Hazımsızlık ve Midede yemeğin bozulması - fasid olması
Tuhme: "midede yemeğin bozulması, hazmedilmeden kalması ve bundan doğan rahatsızlık


Hazımsızlık-Tuhame te'nin ötresi ve ha'nın üstünü ile bir yemek hazmolmadan üzerine bir yemek yemekten hasıl olur, avam buna tokma derler ve eğer kusmak ve ishal ve susuzluk bile olursa kolera(heyza) derler. Ne zaman hissedilse midede gıda bozulması ekşilik ile ağızda yada tütün gibi geğirmek ile ya ağırlık ile ancak mideye... O zaman başlanıla kusmaya. Ve ne zaman müşkül olsa kusmak yada yemeğin ağırlığı meyleylese aşağıya yumuşatıla tabiat katı sıcak su ile. Su katı sıcak gerek. Zira ılıcak olsa mide bulantısı ve kusmak verir ama çok sıcak su mideyi gevşetip salıverdiği için kuvvetine gevşeklik verir bir miktar sakız katmak ile bu zarar defolur.Ve azıcık sakız ile ve götürüle. (Not: Yani eğer kusmada sıkıntı yaşanırsa, ÇOK sıcak su yani kişinin dayanabileceği sıcaklığın son noktasındaki su içilerek midedeki bozulmuş gıda bağırsaklara gitmeye zorlanır. Bu suyun sıcak olması şarttır çünkü ılık su olursa hem aşağı yollamaz hemde kusmaya daha çok tahrik verir. Ancak günümüzde gıda zehirlenmesi yaşandığında mide temizlenebilir o sebeple acili aramak daha uygundur, buradaki tavsiyeler ancak ambulansa ulaşılamayan hayatta kalma durumlarında son çare olarak yapılmalıdır. Bozulmuş gıda bağırsaklara yollanırsa orda da zarar vermez mi sorusuna cevap niteliğinde devamı:)
Müshil fitili yada lavman oluna yumuşak lavman ile.
Ne zaman mide pak kılınsa kullanıla bazı şerbetler ki mideyi kuvvetlendiricidir elma şarabı ve koruk şarabı gibi öd ağacı(ûd) kursu ile üzüm suyu(meybih). Üzüm suyu ayva şarabıdır ki bunlar mideyi kavi eder ve tabiatı tutar kabız eder ve ciğer ağrısına fayda eder ve mide bulantısını defeder yani sıcak mizaca sadeden vereler soğuk mizaca kokulandırılmış(mutayyeb) olan verilir ki kokulandırılmış ola, zencefil ve karanfil gibi fitillenmiş olana kokulandırılmış(mutayyeb) derler, ya sade ola mizaca göre ve gıda terk oluna ve ihtiyaç vardır bu durumda rahat olmaya ve sükuna-hareketsizliğe, ondan sonra dahil olsun o kişi hamama ve uyuyan olsun ve tedbir inceltile ondan sonra bir nice gün.
[İbnü'n-Nefîs - Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]

Şöyle bil ki hazımsızlığa(tuhme) ona derler kim mide bozulmuş ola yemekten, eğer kusmak ve ishal ve susuzluk dahi galip gelirse, sıcak suyla kusmak gerektir ve o gün bişey yememek gerektir ve gece nöbet şekeriyle gül şarabı(şarâb-ı verd-i taberzî) ve nar şarabını içeler ve ekşi tutucu yemişler yedirmek gerek ve karnına papatya(bâbûnec) yağını süreler ve nane ve kereviz ve tarhun yedireler ve hazma yardımcı olma hususunda uykudan iyi nesne yoktur.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]


Tokma yemek midede fasit-bozulmuş olmaktır eğer kusmak ve ishal ve susuzluk dahi bile olursa kolera(hayza) derler. İlaç: Yemek midede fasit olduğunu bilince sıcak suyla tezcek kusup mideyi arıtmak gerek, o gün gıdayı terk eylemek gerek, gece taze gül şarabı(şarâb-ı verd-i tarî) içmek gerek, eğer hatmi kaynatıp soğutup su yerine içmek gerek. Eğer mide kusmadan zayıf olursa piliç(firârîc) çorbasını içmek gerek üç güne değin. Kuvvete gelince taze gül şarabı ve naneli nar şarabı(şarâb-ı rummânîn-i muna'na') ve naneli koruk şarabı(şarâb-ı hasrem muna'na') içirmek gerek ve ekşi yemişlerden yedirmek gerek. Eğer yemek fasit olup soğuyup balgam olursa anason ve kimyon ve öd ve mastaki ve rezene kaynatıp içireler, karnına papatya yağını ve zeytinyağını dürteler ve nane ve kereviz ve tarhun yedireler. Koleraya(Hayzaya) uykudan daha iyi nesne yoktur. Eğer agarikonu(gârîkûnı) tek başına içseler mideye inen hıltları defede ve yemek ekşidiğine fayda eder ve mide ağrısına fayda eder.
[Mebâhis-i Emrâz]