Süsen Yağı (Dühn-i Süsen / İresâ)
Beyaz süsen "Zambak" demektir. Yani Lilium'dur. Gök süsen ise; İris'tir. İris germanica gibi, mezarlıklarda bol olan o meşhur renk renk süsen. Peki neden zambaklara beyaz süsen ve irislere gök süsen deniliyor?(Gök de gökyüzü rengi yani mavi demektir)
Cevap; Buradaki beyaz aslında sadece çiçekteki renk değildir. Örneğin sarı bir "beyaz süsen" veya beyaz bir "gök süsen" yani iris olabilir. Çünkü bunlar bir çiçek cinsi isimlendirmesidir.
Beyaz süsen: Zambak demektir. Yine de beyaz kelimesi geçtiği için içimiz rahat etsin diye beyaz Lilium seçip tercih ederiz. Ancak sarı bir zambağın yani lilium'un, "beyaz süsen" istenilen bir yerde muadil olarak kullanılamayacağına dair %1000 kesinlikte bir kanıt yoktur veya varsa da henüz biz bilmiyoruz. Şu kadarı var ki beyaz süsen / ak süsen denildiği yerde "lilium" çiçeklerinin kastedildiğini %100 biliyoruz.


Sinir ağrıları ve ense sinirleri için;
Süsen yağı ile beyaz süsen yağını da sürseler faydalıdır.
[Hükemâyı Tertîb-i Muâlece]

Süsen yağı üçüncü derecede sıcak ve kurudur. Süsen yağı organları yumuşatır, kuvvetlendirir, ağrıları yatıştırır ve olgunlaştırıcıdır. Süsen yağı eski ve katılaşmış sertliklere faydalıdır; çözerek bu sertlikleri giderir. Süsen yağı aşırı yorgunluğa da iyi gelir; aynı şekilde dereotu yağı da yorgunluğa faydalıdır. Yine soğuktan etkilenenlere de bu yağlar iyi gelir. Süsen yağı doğumu kolaylaştırır; içilerek ve lavman gibi (ihtikân) yoluyla kullanıldığında rahim ağrılarını yatıştırır. Süsen yağının alternatifi (bedeli) defne yağıdır. Bu yağ gözenekleri açıcı, sertlikleri çözücü olup içildiğinde ve sürüldüğünde rahim sertliklerini yumuşatır. Aynı şekilde süsen kökü gül yağıyla pişirilse aynı etkiyi gösterir ve rahim hastalıklarına fayda konusunda onun benzeri yoktur. İresâ (süsen) yağı da tam olarak bunun gibidir.

Eğer kökü yalnızca sirke ile pişirilse yahut banotu tohumu, buğday unu ve gül yağıyla pişirilse testislere arız olan şişlikleri yatıştırır. Bu yağdan bir buçuk vakıyye (yaklaşık 58 gram) içilse ishal eder ve safradan kaynaklanan bağırsak düğümlenmesi (îlâvus) olanlara iyi gelir. İresâ yağı basurların ağızlarını açar, süsen kökü de onun gibidir; her halükârda onda bahsedilen bu faydalar vardır. Şarap ile içilse adet kanamasını (tamsı) söktürür, sirke ile içilse cinsel ilişkiden haz alanlara (veya almak isteyenlere) faydalı olur. Banotu, kişniş ve mantar (fıtr) yiyen zehirlenmiş kişilere süsen yağı panzehir (tiryâk) olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]

Beyaz Süsen Yağı (Dühnü's-sûseni'l-ebyaz)
Süsen yağıdır. Isıtıcıdır. Rahim ağzını açıcıdır. Sıcak şişlikleri çözer. Sözün özü, rahim ağzına bunun kadar fayda eden başka bir yağ yoktur. Baştaki çıbanlara ve siğillere fayda eder, adet kanamasını söktürür. Baştaki kepekleri (konakları) giderir. İçilirse safra hıltını ishal yoluyla atar ve idrarı söktürür. Ancak mideye zararlıdır, bulantı yapar (gönül döndürür). Soğuktan kaynaklanan sinir ve böbrek ağrılarına, felce ve titremeye iyi gelir. Sürülür ve ovulursa sinir büzülmesine ve kulak sinirindeki şişliklere fayda eder.

Terkibi (Yapılışı) budur ki: Dokuz yüz elli dirhem zeytinyağı alırlar. Beş miskal mürrüsafi alıp karıştırırlar. Kokusu güzel şarapla pişirirler. Her üç buçuk rıtla yağmur suyuyla ıslanmış kurdumânâkoyarlar. Bin adet aspir tohumu (tohm-ı asfûr) ve süsen koyarlar. Geniş bir toprağa (tağara) koyarlar. Ellere bal sürüp bir gün bir gece karıştırırlar. Ertesi gün sıkarlar. Sonra başka bir kaba koyarlar. Bunu birkaç kez bu şekilde tekrarlarlar. Üzerine ince dövülmüş tuz saçarlar. Tekrar üzerine üç buçuk rıtl yağ ve on miskal kurdumânâ koyarlar. Yine elle karıştırırlar. Ardından biraz bekletirler, sonra sıkarlar. Yine o zeytinyağından üç buçuk rıtl ve on miskal kurdumânâ koyarlar. Ona göre bal ve tuz ekleyip elle karıştırırlar. Biraz bekletip tekrar sıkırlar ve yağı alırlar.

Sıkılan posayı atarlar. Sonra bin dirhem süsen daha katarlar. Önce sıkarlar, yağ koyarlar, kurdumânâ katıp tekrar sıkarlar. Yine ikinci sıkılan yağı koyarlar, kurdumânâ ekleyip sıkarlar. Bu işlemi üç kez yaparlar. Ondan sonra kırk miskal mürrüsafi, kırk miskal kurdumânâ ve on miskal safranla karıştırırlar. Ardından kullanırlar.
Bir başka yapılış şekli daha vardır: Süsenin çiçeğini alırlar, zeytinyağına koyarlar. Islatıp güneşe bırakırlar. Kırk gün güneşte durur. Ondan sonra süzüp kullanırlar.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Yağı ishal eder ve safradan kaynaklanan bağırsak düğümlenmesine (kûlence) bu yağdan bir buçuk vukıyye içilse fayda eder. Zehirli mantar, yaş kişniş ve banotundan kaynaklanan zararlara panzehir (tiryâk) derecesindedir. Yağı sinir ve kulak ağrılarına faydalıdır.
[Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]

Süsen yağını kullansalar kulak ağrısına faydalıdır.
[Kitab-ı Tıbb]