Remad (Kül, Küller)

Mahiyeti: Bilinendir.
Hassaları: Cümleten küller kurutucudur velakin şiddet ve zayıflık ile kül sınıflarının ihtilafları vardır. Ve külü yıkamak, külün yıkayıcılığını(cilasını) azaltır ve ona yapışkanlık ve sızısız kurutma iras eder. Ve kül suyu çürütücü devalara dahil olur. Ve kül sınıflarının en kuvvetlisi incir ve sütleğen külleri olur, bakileri sularının yıkayıcılığı(cilası) o iki kül suyu yıkayıcılığından(cilası) az olur. Ve mazeryun külü ziyade yıkayıcı(cali) ve kurutucudur. Ve pelit misilli tutucu/büzücü(kabız) odun külü ile kan hapsedilir.
Çıbanlar ve Kurdeşenler: Azalara külü ile uyuz ve temriye üzere pansuman olunsa faydalıdır.
Şişler ve Sivilceler: İncir külü suyu yaramaz(habis) yaralara onuldurucudur ve yaradan fazla eti yer ve balgami yaralara faydalıdır, kezalik derin ve ulu yaralara dahi faydalıdır, zira yaramaz(fasit) eti yaralardan söker ve eski cerahat devalarının cerahati yapıştırması gibi yaraları o kül suyu yapıştırır.
Eklemler: Bazen kül suyundan ve hususan incir külünden bir miktar su ile veyahut zeytinyağından az bir şey ile yüksek mevkiden düşenlere ve kas gevşekliği/güçsüzlüğü(süstlüğü) olanlara içirilir. Ve küle zeytinyağı karıştırılıp bedene sürülse teri çeker ve sinir ağrısına ve felce açık faydası olur.
Baş Azaları: Kül suyu diş etlerini pekiştirir hususan pelit külünün pekiştirmesi ekser olur.
Göz Azaları: Mazeryun külü görmeyi keskinleştirir; pelin otu külü yaraları doldurur.
Göğüs Azaları: Mazeryun külü boğaz ağrısına faydalı olur hususan kırlangıç devası ile istimal oluna.
Sindirim Azaları: İncir külü suyu zeytinyağı ile içilse mideye arız olan kan donmasına faydalı olur.
Boşaltım Azaları: İncir veyahut pelit külünün suyu ile bazen bağırsak yarası ve eski akıntı ve basurlar ve fistüller için lavman olunur.
Zehirler: Sarıca örümcek ısıranlara kül suyu içmek faydalıdır ve kezalik pelit ve incir külü suyunu içmek alçı içirilenlere faydalıdır.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Remad: Kül yani yanmış küldür Türkçe; katma Süryanice; sendr Frankça; şinere Latince. Bütün küller kurutucudur. Bazılarını zikredelim.
Remadü’l-mazeryun: Sütleğen nevinin bir nevi mazeryundur, bunun külüdür. Yıkayıcılığı(cilası) ve pisliği vardır. Gözün aydınlığını artırır, hususan kırlangıç devası ile bile ola.
Remadü’l-bellut: Pelit ağacı külüdür. Tutucu/büzücüdür(kabızdır). Kanı tutar. Ve kökünün külünü üç güne değin her gün ikişer dirhemini elma şarabıyla içseler mide yaşlığına ve zahmetine muvafıktır.
Remad-ı hatabü’l-kerm: Üzüm çubuğu külüdür. A'lası eski olmaktır. Tabiatı soğuk ve kurudur, bazıları sıcaktır demişler. Bağırsak yarasına faydalıdır. Bundan yarım dirhem istimal olunur. Ama akciğere zarar eder, illa kitre islah eder. Ve sirke ile canavarlar ısırdığına ve kuduz it daladığına muvafıktır. Ve natrun ve sirke ile pansuman etseler ki hayalarda olan artık etleri giderir. Eski zeytinyağı ile ve sirke ile ve iç yağıyla karıştırıp yakı eyleseler eklemler gevşekliğine/güçsüzlüğüne(süstlüğüne) ve sinirler bozulduğuna muvafıktır.
Remadü’l-kasab: Kamış külüdür. A'lası Nabati ola yani Şami demektir. Tabiatı soğuk ve kurudur. Bazıları üçüncü derecede sıcak ve kurudur dediler. Öd tıkanıklığını açar. Bundan bir danık istimal olunur. Ama akciğere ziyan eder, illa kitre yahut şeker islah eder.
Remad-ı aşrü’l-hatatif: Kırlangıç yuvası külüdür. Bunun yakması böyledir ki bardağa koyup ağzını gil-i hikmet ile kapayıp tandırda bir saat tiz ateşte dura. Ondan çıkarıp ezip istimal edeler. Tabiatı soğuk ve kurudur. Kadınlar güç doğursalar bir miskal içireler. Ama akciğere ziyan eder, illa sirkencübin islah eder.
Remadü’s-seretan: Yengeçler külüdür. Bunun yanması çok nevi olur, ama Minhac'ın sözü üzere bardağa koyup gil-i hikmet ile kapayıp tandıra salalar, ondan çıkarıp ezeler. Tabiatı evvel derecede sıcaktır, ikincide kurudur.
Kül Suyu / Ma'ü’r-remad: Kül suyudur. Eğer çıbanları bu suyla yıkasalar eski etlerini giderip yeni et bitire. Eğer lavman eyleseler bağırsak çıbanlarına ve eskiden akan yaşlarına fayda ede ve cerahati bitire. Eğer on sekiz dirhemini azıcık zeytinyağı ile içseler İbni Baytar'ın sözü üzere içinde kan donduğunu giderir ve eğer yüksek yerden düşenlere içirseler hoş eder. Eğer on sekiz dirhemini yalnız içeler eski ishali keser ve bağırsak çıbanlarına kezalik fayda verir. Ve eğer zeytinyağı ile gövdeye sürseler terlete, sinir ve felç illetlerine fayda ede ve ağulu canavarlar dahi soktuğuna fayda vere.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Ramad: Küldür. Eğer üzüm çubuğu külünü eski iç yağıyla ve zeytinyağıyla ve sirkeyle karıştırıp yakı etseler eklemler gevşekliğine/güçsüzlüğüne(süstlüğüne) ve sinir bozulduğuna gayetle fayda ede. Ve sirkeyle karıştırıp yakı edip deride ve hayada olan artık etlere vursalar gidere. Eğer bakla samanının külünü tazeyken alsalar hamam içinde gövdeye sürseler kara uyuz etlerin eserlerini gövdeden gidere. Eğer pelit ağacı külünden üç güne dek her gün açla iki dirhemini elma şarabıyla içseler mide yaşlığına fayda ede.
Kül suyu / Maü’r-rumad: Kül suyudur. Yaramaz çıbanlara fayda ede. Eğer yaramaz çıbanları yıkasalar eski etlerini gidere, yeni et bitirir. Eğer lavman etseler bağırsakta olan çıbanlara ve eskiden akan yaşlara fayda eder. Cerahati bitirir. Eğer on sekiz dirhem azıcık suyla ve zeytinyağıyla karıştırıp içseler içte kan donduğunu gidere. Ve yüksek yerden düşene gayetle fayda ede. Eğer on sekiz dirhemini yalnızca içseler eski ishali kese ve bağırsak çıbanlarına fayda ede. Eğer zeytinyağıyla karıştırsalar gövdeye sürseler ter çıkara. Sinir ağrısına ve felce fayda ede. Eğer içseler ağulu canavarlar soktuğuna fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Rumad: O, yanan şeylerin külüdür. Aslının ihtilafı ile muhtelif olur. Onun kıvamı mürekkeptir dumandan ve yerden ve garip hararetten. Ve onun bazısı eğer bir isim ile mahsus olmuş ise zikrolunur nure ve sünger gibi ve bazısı kül ismi ile mahsus olundu. Bunda murat olan budur. Ve faydası muhteliftir. İyi ve hafif(latif) yanmış ola ve yıkamaya muhtaç ola ya olmaya. Küllerin bütün envaları mutlakan üçüncü mertebede kurudur. Onun soğuk ve sıcak olmasında ihtilaf olunmuş. Ve sahih olan aslına tabidir. Üzüm ağacının külü yarılan ve kırılan şeylere ve damarları pek eylemeye faydalıdır sürmek ile. Ve yaralara içmek ile. Ve böbreklere zararı vardır, kitre islah edicisidir. Ve şerbeti: Yarım miskale değindir. Ve yarım baş ağrısını ve basurları ve sivilceleri sakin eder mutlakan. Ve kamışın külü tıkanıklıkları açar ve yaraları etlendirir ve eserleri yıkar/temizler(cila eder) içmek ve sürmek ile. Zararı ve islahı evvelki gibidir. Ve bakla külü eserleri yıkar/temizler(cila eder) sürmek ile. Ve zeytin ve ayva külü, gözyaşını kat eylemekte ve gözü aydın eylemede ve yaraları zail eylemede tutya yerini tutar her ne güne istimal eyleseler. Ve pelidin külü kanı hapseder mutlakan ve şişleri sakin eder ve yiyici yarayı ziyade olmadan meneder. Ve katrana ve zifte batmış yünün külü ve kabağın külü zekerin ve makatın yaralarına denenmiştir. Ve kırlangıcın külü gözü islah eder. Ve onda hafif(latif) ameller vardır önceden geçti.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Remad: Küldür. Remad her nesne ki yanmış olup sonunda kalan nesneye itlak olunur, lakin remad diye itlak olundukta odunlar yanıp onlardan kalan yanık eczalar murat olunmak ıstılah olunmuştur. Malum ola ki her yanık ki köktür birbirine zıt olan cevherlerden terkip olunmuştur. Zira içinde olan duman ince/sulu-ince kıvamlı(rakik) cüzdür ve içinde olan topraksı madde(arziyyet) yoğun kıvamlı/kalın(galiz) cüzdür. Pes eğer külü yıkasalar içinde olan duman cüzü gider ve topraksı madde(arziyyet) saf kalıp yakması yani ısırıp yakması ve acıtması kalmaz. Kül mizacı aslı ki ondan hasıl olduğu nesnedir onun ihtilafı ile muhtelif olur, yani aslı ne mizaçta ise külü dahi ona yakın olur. Böyle olduğuna delil budur ki mesela pelit ağacının külünde tutuculuk/büzücülük(kabızlık) vardır ağacında olduğu gibi ve incir ağacının külünde yıkamak(cila etmek) vardır nitekim ağacında vardır ve kireçten yanmış olan külde keskinlik ve yıkayıcılık(cila) vardır nitekim kireçte vardır. Asma külünün yakıcı kuvveti vardır. Eğer eski iç yağı veyahut kuru üzüm ve bal ile ondan yakı etseler karaca et eziğine ve en yerleri gevşemesine ve sinir dolaşığına fayda eyleye. Eğer kızıl bure ile ondan yakı etseler hayalar derileri üzerinde olan fazla etleri yiyip eksilte. Eğer sirke ile ondan yakı etseler kuduz daladığına ve zehirli canavarlar soktuğuna fayda edip iyi eyleye. Bir yeri dağlamak için ettikleri devalar arasına girer yani katılır. Taze bakla samanından olan kül ile çiçek veyahut gicik ve uyuzdan kalan siyah nişanlara yakı etseler veyahut hamamda ovsalar siyah nişanları gidere ve eğer asma külünü muhkem dövüp ince edip ve bir bez paresi içinde koyup sıcak iken basur dedikleri çıbanlar üzerine yakı edip bastırsalar soğuk olunca tekrar sıcacık edip vursalar birbiri ardınca nice kere böyle etseler çıbanları giderip iyi eyleye. Asma odununun külü şakika yani başın bir tarafında olan ağrısı ilacına iyidir. Eğer pelit yemişi onun içinden çıktığı kabuk ki ona pelit cüftü derler, onun külünü ince elekten eleyip ondan sonra iki dirhem miktarını aç karınla her gün elma şarabı ile içseler midede olan fasit yaşlıkları giderip iyi ede, denenmiştir.
Kül suyu / Maü'r-remad: Kül suyu keskin sudur, hususan nefsinde keskin olan ve sütleğen ağaçlardan ve nebatattan olan küller suları ziyade keskindir. Deniz suyu makamına kaim olur. Kül ne denli keskin olursa ona göre kazıyıp yıkaması(cila etmesi) ve kabartıp yakması ve kurutması ziyade olur ve istimal caiz değildir illa dışarıdan caizdir. Eğer onunla sünger paresini ıslatıp irinli yaralar ve çıbanlar üzerine kosalar çürüklerini yiyip pak eyleye. Bağırsaklar içinde olan çıbanlar için onunla lavman ederler ve fazla olan eti dahi koparır. Gah olur kül suyunu muhkem karıştırıp ve çalkalayıp ondan sonra saf olmuşundan yarım vakiyye miktarını içerisinde kan donmuş olan kimseye, hususan yüksek yerden düşene veyahut ağır nesne ile vurulmuş olana ve kemikleri ırgalanmış olanlara ziyade fayda eder. Gah olur rutubet sebebi ile olan ishali tutup keser. Eğer zeytinyağı ile karıştırıp bedene sürseler deri çekip getire yani terlete. Eğer onunla yıkasalar veyahut pansuman edinseler sinirlere fayda eyleye. Felç marazına dahi fayda eyleye. Eğer içseler sarıca örümcek sokmasına fayda eyleye. Cümleten küller sıcaktır, tutucu/büzücüdür(kabızdır). Bu keyfiyet yani harareti ve tutuculuğu/büzücülüğü(kabızlığı) sebebi ile suyu faydalıdır. Kül suyu etmesinin yöntemi budur ki bir rıtl miktarı suya iki vakiyye yani yirmi dört dirhem kül koyup ve muhkem karıştırıp çalkalayalar ta alışa. Bu miktar ile olunca mutedil olur.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa'u't-Tabîbe Cehluhu]