Abonelikler
Uygulamamızı indirin
Freed Science

Kadim Tıbbın İhyası

Özgür Tıp amblemi

Tıbbi Miras Arşivi

🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿

Fatrasaliyun, Kök Maydonoz, Smyrnium olusatrum

Fatrasaliyun, Kök Maydonoz, Smyrnium olusatrum — 1
1 / 1
Serbest metin
Petroselinum crispum var. tuberosum (Hamburg maydanozu) ile diğer geç dönem veya eski Petroselinum türlerinin (maydanozların) aynı ve benzer tabiatta olduğuna inanıyoruz. Kökü olanlar daha kuvvetlidir ve daha fazla hararete sahiptir; kökü olmayanlar ise daha az hararete sahiptir, ancak hepsi yine de birinci ile ikinci derece arasında sıcak tabiatlıdır.
Belesan Otu
Arapçada izmirinö, izmirinü miryafilün; Türkçede belesan otu. Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur. Faydası eğer zikrolunan otun kökünü ve yaprağını kaynatıp içseler bütün soğuktan olan illetlere fayda eder, bilhassa göğüste ve akciğerde olan hıltları pak eder ve kızdırır ve öksürüğe fayda eder. Ve eğer zikrolunan otun çiçeğini, yaprağını ve kökünü toplayıp imbikte damıtıp suyunu içseler böbrekte ve mesanede olan taşları eritip/çözüp çıkarır ve ağrılarını sakin eder. Söz konusu otun eğer tohumu, eğer yaprağı ve eğer suyu beden dahilinde ve beden haricinde olan yaraların tümüne fayda eder ve zehirli hayvanlar soktuğuna bilhassa faydası kesindir ve kangren (akile) illetinde misli bulunmaz bir devadır. Ve eğer zikrolunan otu kaynatıp hatunlar buğusuna otursalar rahim tıkanıklıklarını (süddelerini) açıp adet kanını yürütüp rahmin asli tabiatına dönmesini sağlayıp hamileliğe yardımcı olur ve cima şehvetini artırır. Ve eğer söz konusu otun tohumunu kemal bulduktan sonra toplayıp şeker ile beraber ezip akşamda ve sabahta birer dirhem miktarı kullansalar beden dahilinde olan yoğun kıvamlı/kalın(galiz) yelleri dağıttığından/çıkardığından(tahlil eylediğinden) başka daha önce zikredilen illetlere büyük faydası vardır.
[Terceme-i Cedîde Fi'l-Havâssi'l-Müfrede]

Fatrâsâliyûn (Yaban Kerevizi)
Fatrasaliyun: Türkçede yaban kerevizi derler, bazıları maydanozdur dediler; Arapçada kerefsü’l-cebeli; Süryanicede kerefsa. Fatrasaliyun ve petrasaliyun yani taş kerevizi demektir ama resimli (musavver) kitapta asıl maydanoz budur der ve bütün cari olan eğer Frenkler fatrasaliyun maydanozdur dediler ve tasvirini dahi maydanoz olmak üzerine yazmışlar. İbni Baytar, İhtiyarat ve Takvimü’l-Edviye'nin sözüne göre yaban kerevizine Arapçada es-sales derler ve Frenkler persil vulaga derler. Kısacası kerevizin, maydanozun ve yaban kerevizinin tasviri ve şekilleri yetmiş bir kızıl rakamlı resimli (musavver) kitapta mevcuttur. Geldik maksadımız olan fatrasaliyunun tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur. Bazıları evvelde dediler. Mideye gayet uygundur eğer mesane illetine pişirip ve çiğ dahi suyunu sıkıp içseler faydalıdır. Her ne yemek pişirirlerse bundan koysalar tez hazmolur, bilhassa mesanesi ve idrar darlığı/zorluğu olanlara ziyade faydası vardır ve ağız kokusuna, mide buharına ve diş dipleri oynamışına son derece faydalıdır. Eğer tavuk suyuna koyup hastalara verilen çorbalara azıcık nane ile bile konsa soğumuş midelere faydalıdır ama hasta zayıf ise nane vermeyeler azıcık maydanoz vereler. Yunan kitaplarında bunun tabiatında soğukluk dahi vardır demişler. Ve kökü yaprağından iyidir ve tohumu macunlara girer ve ağız kokusu için ve mide buharı için eyledikleri terkip macunlara ve haplara koyarlar, uygundur. Eğer maydanoz, eğer kökü ve eğer tohumu son derece idrar söktürücüdür, idrarı derhal yürütür ve yağlı ve semiz otların ve yemeklerin zararını defeder. Şerbet miktarı beş dirhemdir, fazlası sıcak karaciğere ve dalağa ziyan eder ancak sarı halile ve şeker düzeltir. Bunun bedeli yarım ağırlığı kadar bostani kerevizdir ve kökünün ve tohumunun dahi yarım ağırlığı kadar bostani kereviz kökü ve tohumudur. Ve maydanozun bir çeşidine dahi ki küçük yapraklı ola bostani sedef çeşididir derler Türkçede biganus derler. Bunun tabiatı dahi evvelki çeşit tabiatındadır derler.
Evrasaliyun: Dağ kerevizi yani yaban kerevizidir. Fe babında fatrasaliyun diye zikrolunur. Ama bazıları bunu maydanozdur derler.
Cebel kerevizi tohumu (Bezrü'l-kerefsü'l-cebeli): Yaban kerevizi tohumudur. Fatrasaliyun diye fe babında zikrolunur.
Zefker: Yaban kerevizi tohumudur. Fatrasaliyundur fe babında zikrolunur. Bazıları fatrasaliyun maydanozdur dediler.
Semurniyun: Yaban kerevizidir. Semuniyun dahi derler. Kef babında kereviz çeşitlerinde zikrolunur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Hazat-ı uhra: Bir ottur ki kereviz gibi biter. Yaban kerevizi dahi derler. Mideye iyidir. Yelleri dağıtır. Yemeği hazmeder. Mahmurluğu yok eder. Bedenin mizacını iyi eyler. Soğuk karaciğeri kızdırır. Ve çok yeseler gövde sarılığını giderir. Ve dalak tıkanıklıklarını (süddelerini) açar. Ve böbreği kızdırır. Ve kilo aldırır(semizletir). Ve mesaneyi arıtır. Nezlelere fayda ede. Ve basurlara fayda ede eğer yakı edip vursalar veyahut yeseler.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Fatrasaliyun: Yunan ismidir. Yaban kerevizi demektir, Arapçada kerefsü’l-cebeli ve Farsçada kerefs-i kuhi derler. Tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur, mideye gayet uygundur eğer mesane illetine pişirip ve çiğ dahi suyunu sıkıp içseler faydalıdır ve her ne yemek pişirirlerse bundan koysalar tez hazmolur ve ağız kokusuna, mide buharına ve diş dipleri oynamasına son derece faydalıdır ve kökü yaprağından iyidir ve tohumu macunlara girer bunun bedeli yarım kendi kadar bostani kerevizdir.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]

Orijinal Tarihî Metin

Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.

İzmirinö Arabî, izmirinü miryâfilün, Türkî belesân otı. Tabî'atı hârr yâbisdür derece-i sâlisede. Fâ'idesi eger zikr olınan otuñ kökin ve yapragın kaynadup içseler cümle sovukdan olan illetlere fâ'ide eder husûsan gögüsde ve akcigerde olan hıltları pâk eder ve kızdurur ve öksürüge fâ'ide eder. Ve eger zikr olınan otuñ çiçegin ve yapragın ve kökin cem' edüp inbikde takdîr edüp suyın içseler bögrekde ve kavukda olan taşları eridüp çıkarur ve agrıların sâkin eder. Mezkûr otuñ eger tohmı ve eger yapragı ve eger suyı dâhil-i bedende ve hâric-i bedende olan yârelerüñ cümlesine fâ'ide eder ve zehirlü hayvânât sokdugına bi'l-hâssa fâ'idesi mukarrerdür ve âkile illetinde misli bulınmaz bir devâdur. Ve eger zikr olınan otı kaynadup hâtûnlar bugına otursalar rahim süddelerin açup hayzı idrâr edüp rahmiñ tabî'at-ı asliyyesine avdet etdürüp hamle mu'în olur ve şehvet-i cimâ'ı arturur. Ve eger mezkûr otuñ tohmın kemâl buldukdan soñra cem' eyleyüp sükker ile ma'an sahk eyleyüp ahşamda ve sabâhda birer dirhem mikdârı isti'mâl etseler dâhil-i bedende olan riyâh-ı galîzayı tahlîl eyledüginden mâ'adâ zikr-i sâbık olan illetlere azîm nef'i vardur.
[Terceme-i Cedîde Fi'l-Havâssi'l-Müfrede]

Orijinal metnin devamı kilitli

Erişim kontrol ediliyor…

Yorumlar

Yorumlar yükleniyor…

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.