🐓 Horoz Eti (Dîk / Bednus)
Horoz eti diktir. "Düyuk" "dik"in cemidir, horoz manasınadır. Mahiyeti Hakkında: Yaşlı horozun hassası vardır, biz onları zikreyleriz: Yaşlı horozun pişmesinin yolunu Galenos zikredip dedi ki yaşlı horoz yem ile gıdalanır ve besiye konulur, o miktar semirtilir ki hareketinde düşer ve kalkar, bir düzüye yürümeye kadir olmaz ve ondan sonra boğazlanıp karnında olan sakatatı çıkarılır ve karnı tuz ile doldurulup dikilir ve yirmi kıst su ile pişirilir ve üç kütuli su kalıncaya kadar kaynatılır ve bir defada o üç kütuli su içilir. Bu yol Galenos'un beyan eylediği yoldur, inşallahü teala mualecelerde horoz çorbası geldikçe bu miktar üzere bizim dahi ziyademiz yer yer zikrolunur. Seçimi Hakkında: Rufus der ki horozun iyisi ötmek ve bağırmak mertebesine varmayanlardır ve tavuğun iyisi henüz yumurtaya başlamayandır, zamanı bu miktardan ziyade olan horoz ve tavuk yaramazdır. Tabiatı Hakkında: Piliçlerin(Ferârîcin) yağı büyük tavuğun yağından hararetlidir. Fiilleri ve Özellikleri Hakkında: Horoz husyesinin eti makbuldür ve hazmı tezdir. Eklemler Hakkında: Horozların zikrolunan çorbası titremeye(ra'şeye) ve eklem ağrısına muvafık olur ve vacip olur ki bu hastalıklar için çorbası kullanılan yaşlı horoz(dîk-i herim) besfayic ve dere otu ve tuz ile yirmi kütuli su içinde suyun üçte biri veyahut çeyreği kalıncaya kadar pişirile. Ve tavuk beynisi burun kanamasını haps ve meneder eğer o kanama dimağın perdelerine arız olur ise. Göğüs Organları Hakkında: Zikrolunan horoz çorbası nefes darlığına(rebveye) faydalıdır. Ve tavuğun eti sesi tasfiye eder. Yaşlı horozun çorbası dere otu ve aspir ile zikrolunan menfaatleri toplayıcıdır. Ve piliçlerin etsuyu çorbası(isfîdbâcı) mide iltihabını sakin eder. Beslenme Organları Hakkında: Horoz çorbası yelden arız olan mide ağrısına faydalıdır. Boşaltım Organları Hakkında: Yaşlı horozun çorbası besfayic ve dere otu ile kulunca cidden faydalıdır. Genç tavuk eti meniyi ziyade eder. Ve vasfı zikrolunan horoz çorbası besfayic ile kara safrayı(sevdayı) ishal eder ve aspir ile içilir ise balgamı ishal eder. Ve o çorba tutucu/büzücü devalar ile beraber pişirilip bağırsak sıyrılması(sahc) için kullanılır. Ve süt ile pişirilip mesane yiyici yaraları(kurhaları) için kullanılır. Zehirler Hakkında: Tavuk veyahut horoz kalbi tarafından yarılıp haşereler soktuğu mahallin üzerine konsa saatten saate biri giderilip bir diğeri dahi konsa zehrin yayılmasından ve uzuvlara sirayet etmesinden meneder. Ve zehir içirilen kimseye horozların ve tavuğun pişmişi dere otu ve tuz ile bulamaç edinilip yedirilse kusturur, zehri çıkarıp cidden faydalı olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Sıcak ve kuru ola horoz ey namdar / Kulunç ehline aşırı fazla faydası var / İlla ki adamda safra artırır / Yıllanmış şarap onun ziyanını götürür.
[Tutmacı - Tabî'atnâme]
Horoz çorbası kulunç ve titremeye ve komaya/uyku haline(sübâta) ve nefes darlığına(dîku'n-nefese) ve eklemler ağrısına muvafıktır ve mide yelini giderir. Eğer bir dirhem horoz tersini iki dirhem tarçını, iki dirhem köknar içini döveler, karıştıralar kaynatılmış şarap ile içireler şu kişiye ki böbreğinde yahut su yolunda taş bitmiş ola erite, çıkara. Eğer keten tohumunun lüabını bile katarlarsa ne ki mesanede ağrı varsa gidere ve yılan ve çıyan soktuğuna ve kuduz köpek ısırdığı yere horozu yarıp vururlarsa ki soğuduğunda bir daha vuralar, üç keze değin ziyan götürür.
[Edviye-i Müfrede]
Horoz et çorbası kulunca ve zayıf nefese ve eklemler ağrısına faydalıdır.
[İbdâ'i'l-A'râz]
Ama yaşlı horozlar gıdası gayet pistir.
[Fakir Ahmed Şeyhzâde - Tabîbnâme]
Tavuğun iyisi odur ki yumurtlamamış ola ve horozun iyisi odur ki ötmemiş ola.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Tavuk efdali odur ki yumurtlamamış ola ve horoz efdali odur ki ötmemiş ola. Ve horozların hadım kılınanı makbul gıdadır tez hazmolucudur ve horoz çorbası muvafık olur titremeye ve eklem ağrısına ve mideye ve nefes darlığına ve kulunca.
[Şerh-i Mûcez fi't-Tıbb]
Horoz çorbası aspir tohumuyla pişirip içseler balgamı ishal eder.
[Müntehab-ı Şifâ]

Kulunç: Eğer, horoz etini tuzlu su ile muhkem kaynatıp ve iyice ezilene(müherrâ) pişirip yeseler faydalıdır.
[Hukemâ-yı Tertîb-i Mu'âlece]
Horoz taşı(Hacerüʼd-dîk): Horoz karnında bulunan taştır. Bakla kadar olur ve bakladan küçük dahi olur. Billura benzer, şeffaflı bir taştır. Eğer bunu suyla yıkasalar ve o sudan içseler susuzluğu sakin eder ve gam ve kederi(endûhu) ve tabiatın kafa karışıklığını/vesveseli durumunu (teşvîşini) ve efkarını giderir. Horoz(Dîk): Bednus ve horoz derler. Farsçada dahi horoz derler ve Frenkler galle derler. Rumlar petnur derler. Macar ve Nemse han derler, Fransızca koka derler. İbraniler tarnegul derler. Bunun husyesi tez hazmolur. Eti sıcak ve kurudur. Hipokrat'ın sözü üzere çorbası titremeye ve eklemlere faydalıdır, hususen dere otuyla kaynatıp suyundan içeler ve besfayic ile dahi karıştıralar. Horoz çorbası nefes darlığı illetine faydalıdır. Eğer besfayic ve dere otuyla bile pişirseler kulunca fayda verir. Eğer demir dikeni(hasek) danesiyle pişirseler balgamı ishal eder. Ve tutucu/büzücü devalar ile bağırsak sıyrılmasına(sahca) ve ishale faydalıdır. Eğer süt ile içerlerse mesaneye faydalıdır. Ve horozu yarıp zehirli ve diğer yılan soktuğu mahalle vursalar gayet faydalıdır. Ve kursağının derisini kurutup ve ezip şarapla içseler mide ağrılarına faydalıdır. Eğer nöbet şekeri katıp toz ilaç(süfûf) eyleseler yine bu faydayı eder. Piliç(Ferârîc): Küçük horoztur. Alası yavru olup ötmeye başlaya ve gıdası cemi insanlara muvafıktır. Eğer isfidbac gibi pişirseler mide yanıklığını sakin eder, ama sirke ile dahi pişirirler, ona masus derler, boğaz iltihabı(hunnâk) sahiplerine faydalıdır ve hastalara buhranından sonra evvelki gün suyunu, ikinci gün kanatlarını, ondan sonra etinden vereler. Eğer hasta zayıf ise hastalığı halinde dahi kuvvet için suyundan bir defa ya iki defa vereler, çok vermeyeler, harareti ziyade olur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Piliç(Ferârîc): Küçük horoz ki yavru olup ötmeye başlaya. Bunun gıdası cemi insanlara muvafıktır. Eğer isfidbac gibi pişirseler boğaz iltihabı sahiplerine faydalıdır ve hastalara buhranından sonra evvel gün suyunu, ikinci gün kanatlarını, etini vereler. Eğer hasta zayıf ise hastalığı halinde dahi kuvvet için suyundan bir defa iki defa vereler, çok vermeyeler hararet ziyade olur.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]