Verel (Varanus griseus / Dev Kertenkele)

Mahiyeti: Keler(vezega) şekillerinde olanların en büyüğü olur. Nüsha-i sultaniyyede der ki: Verel su hayvanıdır, keler(vezega) ve sâmm-ı ebras şekillerinde olur, kuyruğu uzun ve başı küçüktür ve dabb dedikleri kelerin gayrıdır. Ve dabb çöllerde olur, gayri yerde olmaz ve olursa dahi az olur, başı, kuyruğu ve bedeni verelin o uzuvlarına aykırı olur ve tabiatları birbirine galip halde yakın olur. Tabiatı: Verelin eti cidden sıcak olur. Zinet: Verelin dışkısı çile ve çillere(kelef ve nemeş) faydalıdır. Verelin iç yağını veyahut etini hatunlar ferci üzerine yakı gibi bağlasalar ferci semirir ve büyür. (Kilo aldırıcı olanı, haberin önündedir ve yağı mübtedanın sonudur). İbn Kütbi der ki verelin iç yağı ile zeker şiddetli şekilde ovulsa zekeri büyütür ve eti bir uzuv üzerine bağlanıp tutulsa çekici/emici(câzibe) kuvvetinin ziyade olması hasebiyle o uzvu semirtir. Fiilleri ve Havassı: Verelde dikeni ve iğneyi çeker/emer kuvveti vardır. Şişlikler ve Sivilceler: Dışkısının ezilmişi siğilleri(se'âlîl) söker. Göz Uzuvları: Tabiplerin sözü üzere verelin dışkısı, dabbın dışkısı gibi ak düşen göze faydalıdır.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb Cilt 2]

Verel: Büyük kelerdir Türki. Bu cins kelerin başı küçük ve kuyruğu uzun olur ve derler ki iki çatal gibi görünür ve ellerinin pençeleri açık olur. Sâmm-ı ebras kelerine ve gayrı kelerlere benzemez. Huzi'nin sözü üzere etinin tabiatı gayet sıcak ve kurudur. İbni Maseveyh'in sözü üzere bu çeşit kelerin necaseti çile ve çillere(kelef ve nemeş) faydalıdır. Ve İhtiyarat'ın sözü üzere korneadaki beyaz illetini dahi giderir. Eğer yağını ve etini yeseler bedeni semirtir, hususan kadınlar yiyeler. Dioskorides'in sözü üzere eti; dikeni, kılçığı ve demreni çıkarır. Ve necaseti temriyeye(demregü), alacaya(behak), barasa, çileye(kelef) ve yara ve çıbanlar izine hamamdan sonra birkaç defa sürseler faydalıdır, yıkar/temizler. Takvimü’l-Edviye ve İhtiyarat'ın sözü üzere eğer iç yağını zekere sürseler ve ziyade vursalar büyük ve muhkem ede. Ve necaseti saçkıranı(dâ'ü’s-sa'leb) giderip kıllarını bitirir. Eğer kanı ve yağı ile etini iyice kaynatıp pişirip baş çıbanlarına vursalar faydalıdır. Eğer yaban kelerini dahi böyle eyleseler yine bu ameli eder. Bunun şerbet miktarı dört dirhemdir. Ziyadesi beyin rutubetlerini kurutur, ancak soğuk ve hoş kokulu yağlar ıslah eder. Bunun bedeli sakankurdur dediler.
Vezega: Ağılı kelerdir. Semender çeşitlerindendir. Semender dört ayaklı zehirli bir hayvandır, bu keler dahi o çeşidindendir derler. Eğer bu çeşit keler şaraba düşüp ölse o şarap zehirli olur. O şarabı her kim içerse veyahut bu kelerin etini çok yeseler adamı öldürür. Önceki alameti odur ki hıçkırık ve ağrı peyda olur. Buna ilaç kusturup ve kantarit(zerârîh) olan ilacı buna dahi edeler. İhtiyarat keler dedikleri hirbe dedikleri kelerdir der.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Verel: Kelerin bir çeşididir. Kara ve ala kelerden büyük olur. Kuyruğu uzun olur. İçi yağı ve eti gayet semizdir. Hususan ki avretler yiyeler. Eğer yarsalar demren ve diken üzerine vursalar çıkarır. Eğer bokunu tutya eyleseler gözde olan aklığı giderir. Tecrübe edilmiştir. Eğer saçkırana(dâü’s-sa'leb) dürtseler kıl bitirir. Eğer alacaya(behak) ve temriyeye(demregü) dürtseler gayet fayda eder. Eğer yaban keleri olursa boku kuvvetlidir. Eğer boğazlasa kanıyla zeytinyağı içinde iyice pişinceye kadar kaynatsalar kel olan oğlancıklar başına vursalar gayet fayda eder. Eğer içi yağıyla zekeri katı katı ovsalar büyütür. Bedeli sakankur içi yağıdır.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Verel: Bir hayvandır. İri fareden daha büyüktür. Ve bir kavilde demişler ki o karada timsah doğurduğu hayvandır. Ve yanlıştır. Zira timsah doğurduğu, sakankur dedikleridir. Ve bunlar birbirine bedel olurlar. Nitekim Mısır'da ederler. O sıcak ve kurudur üçüncüde veya ikincide. Ve tecrübe edilmiştir ki ok ucunu ve dikeni etten çıkarır. Ve o, kanı ile, içinde iyice kaynamış olan yağı, izleri yok eder ve kel başı ve kaşıntıyı(hıkke) yok eder ve gayetle semiz eder. Ve eğer yarıp her uzva koysalar o uzvu gayetle semiz eder ve ağıyı kendisine çeker/emer. Ve yemeği, şehvete kuvvet verir ve kalın yelleri dağıtır/çıkarır(tahlil eder). Ve demişler ki onun külünü bir uzva koysalar o uzvun hareketini ve hissini yok eder, o mertebe ki kesseler idrak eylemez.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Verel: Avam tabakası veren derler. Keler ki meşhurdur onun şeklinde kuyruğu kalın ve uzun bir hayvandır, hatta bazıları keler gibidir derler. Tabiatı ziyade sıcak ve kurudur, yılan etinden kuvvetli olmaya yaklaşır. Eti kuvvetlidir, üzerine eti ile yakı etseler bedene batmış olan hurma dikeni ve gayrıyı dışarı çeker. Tersi ziyade sıcaktır, gözde olan beyazı giderir, tecrübe edilmiştir. Saç sakal döküldüğü yere sürmekle saçları bitirir ve yüzde ve gayrı yerde olan leke ve barası ve temriyeyi yıkar/temizler giderir ve eğer bu hayvanı boğazlayıp kanı ile çömlek içine bırakıp ve yağ ile ta iyice kaynayıncaya dek pişirip oğlancıklar başlarında fertasa dedikleri maraza ve kele onunla ilaç etseler bir vecihle fayda eyleye ki ona benzer deva olmaya ve eğer içi yağıyla zekeri ovsalar büyük ede ama muhkem ovmak gerektir. Bulunmasa bedeli sakankurun iç yağıdır ve eğer etini uzuvlardan biri üzerine sarıp bağlasalar o uzvu semirtir. Zira kuvveti ve çekmesi ziyadedir.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]

Vedel kelerin bir türlüsüdür ki yollarda çok olur, kuyruğu uzun ve başı gökçek olur. Dışkısını gözde olan ağa çekseler giderir tecrübe edilmiştir demişler ve yağını zekere sürseler büyük ede.
[Sâlih Bin Nasrullah - Acebü'l-Uccâb]