🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Belilec - Terminalia bellirica
Serbest metin
Belîlec (Belerik Halile - Terminalia bellirica)
Birinci derecede soğuktur, ikinci derecede kurudur, mideyi pak etmek ile ve toplamak/büzmek(cem etmek) ile kuvvetli eder ve mide gevşekliğine(istirhasına) ve rutubetine fayda eder.
[Şerh-i Mûcez Fi't-Tıbb]
Belilec: Türkçede beliledir. Emlec ve helilecler gibi yemiştir. Her biri yazıldığı mahallerinde zikrolunmuştur. Farsçada belile-i hindi; Yunancada belile; Rumcada eflilec; Yunancada bi’l-hindiyye; Latince ve Frenkçede mirapulanus. Bunun iyisi sarı ve yetişmiş olmaktır. Tabiatı birinci derecede soğuk ve ikincide dahi dediler, bazıları üçüncüde kuru(yabis) demişler. İnceltici kuvveti vardır, tutucudur/büzücüdür(kabızdır). Mideye kuvvet verip rutubetine ve gevşekliğine(istirhasına) dahi faydalıdır, mideyi pak eder, tabiatı tutar. Ama bazıları yumuşaklığı(lineti) vardır demişler. Bağırsağa fayda eder, göze çekseler göz yaşını keser. Bunun tabiatı emlec ve kabil helilesi(helile-i kabili) tabiatına yakındır. Şerbet miktarı üç dirhemdir. Çekirdeği fındık kadar olur. İshak'ın sözü aşağılara(sefele) ziyanı vardır, ancak bal düzeltir. Belilec bulunmazsa emlec bedeldir. Bazıları tarçın(kırfe) ve kına çiçeği(fagıyye) bedeldir derler. Ve vezninin altıda ikisi(iki dank) kadar mersin ve altıda biri kadar siyah helile(helile-i siyah)dir dediler. Ama bal ile reçeli hazmı kuvvetli ettirir, mideyi kızdırır. Eğer şeker katıp ılıcak suyla içseler ağız salyasını keser ve gözü tez eder. Menfaati çok, faydası nihayetsizdir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Belilec: Malumdur. Mideyi kuvvetli eyler. Yaşlığını ve gevşekliğini/güçsüzlüğünü(süstlüğünü) giderir. Bazıları der, tutucudur/büzücüdür(kabızdır). İçi tutar/büzer(kabz eyler). Ve bazıları yumuşatır der. Uzun bağırsağa ve makada fayda eder. Balla olmuş reçeli hazmı kuvvetli eder. Mideyi kuvvetli eder. Kızdırıp eğer şeker katıp açla ılıcak suyla içseler salyayı keser. Gözü tez eyler. Bunun bedeli emlectir.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Belilec: Bir müstakil ağacın yemişidir. Helileden(İhlilecten) değildir. O ağaç zeytin ağacının hacminde ve şeklinde olur lakin bir miktar ondan büyürektir. Ve o, Hint vilayetinde biter imiş ve temmuzda dererler ve çekirdeği ile saklarlar. Ve bazen(tareten) kabuğunu alırlar. İyisi sarısı ve yumuşağıdır. Ve o, soğuktur ikincide ve kurudur(huşktur) üçüncüde. Gözün nurunu ziyade eder ve baş ağrısını keser(kat eder). Eğer buna devam etseler şeker ile çözülme/başlangıç(fütur) eylemek gerektir ve şehveti ve mideyi kuvvetli eder ve rutubetleri keser ve sevdayı çıkarır hassasiyeti ile ve safrayı ve bazı tabiatı ile. Ve sürmelerde vaki olur gözyaşını(dim'ayı) keser ve eski olan ishali dahi keser eğerçi pişirmezler ise de. Ve basuru kurutur ama ona devam etmek kulunç tevellüt eder ve aşağıya(sifle) dahi zararlıdır. Hünnap veya şeker onun düzelticisidir. Şerbeti: Üçe değindir. Onun bedeli: Misli kadar kına çiçeği(fagıyye) veya sarı helile(ihlilüc) ve üçte biri(sülüsü) kadar mersin(as).
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Belilec beliledir ki emlec ve helilec gibi Hindi yemiştir. Tabiatı birinci derecede soğuk ve ikincide kurudur. İnceltici kuvveti vardır, tutucudur/büzücüdür(kabızdır). Mideye kuvvet verip rutubetine ve gevşekliğine(istirhasına) dahi faydalıdır, mideyi pak eder, tabiatı tutar. Bağırsağa faydalıdır, göze çekseler göz yaşını keser. Eğer şeker katıp ılıcak su ile içseler ağız salyalarını keser ve gözü tez eder. Menfaati katı çoktur.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]
Belilec: Farsçadan Arapçalaşmış(ta'rib olunmuş) isimdir, malumdur. Bazıları demişler belilec, helileden(ihlilecden) bir sınıftır, bazıları demişler başka ağacın yemişidir, ağaç üzerinde henüz yeşil iken düşürüp bir yere korlar, kuruyup sararır. Bazıları devşirip ufalayıp ancak kabuğunu kurutup saklar. Zira murat olunan ve kullanılan heman kabuğudur ve belilec deseler murat kabuğudur. Hint vilayetlerinde biter, tabiatı birinci derecede soğuk ve ikinci derece ahirinde kurudur. İyisi odur ki sarı olup üstü düz ve gevşek olup lezzetinde azıcık acılık ve kekrelik ola. Belilec, inceltici(latif edici) ve tutucu/büzücü(kabz edici)dür. Mideye kuvvet verir, midede olan yaşlığı giderir ve mideyi tabaklar(dibagat eder) ve pak eder, sevdayı kolaylıkla ishal eder. Mideyi pak edip tabaklaması şu mertebeye varır ki bazı bedenlerde karnı tutar. Bununla beraber(ma'a-haza) fiilinin çoğu emlec gibi ishal ve yumuşatmak(telyin)tır. Eğer yalnız bal ile terbiye etseler hazmı güç olup mideden inmesi dahi geç ola. Onun içindir ki sıcak eczalar(ecza-yı harre) yani sıcak otlardan sümbül ve öd ağacı(üd) ve tarçın ve büyük kakule(kakule-i kebir) ve damla sakızı ve gayrı katıp kullansalar mideyi ısıtıp cilalandıra ve yemek iştahını keskin eyleye. Şerbet miktarı üç dirheme dektir. Eğer muhkem dövüp elekten geçirip beraberinde şeker ile ve sıcak su ile her gün sabah zamanında yarım dirhem miktarı kullansalar ağızdan akan salyayı gidere ve göz nurunu keskin eyleye ama nice kere kullanalalar. Belilec bulunmasa bedeli kına çiçeğinin kurusundan vezni miktar ve üç paydan biri miktar mersin ve kara helileden altıda biri(süds) kadardır. Bazıları demişler bedeli emlecten mislidir. Belilec aşağıya(sifle) zarar eder, zararını düzeltmesi(ıslahı) bal iledir.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]
Birinci derecede soğuktur, ikinci derecede kurudur, mideyi pak etmek ile ve toplamak/büzmek(cem etmek) ile kuvvetli eder ve mide gevşekliğine(istirhasına) ve rutubetine fayda eder.
[Şerh-i Mûcez Fi't-Tıbb]
Belilec: Türkçede beliledir. Emlec ve helilecler gibi yemiştir. Her biri yazıldığı mahallerinde zikrolunmuştur. Farsçada belile-i hindi; Yunancada belile; Rumcada eflilec; Yunancada bi’l-hindiyye; Latince ve Frenkçede mirapulanus. Bunun iyisi sarı ve yetişmiş olmaktır. Tabiatı birinci derecede soğuk ve ikincide dahi dediler, bazıları üçüncüde kuru(yabis) demişler. İnceltici kuvveti vardır, tutucudur/büzücüdür(kabızdır). Mideye kuvvet verip rutubetine ve gevşekliğine(istirhasına) dahi faydalıdır, mideyi pak eder, tabiatı tutar. Ama bazıları yumuşaklığı(lineti) vardır demişler. Bağırsağa fayda eder, göze çekseler göz yaşını keser. Bunun tabiatı emlec ve kabil helilesi(helile-i kabili) tabiatına yakındır. Şerbet miktarı üç dirhemdir. Çekirdeği fındık kadar olur. İshak'ın sözü aşağılara(sefele) ziyanı vardır, ancak bal düzeltir. Belilec bulunmazsa emlec bedeldir. Bazıları tarçın(kırfe) ve kına çiçeği(fagıyye) bedeldir derler. Ve vezninin altıda ikisi(iki dank) kadar mersin ve altıda biri kadar siyah helile(helile-i siyah)dir dediler. Ama bal ile reçeli hazmı kuvvetli ettirir, mideyi kızdırır. Eğer şeker katıp ılıcak suyla içseler ağız salyasını keser ve gözü tez eder. Menfaati çok, faydası nihayetsizdir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Belilec: Malumdur. Mideyi kuvvetli eyler. Yaşlığını ve gevşekliğini/güçsüzlüğünü(süstlüğünü) giderir. Bazıları der, tutucudur/büzücüdür(kabızdır). İçi tutar/büzer(kabz eyler). Ve bazıları yumuşatır der. Uzun bağırsağa ve makada fayda eder. Balla olmuş reçeli hazmı kuvvetli eder. Mideyi kuvvetli eder. Kızdırıp eğer şeker katıp açla ılıcak suyla içseler salyayı keser. Gözü tez eyler. Bunun bedeli emlectir.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Belilec: Bir müstakil ağacın yemişidir. Helileden(İhlilecten) değildir. O ağaç zeytin ağacının hacminde ve şeklinde olur lakin bir miktar ondan büyürektir. Ve o, Hint vilayetinde biter imiş ve temmuzda dererler ve çekirdeği ile saklarlar. Ve bazen(tareten) kabuğunu alırlar. İyisi sarısı ve yumuşağıdır. Ve o, soğuktur ikincide ve kurudur(huşktur) üçüncüde. Gözün nurunu ziyade eder ve baş ağrısını keser(kat eder). Eğer buna devam etseler şeker ile çözülme/başlangıç(fütur) eylemek gerektir ve şehveti ve mideyi kuvvetli eder ve rutubetleri keser ve sevdayı çıkarır hassasiyeti ile ve safrayı ve bazı tabiatı ile. Ve sürmelerde vaki olur gözyaşını(dim'ayı) keser ve eski olan ishali dahi keser eğerçi pişirmezler ise de. Ve basuru kurutur ama ona devam etmek kulunç tevellüt eder ve aşağıya(sifle) dahi zararlıdır. Hünnap veya şeker onun düzelticisidir. Şerbeti: Üçe değindir. Onun bedeli: Misli kadar kına çiçeği(fagıyye) veya sarı helile(ihlilüc) ve üçte biri(sülüsü) kadar mersin(as).
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Belilec beliledir ki emlec ve helilec gibi Hindi yemiştir. Tabiatı birinci derecede soğuk ve ikincide kurudur. İnceltici kuvveti vardır, tutucudur/büzücüdür(kabızdır). Mideye kuvvet verip rutubetine ve gevşekliğine(istirhasına) dahi faydalıdır, mideyi pak eder, tabiatı tutar. Bağırsağa faydalıdır, göze çekseler göz yaşını keser. Eğer şeker katıp ılıcak su ile içseler ağız salyalarını keser ve gözü tez eder. Menfaati katı çoktur.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]
Belilec: Farsçadan Arapçalaşmış(ta'rib olunmuş) isimdir, malumdur. Bazıları demişler belilec, helileden(ihlilecden) bir sınıftır, bazıları demişler başka ağacın yemişidir, ağaç üzerinde henüz yeşil iken düşürüp bir yere korlar, kuruyup sararır. Bazıları devşirip ufalayıp ancak kabuğunu kurutup saklar. Zira murat olunan ve kullanılan heman kabuğudur ve belilec deseler murat kabuğudur. Hint vilayetlerinde biter, tabiatı birinci derecede soğuk ve ikinci derece ahirinde kurudur. İyisi odur ki sarı olup üstü düz ve gevşek olup lezzetinde azıcık acılık ve kekrelik ola. Belilec, inceltici(latif edici) ve tutucu/büzücü(kabz edici)dür. Mideye kuvvet verir, midede olan yaşlığı giderir ve mideyi tabaklar(dibagat eder) ve pak eder, sevdayı kolaylıkla ishal eder. Mideyi pak edip tabaklaması şu mertebeye varır ki bazı bedenlerde karnı tutar. Bununla beraber(ma'a-haza) fiilinin çoğu emlec gibi ishal ve yumuşatmak(telyin)tır. Eğer yalnız bal ile terbiye etseler hazmı güç olup mideden inmesi dahi geç ola. Onun içindir ki sıcak eczalar(ecza-yı harre) yani sıcak otlardan sümbül ve öd ağacı(üd) ve tarçın ve büyük kakule(kakule-i kebir) ve damla sakızı ve gayrı katıp kullansalar mideyi ısıtıp cilalandıra ve yemek iştahını keskin eyleye. Şerbet miktarı üç dirheme dektir. Eğer muhkem dövüp elekten geçirip beraberinde şeker ile ve sıcak su ile her gün sabah zamanında yarım dirhem miktarı kullansalar ağızdan akan salyayı gidere ve göz nurunu keskin eyleye ama nice kere kullanalalar. Belilec bulunmasa bedeli kına çiçeğinin kurusundan vezni miktar ve üç paydan biri miktar mersin ve kara helileden altıda biri(süds) kadardır. Bazıları demişler bedeli emlecten mislidir. Belilec aşağıya(sifle) zarar eder, zararını düzeltmesi(ıslahı) bal iledir.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]
Erişim kontrol ediliyor…
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Belîlec (Belerik Halile - Terminalia bellirica)
Birinci derecede soğuktur, ikinci derecede kurudur, mideyi pak etmek ile ve toplamak/büzmek(cem etmek) ile kuvvetli eder ve mide gevşekliğine(istirhasına) ve rutubetine fayda eder.
[Şerh-i Mûcez Fi't-Tıbb]
Birinci derecede soğuktur, ikinci derecede kurudur, mideyi pak etmek ile ve toplamak/büzmek(cem etmek) ile kuvvetli eder ve mide gevşekliğine(istirhasına) ve rutubetine fayda eder.
[Şerh-i Mûcez Fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.
