak karna daha hafiftir ve hızlı mideden iner. Eğer erik ve hünnap ve demirhindi ve şahtere veyahut halile katıp kullanırlarsa ishal etmesi kuvvetli olup mideye ağırlığı gide. Şerbet miktarı üç dirhemden bir vakıyye yani on iki dirhemdir. Eğer çiçeğini papatya(babunec) ile kaynatıp suyunu başta ağrısı olan yerlere dökeler çözüp/eritip beynine ve diğer organlara arız olan sıcaklığı ve kuruluğu gidere. Eğer bir kimse yakıcı ve acıtıcı safradan ishal olsa her gün menekşeyi iyice dövüp ziyade ince elekten geçirip iki dirhemden dört dirhem miktarını kullansa ziyade fayda eyleye ama peşinden bir miktar soğuk su içeler. Makatta olan ağrılara ve şişliklere ve çatlaklara yakı etmekle fayda eder. Yemek ile sidik yakmasını engeller. Şeker ile olan menekşe şarabı öksürüğe faydalıdır. Şeker ile reçeli(mürebbası) dahi faydalıdır. Böbrekler ağrısına ve akciğere ve akciğer zarı iltihabına(zatü’l-cenb) ve göğüs zarı iltihabına(şusaya) faydalıdır. Göğüs zarı iltihabı(Şusa), göğüs perdelerinde olan çıbandır. Sidik tutulması hararetten olsa sidiği söktürür. Menekşeyi çok yiyeler kalbe yani yüreğe zayıflık ve bedende ağırlık verir ve gamlandırır, bilhassa keskin sıtmalılara ziyade zarardır. Bir miktar anason düzeltir. Menekşeyi koklamak beyni soğuk olana zarar eder, mercanköşk(merzencuş) düzeltir. Safravi uyuz ve kaşıntısı olan kimse yaprağını sıkıp suyundan içse veyahut sürünse ziyade fayda eder. Yaprağının reçeli(mürebbası) nezlelere ve nezleye(zükama) faydalıdır. Çiçeğinin yağı mastıka ile parmaklar aralarında safradan olan şişliğe fayda eder. Eğer yaprağını dövüp suyunu sıkıp o sudan iki pay ve şekerden bir pay edip karıştırıp bu şekilde karışmışından rub' rıtl yani otuz altı dirhem miktarını makatı yani oturağı dışarı çıkmış olan çocuğa birkaç defada içireler geri iade ede yani yerine vara, tecrübe olunmuştur. Menekşe bulunmasa öksürük için ve ishal etmek için bedeli ağırlığınca meyan kökü(buyan kökü), bazıları sığırdili, bazıları nilüfer yaprağıdır demişler.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]