🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Çöpleme - Helleboruslar ve Veratrum Album

Serbest metin
Harbak-ı Esved ve Harbak-ı Ebyaz (Kara ve Ak Çöpleme)
Siyah: Helleborus niger / Helleborus orientalis
Beyaz: Veratrum Album
Kara Çöpleme (Harbak-ı Esved):
Mahiyeti Hakkında: Biraz parçalardır ki ufalanır ve onun siyahı ve beyazı olur. Siyahının yakıcılığı beyazının yakıcılığından şiddetlidir ve onu toplayanlar sarımsak yiyerek ve şarap içerek onun zararından korunurlar. Onun bitkisinin yaprağı çınara benzer ve siyahlığı ondan şiddetlidir ve onun sapı kısa ve rengi mora meyillidir. Ve salkım şekli gibi şekli olup meyvesi onda olur ve onun kökleri ince siyah olup tek bir asıldan ve soğan başı gibi bir asıldan dallanır ve o bitkiden kullanılan o kökler olur ve onun bitkisi kurulukta olur.
Seçimi Hakkında: Onun en iyisi eski ile yeni arasında ve zayıf ile semiz arasında olanlar ve rengi kül rengi ve kırılması hızlı ve sert olmayan, içinde örümcek ağı gibi doku ola ve tadı keskin ve dili yakıcı olanlardır. Ve onun iyi kullanımı budur ki onun kökü yanındaki küçük dalları alınıp az su ile ıslatılıp soyulur ve o kabuklar alınıp gölgede kurutulur ve daha sonra ezilip elekten geçirildikten sonra kullanılır. Ve tek bir şerbeti üç kerme olur ve fıtrasalyun (yabani kereviz/kaya maydanozu) ve duku(yaban havucu tohumu) ile içirilmek en iyisi olur. Ve bazı kere bir dirheme varınca kadar içirilir.
Tabiatı Hakkında: Üçüncü dereceye varıncaya kadar sıcak ve kurudur.
Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Çözücü/eritici ve inceltici ve kuvvetli yıkayıcı/temizleyici(ciladır) hatta ölü eti yer. Ve asma dibinde bitse onun şerbetinde ishal edici kuvvet olur. Ve çöplemenin özelliklerindendir bedeni mizacından başka bir mizaca döndürmek ve yeni ve iyi mizaç ve gençlik vermek. Ve çok vaki olur ki kusturmak için ak çöpleme yenilir velakin kusma ve ishalden biri vaki olmaz velakin kusma ve ishal faydası onunla hasıl olur. Ve onun en çok uygunluğu erkeklere ve kadınlardan erkek gibi olanlara ve güçlülere ve gençlere ve bedeninde hılt ve kan fazlalığı olanlara olur ve başkalarına uygun olmaz. Ve çöpleme içimine uygun olan vakitler bahar mevsiminin ortası yani Nisan ve daha sonra Teşrin olur. Ve çöpleme içimi murat olundukta layık olur ki yoğun kıvamlı yemeklerden ve içeceklerden üç gün önce perhiz oluna ve eğlence ve sürür kullanıla ve akşam yemeği yenildikten sonra iki kere kusulup daha sonra çöpleme yenile.
Boşaltım Organları Hakkında: Sevdayı ve sevda galibiyetine faydalı olup zorlamaksızın bedende sevdayı ishal eder ve keza balgamı ve safrayı dahi çıkarır ve kana karışık olan her fazlalığı hatta bedenin en uç kısmından ve deriden dahi çıkarır. Ve vaciptir ki müshil karıştırılmakla hızlı ishal kılına ve fıtrasalyun ve dûkû dahi karıştırıla.
...
Ak Çöpleme (Harbak-ı Ebyaz):
Mahiyeti Hakkında: Onun beyazı kabuk ve kısa kabuklardır ve şekli parçalanabilir olup çürük nesnelere benzer ve beyazdır, onda ağırlık yoktur, ağır değildir ve keza hatmi köküne benzer. Ve beyazının acılığı siyahının acılığından şiddetlidir.
Seçimi Hakkında: Bu çeşit çöplemeden seçilen, tabiatı bozuk olmayan yüzeyi düz olanlardır ve beyaz, çabuk parçalanan ve hacmi büyük olanlardır; onun seçileni şiddetli yakıcılık ile derhal dili yakmaz ve salya çeker. Ve ama derhal şiddetle yakan boğucudur.
Tabiatı Hakkında: Üçüncü derecenin ortasında sıcak ve kurudur.
Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Beyazının acılığı ve siyahının sıcaklığı şiddetlidir, onu fare yerse helak olur ve fareyi öldürmek kastedildiğinde kavut ve bal içine gizlenip yedirilir. Ve et ile pişirilse eti çürütür... Pes çöpleme içenlere vaciptir ki kasılmaya faydaya yakın olan idrar söktürücü eşyaları hazırlık eyleye; mesela tavuk suyu ve zufa otu şarabı, yarpuz ve sedef ve mercimek kullanıla. Ve keza güzel kokulu yağlar yani su'd ve süsen ve acı bakladan elde edilen yağlar kullanıla.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Çöpleme bitkisi iki çeşittir. Birincisi ak çöpleme, ikincisi ise kara çöplemedir. Ak çöpleme, balgamı söker ve onu kusturarak dışarı çıkarır. Ak çöpleme, kara çöplemeden daha kuvvetli ve ondan daha tehlikelidir. Çünkü o çoğunlukla o kadar fazla miktarda madde çeker ki vücuttaki kuvvetin, çokluğu sebebiyle onu atmaya gücü yetmez. Bundan dolayı kasılma ve boğulma meydana gelir. Kara çöpleme bitkisi ise kara safrayı aşağıdan çıkarır. Bunun kuvveti ve tehlikesi daha azdır. Ak çöpleme bitkisinden yapılan sıvıyı içen kişinin nabzı, sıkışma meydana geldiğinde kusma anından hemen evvel geniş, düzensiz, oldukça zayıf ve yavaşdır... Hastanın durumu kötüleşürse ve gittikçe kötüye giderse, hastanın durumu kasılmaya ve hıçkırmaya meylederse bu hastanın nabzı küçük, zayıf, düzensüz, oldukça hızlı, değişken ve oldukça kesintisiz olur.
[Galenos Külliyatı]
Ak Çöpleme (Harbak-ı ebyaz): Marulcuk derler Türkçede; yaban pazısı derler Türkçede; kekeç Türkçede; bazıları kar çiçeği demişler Türkçede; bazıları dokuz tepeli derler Türkçede. Ak çöplemenin yaprağı sinirli yaprağa ve pazu yaprağına ve marul yaprağına benzer. Ve kökünün püskülleri vardır. Toplanacak vakti ekin zamanıdır. İyisi beyaz olup ve tez kırılıp salyası çıka, dile dokundursalar dili acıta. Felç ve sara(epilepsi) ve eklem için faydalıdır. Ve soğuk balgamı dahi kusturucudur. Eğer içseler mideyi muhtelif hıltlardan pak eder, türlü türlü nesneler çıkarır. Ve kadın kendinde götürünse (vajinal fitil yoluyla) adet kanını akıtır ve çocuğu öldürür. Eğer bunu koklasalar aksırtır. Ama dövülmüşünü içseler tehlikelidir. Kasılma ve boğulma (teşennüc ve ihtinâk) hasıl olur ve boğmaca getirir. Çok kullanılırsa adamı öldürür.
Kara Çöpleme (Harbak-ı esved): Karaca ot dedikleridir Türkçede. Kara çöpleme ak çöplemeden fazla yakar. Yaprağı kına yaprağına ve söğüt yaprağına dahi benzer. Siyahımsıdır ve baldıranı küçüktür. Çiçeği ak olur ve yalnız olmaz ve azıcık kızıllığa meyilli olur. Tohumu dikenli daneye benzer. Kökü siyah olur, saçaklı ve kıvrım olur. Bunun kökünün kabuğu kullanılır. Kuru yerlerde biter. Ve eğer kırsalar içinde toz çıkar. Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur. Çürük etleri yer. Kara çöpleme vesveseye ve melankoliye ve tüm sevdavi hastalıklara sahipül-Akakir'in sözü üzere çok faydası vardır. Kara çöpleme asmaya veya bağa yakın yerde bitse ve o bağda hasıl olan şıradan şarabı içseler müshil olur. Eğer göz devalarına çöpleme koysalar gözün görme gücünü arttırır(göregen eder). Ve tüm bedenden sevda ve balgamı ishal eder. Mesela bunun ishali sakmonyadan ziyadedir. Ve ilaca muhtaç olan eski hastalıklardan mani ve baş ağrısı ve yarım baş ağrısı gibilere gayet fayda verir. Ve yanmış sevda ve safrayı kolaylıkla çıkarır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Frenkçede eleboro negro, Arapçada hırbak-ı esved, Türkçede kara çöpleme. Tabiatı sıcak ve kurudur üçüncü derecede. Tadı acıdır ama zikrolunan otun kullanılanı köküdür, şartı odur ki evvel ıslah olunup daha sonra kullanalalar. Islahının yolu budur ki: Taze iken söz konusu kökü kalemtıraş ile üstünün kabuğunu kazıyalar. Daha sonra kalemtıraş ucuyla söz konusu kökü yarıp ortasında olan ipliğini çıkaralar. Daha sonra hafif dövdükten sonra bir gün bir gece damıtılmış anason suyunun içinde ıslatıp sonra kaynatıp söz konusu pişmişini bir bezden süzüp yumurta beyazıyla kestirip pekmez(rubb) edeler. Söz konusu pekmezden ihtiyaç vaktinde üçte bir dirhemden yarım dirheme varınca adamına göre ve hastalığına göre kullanalalar. Faydası: Yoğun kıvamlı, galiz yapışkan hıltlara hem olgunluk verip ve hem çıkarır. Hususen sevdavi hıltların güya süpürgesidir. Fakir sevdavi hastalıkta ekseriya kullandığım şeydir. Zira zikreylediğimiz minval üzere terbiye olundukta gayet hafif ve makul deva olur ve mahsus sevdai hastalıklar için güya Hak Sübhanehu ve Teala halk eylemiş bu eşyayı.
[Terceme-i Cedîde Fi'l-Havâssi'l-Müfrede]
Kara çöpleme tedbirinin sıfatı odur ki: Dilediğin kadar kara çöpleme kökünün kabundan alıp bir sıcak yerde bir gün bir gece anason suyu ile ıslatıp daha sonra hafifçe kaynatırsın. Baki kalan tortuyu gayet sıkarsın hatta bir şey baki kalmaya. Sonra o safi suyu benmari usulünde uygun ateş üzere koyarsın. Kaynar, yoğun kıvamlı, galiz olup bal gibi olur. Saklayıp ihtiyaç vaktinde kullanasın.
...Diyakatilkun hapının sıfatı odur ki: Yetmiş iki dirhem hanzal yağı alıp, garikun ve düzeltilmiş mahmude ve kara çöpleme her birinden kırk sekiz dirhem, sabır on iki dirhem. Cümlesi bir yerde ezilip halis arak içine ıslatıp o arakta mukaddema diyarıdun ıslanıp onda diyarıdunun rengi çıkmış ola. Ve eğer o arak kadar tarçın suyu bile konulsa gayet güzel olur. Bir sıcak yere konulup onda sekiz gün dura, daha sonra süzüp o safi uygun ateşte koyulaştırasın hatta hap etmek mertebesine vara. Şerbet miktarı altıda bir dirhemdür. Hastalığa uygun sular ile içile.
[Gayetü'l Münteha]
Siyah: Helleborus niger / Helleborus orientalis
Beyaz: Veratrum Album
Kara Çöpleme (Harbak-ı Esved):
Mahiyeti Hakkında: Biraz parçalardır ki ufalanır ve onun siyahı ve beyazı olur. Siyahının yakıcılığı beyazının yakıcılığından şiddetlidir ve onu toplayanlar sarımsak yiyerek ve şarap içerek onun zararından korunurlar. Onun bitkisinin yaprağı çınara benzer ve siyahlığı ondan şiddetlidir ve onun sapı kısa ve rengi mora meyillidir. Ve salkım şekli gibi şekli olup meyvesi onda olur ve onun kökleri ince siyah olup tek bir asıldan ve soğan başı gibi bir asıldan dallanır ve o bitkiden kullanılan o kökler olur ve onun bitkisi kurulukta olur.
Seçimi Hakkında: Onun en iyisi eski ile yeni arasında ve zayıf ile semiz arasında olanlar ve rengi kül rengi ve kırılması hızlı ve sert olmayan, içinde örümcek ağı gibi doku ola ve tadı keskin ve dili yakıcı olanlardır. Ve onun iyi kullanımı budur ki onun kökü yanındaki küçük dalları alınıp az su ile ıslatılıp soyulur ve o kabuklar alınıp gölgede kurutulur ve daha sonra ezilip elekten geçirildikten sonra kullanılır. Ve tek bir şerbeti üç kerme olur ve fıtrasalyun (yabani kereviz/kaya maydanozu) ve duku(yaban havucu tohumu) ile içirilmek en iyisi olur. Ve bazı kere bir dirheme varınca kadar içirilir.
Tabiatı Hakkında: Üçüncü dereceye varıncaya kadar sıcak ve kurudur.
Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Çözücü/eritici ve inceltici ve kuvvetli yıkayıcı/temizleyici(ciladır) hatta ölü eti yer. Ve asma dibinde bitse onun şerbetinde ishal edici kuvvet olur. Ve çöplemenin özelliklerindendir bedeni mizacından başka bir mizaca döndürmek ve yeni ve iyi mizaç ve gençlik vermek. Ve çok vaki olur ki kusturmak için ak çöpleme yenilir velakin kusma ve ishalden biri vaki olmaz velakin kusma ve ishal faydası onunla hasıl olur. Ve onun en çok uygunluğu erkeklere ve kadınlardan erkek gibi olanlara ve güçlülere ve gençlere ve bedeninde hılt ve kan fazlalığı olanlara olur ve başkalarına uygun olmaz. Ve çöpleme içimine uygun olan vakitler bahar mevsiminin ortası yani Nisan ve daha sonra Teşrin olur. Ve çöpleme içimi murat olundukta layık olur ki yoğun kıvamlı yemeklerden ve içeceklerden üç gün önce perhiz oluna ve eğlence ve sürür kullanıla ve akşam yemeği yenildikten sonra iki kere kusulup daha sonra çöpleme yenile.
Boşaltım Organları Hakkında: Sevdayı ve sevda galibiyetine faydalı olup zorlamaksızın bedende sevdayı ishal eder ve keza balgamı ve safrayı dahi çıkarır ve kana karışık olan her fazlalığı hatta bedenin en uç kısmından ve deriden dahi çıkarır. Ve vaciptir ki müshil karıştırılmakla hızlı ishal kılına ve fıtrasalyun ve dûkû dahi karıştırıla.
...
Ak Çöpleme (Harbak-ı Ebyaz):
Mahiyeti Hakkında: Onun beyazı kabuk ve kısa kabuklardır ve şekli parçalanabilir olup çürük nesnelere benzer ve beyazdır, onda ağırlık yoktur, ağır değildir ve keza hatmi köküne benzer. Ve beyazının acılığı siyahının acılığından şiddetlidir.
Seçimi Hakkında: Bu çeşit çöplemeden seçilen, tabiatı bozuk olmayan yüzeyi düz olanlardır ve beyaz, çabuk parçalanan ve hacmi büyük olanlardır; onun seçileni şiddetli yakıcılık ile derhal dili yakmaz ve salya çeker. Ve ama derhal şiddetle yakan boğucudur.
Tabiatı Hakkında: Üçüncü derecenin ortasında sıcak ve kurudur.
Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Beyazının acılığı ve siyahının sıcaklığı şiddetlidir, onu fare yerse helak olur ve fareyi öldürmek kastedildiğinde kavut ve bal içine gizlenip yedirilir. Ve et ile pişirilse eti çürütür... Pes çöpleme içenlere vaciptir ki kasılmaya faydaya yakın olan idrar söktürücü eşyaları hazırlık eyleye; mesela tavuk suyu ve zufa otu şarabı, yarpuz ve sedef ve mercimek kullanıla. Ve keza güzel kokulu yağlar yani su'd ve süsen ve acı bakladan elde edilen yağlar kullanıla.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Çöpleme bitkisi iki çeşittir. Birincisi ak çöpleme, ikincisi ise kara çöplemedir. Ak çöpleme, balgamı söker ve onu kusturarak dışarı çıkarır. Ak çöpleme, kara çöplemeden daha kuvvetli ve ondan daha tehlikelidir. Çünkü o çoğunlukla o kadar fazla miktarda madde çeker ki vücuttaki kuvvetin, çokluğu sebebiyle onu atmaya gücü yetmez. Bundan dolayı kasılma ve boğulma meydana gelir. Kara çöpleme bitkisi ise kara safrayı aşağıdan çıkarır. Bunun kuvveti ve tehlikesi daha azdır. Ak çöpleme bitkisinden yapılan sıvıyı içen kişinin nabzı, sıkışma meydana geldiğinde kusma anından hemen evvel geniş, düzensiz, oldukça zayıf ve yavaşdır... Hastanın durumu kötüleşürse ve gittikçe kötüye giderse, hastanın durumu kasılmaya ve hıçkırmaya meylederse bu hastanın nabzı küçük, zayıf, düzensüz, oldukça hızlı, değişken ve oldukça kesintisiz olur.
[Galenos Külliyatı]
Ak Çöpleme (Harbak-ı ebyaz): Marulcuk derler Türkçede; yaban pazısı derler Türkçede; kekeç Türkçede; bazıları kar çiçeği demişler Türkçede; bazıları dokuz tepeli derler Türkçede. Ak çöplemenin yaprağı sinirli yaprağa ve pazu yaprağına ve marul yaprağına benzer. Ve kökünün püskülleri vardır. Toplanacak vakti ekin zamanıdır. İyisi beyaz olup ve tez kırılıp salyası çıka, dile dokundursalar dili acıta. Felç ve sara(epilepsi) ve eklem için faydalıdır. Ve soğuk balgamı dahi kusturucudur. Eğer içseler mideyi muhtelif hıltlardan pak eder, türlü türlü nesneler çıkarır. Ve kadın kendinde götürünse (vajinal fitil yoluyla) adet kanını akıtır ve çocuğu öldürür. Eğer bunu koklasalar aksırtır. Ama dövülmüşünü içseler tehlikelidir. Kasılma ve boğulma (teşennüc ve ihtinâk) hasıl olur ve boğmaca getirir. Çok kullanılırsa adamı öldürür.
Kara Çöpleme (Harbak-ı esved): Karaca ot dedikleridir Türkçede. Kara çöpleme ak çöplemeden fazla yakar. Yaprağı kına yaprağına ve söğüt yaprağına dahi benzer. Siyahımsıdır ve baldıranı küçüktür. Çiçeği ak olur ve yalnız olmaz ve azıcık kızıllığa meyilli olur. Tohumu dikenli daneye benzer. Kökü siyah olur, saçaklı ve kıvrım olur. Bunun kökünün kabuğu kullanılır. Kuru yerlerde biter. Ve eğer kırsalar içinde toz çıkar. Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur. Çürük etleri yer. Kara çöpleme vesveseye ve melankoliye ve tüm sevdavi hastalıklara sahipül-Akakir'in sözü üzere çok faydası vardır. Kara çöpleme asmaya veya bağa yakın yerde bitse ve o bağda hasıl olan şıradan şarabı içseler müshil olur. Eğer göz devalarına çöpleme koysalar gözün görme gücünü arttırır(göregen eder). Ve tüm bedenden sevda ve balgamı ishal eder. Mesela bunun ishali sakmonyadan ziyadedir. Ve ilaca muhtaç olan eski hastalıklardan mani ve baş ağrısı ve yarım baş ağrısı gibilere gayet fayda verir. Ve yanmış sevda ve safrayı kolaylıkla çıkarır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Frenkçede eleboro negro, Arapçada hırbak-ı esved, Türkçede kara çöpleme. Tabiatı sıcak ve kurudur üçüncü derecede. Tadı acıdır ama zikrolunan otun kullanılanı köküdür, şartı odur ki evvel ıslah olunup daha sonra kullanalalar. Islahının yolu budur ki: Taze iken söz konusu kökü kalemtıraş ile üstünün kabuğunu kazıyalar. Daha sonra kalemtıraş ucuyla söz konusu kökü yarıp ortasında olan ipliğini çıkaralar. Daha sonra hafif dövdükten sonra bir gün bir gece damıtılmış anason suyunun içinde ıslatıp sonra kaynatıp söz konusu pişmişini bir bezden süzüp yumurta beyazıyla kestirip pekmez(rubb) edeler. Söz konusu pekmezden ihtiyaç vaktinde üçte bir dirhemden yarım dirheme varınca adamına göre ve hastalığına göre kullanalalar. Faydası: Yoğun kıvamlı, galiz yapışkan hıltlara hem olgunluk verip ve hem çıkarır. Hususen sevdavi hıltların güya süpürgesidir. Fakir sevdavi hastalıkta ekseriya kullandığım şeydir. Zira zikreylediğimiz minval üzere terbiye olundukta gayet hafif ve makul deva olur ve mahsus sevdai hastalıklar için güya Hak Sübhanehu ve Teala halk eylemiş bu eşyayı.
[Terceme-i Cedîde Fi'l-Havâssi'l-Müfrede]
Kara çöpleme tedbirinin sıfatı odur ki: Dilediğin kadar kara çöpleme kökünün kabundan alıp bir sıcak yerde bir gün bir gece anason suyu ile ıslatıp daha sonra hafifçe kaynatırsın. Baki kalan tortuyu gayet sıkarsın hatta bir şey baki kalmaya. Sonra o safi suyu benmari usulünde uygun ateş üzere koyarsın. Kaynar, yoğun kıvamlı, galiz olup bal gibi olur. Saklayıp ihtiyaç vaktinde kullanasın.
...Diyakatilkun hapının sıfatı odur ki: Yetmiş iki dirhem hanzal yağı alıp, garikun ve düzeltilmiş mahmude ve kara çöpleme her birinden kırk sekiz dirhem, sabır on iki dirhem. Cümlesi bir yerde ezilip halis arak içine ıslatıp o arakta mukaddema diyarıdun ıslanıp onda diyarıdunun rengi çıkmış ola. Ve eğer o arak kadar tarçın suyu bile konulsa gayet güzel olur. Bir sıcak yere konulup onda sekiz gün dura, daha sonra süzüp o safi uygun ateşte koyulaştırasın hatta hap etmek mertebesine vara. Şerbet miktarı altıda bir dirhemdür. Hastalığa uygun sular ile içile.
[Gayetü'l Münteha]
Erişim kontrol ediliyor…
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Çöpleme,harbak,Helleboruslar ve veratrum album
Harbak-ı Esved ve Harbak-ı Ebyaz (Kara ve Ak Çöpleme)
Kara Çöpleme (Harbak-ı Esved):
Mahiyeti Hakkında: Biraz parçalardır ki ufalanır ve onun siyahı ve beyazı olur. Siyahının yakıcılığı beyazının yakıcılığından şiddetlidir ve onu toplayanlar sarımsak yiyerek ve şarap içerek onun zararından korunurlar. Onun bitkisinin yaprağı çınara benzer ve siyahlığı ondan şiddetlidir ve onun sapı kısa ve rengi mora meyillidir. Ve salkım şekli gibi şekli olup meyvesi onda olur ve onun kökleri ince siyah olup tek bir asıldan ve soğan başı gibi bir asıldan dallanır ve o bitkiden kullanılan o kökler olur ve onun bitkisi kurulukta olur.
Seçimi Hakkında: Onun en iyisi eski ile yeni arasında ve zayıf ile semiz arasında olanlar ve rengi kül rengi ve kırılması hızlı ve sert olmayan, içinde örümcek ağı gibi doku ola ve tadı keskin ve dili yakıcı olanlardır. Ve onun iyi kullanımı budur ki onun kökü yanındaki küçük dalları alınıp az su ile ıslatılıp soyulur ve o kabuklar alınıp gölgede kurutulur ve daha sonra ezilip elekten geçirildikten sonra kullanılır. Ve tek bir şerbeti üç kerme olur ve fıtrasalyun (yabani kereviz/kaya maydanozu) ve duku(yaban havucu tohumu) ile içirilmek en iyisi olur. Ve bazı kere bir dirheme varınca kadar içirilir.
Tabiatı Hakkında: Üçüncü dereceye varıncaya kadar sıcak ve kurudur.
Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Çözücü/eritici ve inceltici ve kuvvetli yıkayıcı/temizleyici(ciladır) hatta ölü eti yer. Ve asma dibinde bitse onun şerbetinde ishal edici kuvvet olur. Ve çöplemenin özelliklerindendir bedeni mizacından başka bir mizaca döndürmek ve yeni ve iyi mizaç ve gençlik vermek. Ve çok vaki olur ki kusturmak için ak çöpleme yenilir velakin kusma ve ishalden biri vaki olmaz velakin kusma ve ishal faydası onunla hasıl olur. Ve onun en çok uygunluğu erkeklere ve kadınlardan erkek gibi olanlara ve güçlülere ve gençlere ve bedeninde hılt ve kan fazlalığı olanlara olur ve başkalarına uygun olmaz. Ve çöpleme içimine uygun olan vakitler bahar mevsiminin ortası yani Nisan ve daha sonra Teşrin olur. Ve çöpleme içimi murat olundukta layık olur ki yoğun kıvamlı yemeklerden ve içeceklerden üç gün önce perhiz oluna ve eğlence ve sürür kullanıla ve akşam yemeği yenildikten sonra iki kere kusulup daha sonra çöpleme yenile.
Boşaltım Organları Hakkında: Sevdayı ve sevda galibiyetine faydalı olup zorlamaksızın bedende sevdayı ishal eder ve keza balgamı ve safrayı dahi çıkarır ve kana karışık olan her fazlalığı hatta bedenin en uç kısmından ve deriden dahi çıkarır. Ve vaciptir ki müshil karıştırılmakla hızlı ishal kılına ve fıtrasalyun ve dûkû dahi karıştırıla.
...
Ak Çöpleme (Harbak-ı Ebyaz):
Mahiyeti Hakkında: Onun beyazı kabuk ve kısa kabuklardır ve şekli parçalanabilir olup çürük nesnelere benzer ve beyazdır, onda ağırlık yoktur, ağır değildir ve keza hatmi köküne benzer. Ve beyazının acılığı siyahının acılığından şiddetlidir.
Seçimi Hakkında: Bu çeşit çöplemeden seçilen, tabiatı bozuk olmayan yüzeyi düz olanlardır ve beyaz, çabuk parçalanan ve hacmi büyük olanlardır; onun seçileni şiddetli yakıcılık ile derhal dili yakmaz ve salya çeker. Ve ama derhal şiddetle yakan boğucudur.
Tabiatı Hakkında: Üçüncü derecenin ortasında sıcak ve kurudur.
Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Beyazının acılığı ve siyahının sıcaklığı şiddetlidir, onu fare yerse helak olur ve fareyi öldürmek kastedildiğinde kavut ve bal içine gizlenip yedirilir. Ve et ile pişirilse eti çürütür... Pes çöpleme içenlere vaciptir ki kasılmaya faydaya yakın olan idrar söktürücü eşyaları hazırlık eyleye; mesela tavuk suyu ve zufa otu şarabı, yarpuz ve sedef ve mercimek kullanıla. Ve keza güzel kokulu yağlar yani su'd ve süsen ve acı bakladan elde edilen yağlar kullanıla.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Harbak-ı Esved ve Harbak-ı Ebyaz (Kara ve Ak Çöpleme)
Kara Çöpleme (Harbak-ı Esved):
Mahiyeti Hakkında: Biraz parçalardır ki ufalanır ve onun siyahı ve beyazı olur. Siyahının yakıcılığı beyazının yakıcılığından şiddetlidir ve onu toplayanlar sarımsak yiyerek ve şarap içerek onun zararından korunurlar. Onun bitkisinin yaprağı çınara benzer ve siyahlığı ondan şiddetlidir ve onun sapı kısa ve rengi mora meyillidir. Ve salkım şekli gibi şekli olup meyvesi onda olur ve onun kökleri ince siyah olup tek bir asıldan ve soğan başı gibi bir asıldan dallanır ve o bitkiden kullanılan o kökler olur ve onun bitkisi kurulukta olur.
Seçimi Hakkında: Onun en iyisi eski ile yeni arasında ve zayıf ile semiz arasında olanlar ve rengi kül rengi ve kırılması hızlı ve sert olmayan, içinde örümcek ağı gibi doku ola ve tadı keskin ve dili yakıcı olanlardır. Ve onun iyi kullanımı budur ki onun kökü yanındaki küçük dalları alınıp az su ile ıslatılıp soyulur ve o kabuklar alınıp gölgede kurutulur ve daha sonra ezilip elekten geçirildikten sonra kullanılır. Ve tek bir şerbeti üç kerme olur ve fıtrasalyun (yabani kereviz/kaya maydanozu) ve duku(yaban havucu tohumu) ile içirilmek en iyisi olur. Ve bazı kere bir dirheme varınca kadar içirilir.
Tabiatı Hakkında: Üçüncü dereceye varıncaya kadar sıcak ve kurudur.
Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Çözücü/eritici ve inceltici ve kuvvetli yıkayıcı/temizleyici(ciladır) hatta ölü eti yer. Ve asma dibinde bitse onun şerbetinde ishal edici kuvvet olur. Ve çöplemenin özelliklerindendir bedeni mizacından başka bir mizaca döndürmek ve yeni ve iyi mizaç ve gençlik vermek. Ve çok vaki olur ki kusturmak için ak çöpleme yenilir velakin kusma ve ishalden biri vaki olmaz velakin kusma ve ishal faydası onunla hasıl olur. Ve onun en çok uygunluğu erkeklere ve kadınlardan erkek gibi olanlara ve güçlülere ve gençlere ve bedeninde hılt ve kan fazlalığı olanlara olur ve başkalarına uygun olmaz. Ve çöpleme içimine uygun olan vakitler bahar mevsiminin ortası yani Nisan ve daha sonra Teşrin olur. Ve çöpleme içimi murat olundukta layık olur ki yoğun kıvamlı yemeklerden ve içeceklerden üç gün önce perhiz oluna ve eğlence ve sürür kullanıla ve akşam yemeği yenildikten sonra iki kere kusulup daha sonra çöpleme yenile.
Boşaltım Organları Hakkında: Sevdayı ve sevda galibiyetine faydalı olup zorlamaksızın bedende sevdayı ishal eder ve keza balgamı ve safrayı dahi çıkarır ve kana karışık olan her fazlalığı hatta bedenin en uç kısmından ve deriden dahi çıkarır. Ve vaciptir ki müshil karıştırılmakla hızlı ishal kılına ve fıtrasalyun ve dûkû dahi karıştırıla.
...
Ak Çöpleme (Harbak-ı Ebyaz):
Mahiyeti Hakkında: Onun beyazı kabuk ve kısa kabuklardır ve şekli parçalanabilir olup çürük nesnelere benzer ve beyazdır, onda ağırlık yoktur, ağır değildir ve keza hatmi köküne benzer. Ve beyazının acılığı siyahının acılığından şiddetlidir.
Seçimi Hakkında: Bu çeşit çöplemeden seçilen, tabiatı bozuk olmayan yüzeyi düz olanlardır ve beyaz, çabuk parçalanan ve hacmi büyük olanlardır; onun seçileni şiddetli yakıcılık ile derhal dili yakmaz ve salya çeker. Ve ama derhal şiddetle yakan boğucudur.
Tabiatı Hakkında: Üçüncü derecenin ortasında sıcak ve kurudur.
Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Beyazının acılığı ve siyahının sıcaklığı şiddetlidir, onu fare yerse helak olur ve fareyi öldürmek kastedildiğinde kavut ve bal içine gizlenip yedirilir. Ve et ile pişirilse eti çürütür... Pes çöpleme içenlere vaciptir ki kasılmaya faydaya yakın olan idrar söktürücü eşyaları hazırlık eyleye; mesela tavuk suyu ve zufa otu şarabı, yarpuz ve sedef ve mercimek kullanıla. Ve keza güzel kokulu yağlar yani su'd ve süsen ve acı bakladan elde edilen yağlar kullanıla.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.
