🧠 Sinir ve Kas Hastalıkları (Kramp, Felç, Titreme vs.)
Uyuşma
Serbest metin
⚡ UYUŞMA (HADER)
Uyuşmaktır. İllettir ihdas eder dokunma duyusunda(hiss-i lemsîde) noksanlık, ya soğukluktan dolayı ki ihdas eder ruhta kalınlığı/yoğunluğu(gılazı) ya zehirlilik keyfiyetinden dolayı şu kimse gibi ki onu yılan soka ya sinir cevherinin kalınlığından/yoğunluğundan dolayı (Öyleye ruh nüfuz edemez) ya tıkanıklıktan dolayı hangi hılttan olursa olsun ya saklamak sebebi neyse ondan,(ki ruhun nüfuzuna mani olur) veremden yada bağlamaktan. Nitekim hadis olur uyuşma(hader) ayak üzere oturmaktan. ... Bu marazların yani kasılma ve gerilme ve titreme ve uyuşma(hader) ve seğirme marazlarının alametleri ve ilaçları mezkurdur felçte. ... Şu maraz ki bu marazlardan yani felç ve kasılma ve gerilme ve yüz felci(lakve) ve titreme ve uyuşmadan(haderden) kuruluktan ola uzaktır ricadan ve eğer bu marazların sahibine halas ola oturmak(cülûs) ile olur menekşe yağında sıcakla. Zira yaşlık-nemlendirme verir(tartîb eder) ve sıcakla tesir eder ya pişirile kabak ve Hint karpuzu ve hıyar ve acur(şenhıyâr) ve izafe kılına ona menekşe yağı ve oturtula onda ve yağlana ekmek ile her vakit, ta ki yaşlık-nemlenme(tartîb) hasıl ola ve içirile arpa suyu ki tohumlu ola ona ıspanak ve yaş kişniş ile, şeker ile ve burnuna damlatıla menekşe yağı. Zira dimağ(beyin) nemlendirilince bütün sinirler nemlendirilir ve gıda kılına et çorbası ve piliç çorbası tuzu azıcık (Tuzu çok olunca kurutur). Ve lazım ola sükuna ve rahata ne zaman kuyruk yarılıp kuruluk kasılması olan uzuv üzere bağlansa ve terk olunsa kokuncaya dek fayda eder yaşlandırma müddetinin uzunluğu ile.
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Uyuşmuş uzuv ilacı ki Yunancada marmisa derler: günlük , nohut(hımmâs)
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]
Uyuşmaktır. İllettir ihdas eder dokunma duyusunda(hiss-i lemsîde) noksanlık, ya soğukluktan dolayı ki ihdas eder ruhta kalınlığı/yoğunluğu(gılazı) ya zehirlilik keyfiyetinden dolayı şu kimse gibi ki onu yılan soka ya sinir cevherinin kalınlığından/yoğunluğundan dolayı (Öyleye ruh nüfuz edemez) ya tıkanıklıktan dolayı hangi hılttan olursa olsun ya saklamak sebebi neyse ondan,(ki ruhun nüfuzuna mani olur) veremden yada bağlamaktan. Nitekim hadis olur uyuşma(hader) ayak üzere oturmaktan. ... Bu marazların yani kasılma ve gerilme ve titreme ve uyuşma(hader) ve seğirme marazlarının alametleri ve ilaçları mezkurdur felçte. ... Şu maraz ki bu marazlardan yani felç ve kasılma ve gerilme ve yüz felci(lakve) ve titreme ve uyuşmadan(haderden) kuruluktan ola uzaktır ricadan ve eğer bu marazların sahibine halas ola oturmak(cülûs) ile olur menekşe yağında sıcakla. Zira yaşlık-nemlendirme verir(tartîb eder) ve sıcakla tesir eder ya pişirile kabak ve Hint karpuzu ve hıyar ve acur(şenhıyâr) ve izafe kılına ona menekşe yağı ve oturtula onda ve yağlana ekmek ile her vakit, ta ki yaşlık-nemlenme(tartîb) hasıl ola ve içirile arpa suyu ki tohumlu ola ona ıspanak ve yaş kişniş ile, şeker ile ve burnuna damlatıla menekşe yağı. Zira dimağ(beyin) nemlendirilince bütün sinirler nemlendirilir ve gıda kılına et çorbası ve piliç çorbası tuzu azıcık (Tuzu çok olunca kurutur). Ve lazım ola sükuna ve rahata ne zaman kuyruk yarılıp kuruluk kasılması olan uzuv üzere bağlansa ve terk olunsa kokuncaya dek fayda eder yaşlandırma müddetinin uzunluğu ile.
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Uyuşmuş uzuv ilacı ki Yunancada marmisa derler: günlük , nohut(hımmâs)
[Hasan B. Abdurrahmân - Ma la yesaüt tabibe cehluhu]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Hader (uyuşma)
(Arama Kelimeleri/Dizin: Hader, uyuşma, ügüşme, uyuşmak)
Uyuşmakdur. İlletdür ihdâs eder hiss-i lemsîde (dokınma duyusunda) noksân berd (sovukluk) içün (dan dolayı) ki ihdâs eder gılazı (yogunluk, koyulık) rûhda yâ keyfiyyet-i semmiyye içün şol kimesne gibi ki anı yılan soka yâ cevher-i asabuñ gılazı (yogunluk, koyulugı) içün (Öyleye rûh nüfûz edemez) yâ südde içün kankı hıltdan olursa olsun yâ saklamak sebebi içün (Nüfûz-ı rûha mâni' olur) veremden yâ baglamakdan. Nitekim hâdis olur hader ayak üzere oturmakdan.
...
Bu marazlaruñ ya'nî teşennüc ve temeddüd ve ra'şe ve hader ve ihtilâc marazlarınuñ alâmetleri ve ilâcları mezkûrdur fâlicde.
...
Şol maraz ki bu marazlardan ya'nî fâlic ve teşennüc ve temeddüd ve lakve ve ra'şe ve haderden yübsden ola ba'îddür recâdan ve eger bu marazlaruñ sâhibine halâs ola cülûs ile olur benefşe yagında ısıcakla. Zîrâ tartîb eder ve ısıcakla te'sîr eder yâ bişürile kabak ve bittîh-i Hindî ve hıyâr ve şenhıyâr ve muzâf kılına aña dühn-i benefşe ve cülûs etdürüle anda ve iddihân kılına etmek ile her vakt, tâ ki tartîb hâsıl ola ve içürüle arpa suyı ki mübezzir ola aña isfânâh ve yaş kişnîç ile, şeker ile ve burnına tamzurıla dühn-i benefşe. Zîrâ dimâg tartîb olınıcak cümle a'sâb tartîb olınur ve gızâ kılına et şorbası ve piliç şorbası tuzı azcuk (Tuzı çok olıcak tecfîf eder). Ve lâzım ola sükûna ve râhata kaçan kuyruk yarılup teşennüc yübsi olan uzv üzere baglansa ve terk olınsa kokıncaya dak fâ'ide eder tûl-i müddet-i tartîbi ile.
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
(Arama Kelimeleri/Dizin: Hader, uyuşma, ügüşme, uyuşmak)
Uyuşmakdur. İlletdür ihdâs eder hiss-i lemsîde (dokınma duyusunda) noksân berd (sovukluk) içün (dan dolayı) ki ihdâs eder gılazı (yogunluk, koyulık) rûhda yâ keyfiyyet-i semmiyye içün şol kimesne gibi ki anı yılan soka yâ cevher-i asabuñ gılazı (yogunluk, koyulugı) içün (Öyleye rûh nüfûz edemez) yâ südde içün kankı hıltdan olursa olsun yâ saklamak sebebi içün (Nüfûz-ı rûha mâni' olur) veremden yâ baglamakdan. Nitekim hâdis olur hader ayak üzere oturmakdan.
...
Bu marazlaruñ ya'nî teşennüc ve temeddüd ve ra'şe ve hader ve ihtilâc marazlarınuñ alâmetleri ve ilâcları mezkûrdur fâlicde.
...
Şol maraz ki bu marazlardan ya'nî fâlic ve teşennüc ve temeddüd ve lakve ve ra'şe ve haderden yübsden ola ba'îddür recâdan ve eger bu marazlaruñ sâhibine halâs ola cülûs ile olur benefşe yagında ısıcakla. Zîrâ tartîb eder ve ısıcakla te'sîr eder yâ bişürile kabak ve bittîh-i Hindî ve hıyâr ve şenhıyâr ve muzâf kılına aña dühn-i benefşe ve cülûs etdürüle anda ve iddihân kılına etmek ile her vakt, tâ ki tartîb hâsıl ola ve içürüle arpa suyı ki mübezzir ola aña isfânâh ve yaş kişnîç ile, şeker ile ve burnına tamzurıla dühn-i benefşe. Zîrâ dimâg tartîb olınıcak cümle a'sâb tartîb olınur ve gızâ kılına et şorbası ve piliç şorbası tuzı azcuk (Tuzı çok olıcak tecfîf eder). Ve lâzım ola sükûna ve râhata kaçan kuyruk yarılup teşennüc yübsi olan uzv üzere baglansa ve terk olınsa kokıncaya dak fâ'ide eder tûl-i müddet-i tartîbi ile.
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.