🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Göknar, Köknar (Tennûb / Abies)
Serbest metin
🌲 Göknar, Köknar (Tennûb / Abies)
Mahiyeti Hakkında: Malum ağaçtır, kufi onun bir nevidir ve kaml-ı Kureyş o ağacın tohumudur(bezridür) -aşağıda aktarıldı- ve Rum zifti ondan edinilir. Özellikleri Hakkında: Ama onun tohumunda tutucu/büzücü(kâbıza) ve hafif(latîfe) kuvvet olur. Şişler Hakkında: Bu ağacın yaprağı sıcak şişlere yakı(dımâd) olur. Çıkışlar ve Yaralar Hakkında: Onun yaprağı ve tohumu kaz yağı ve mürdesenk ve günlük tozu(dükâk-ı kündür) ile karıştırılsa zahiri yiyici yaralara(kurûha) faydalı olur. Ve balmumu ve mersin yağı(dühn-i âs) ile yumuşak bedenler(ebdân-ı nâ'ime) yiyici yaralarına ve sıcak ve taze yiyici yaralara faydalı olur. Ve kabuğu toz olarak(zerûren) yaraya muvafık ve faydalıdır. Ve yaprağı taze cerahatlarda kullanılsa cerahatı fesattan meneder. Baş Organları Hakkında: Onunla ve pişmişi ile mazmaza olunsa ve hususen diş ağrısı için sirke ile mazmaza olunsa faydalıdır. Ve bazı kere onun odunu(haşebi) yarılıp sirke ile pişirilip diş ağrısında kullanılır. Göz Organları Hakkında: Onun dumanı göz sürmelerine girdirilir. Göğüs Organları Hakkında: Onun tohumu göğüsten nefese yardımcı(mu'în) olur. Ve zamkının müzmin öksürüğe faydası cidden azim olur ve onun zamkı ziftten bir nevidir. Beslenme Organları Hakkında: Onun bir miskali bal şerbeti ile hastalıklı karaciğere(kebid-i me'ûfeye) faydalıdır. Boşaltım Organları Hakkında: Onun içilmesi tabiatı tutar(kabz eder) ve sidiği tutar(imsâk eder).
Kaml-ı Kureyş Mahiyeti Hakkında: Dioskorides dedi ki bazı insanlar ona fütavidas tesmiye ederler. Ve fütavidas köknarın meyvesidir, kılıf içinde olur ve o kılıfa bazı insanlar çam(sanevber) tesmiye eder. Özellikleri Hakkında: Tutucu/büzücü(Kâbıza) kuvveti ve hafif ısıtması vardır. Göğüs Organları Hakkında: Bal ile içirilse öksürüğe faydalı olur ve göğüs ağrısına dahi kavmin zannı üzere faydalıdır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Köknar göğüsteki hıltları eritir.
[İbda'i'l-A'raz]
Köknar(Tennûb): Bir ağaçtır, çama benzer. Ve demişler ki o, çam ağacının erkeğidir. Ve o, kızıl ve iyi rayihalıdır, dağlarda olur. Ve ondan iyi katran alırlar. Ve onun danesi kaml-ı Kureyşi'dir. Nitekim bazıları demiştir. Ve sahih olan kaml-ı Kureyşi, ardıç tohumudur. Ve köknarın danesi yoktur. Ancak demir dikeni tohumu(habbü'l-katab) gibi kızıl ve küçük iken yerler. Zira tatlıdır. Ve bu ağacın cümlesi sıcaktır evvelki mertebede ve kurudur ikincide. Ne zaman ki yaralara sepseler yarayı kurutur ve iyi eder. Keza kelliği ve konak hastalığını(sa'feyi) ve bal ile sürmek şişleri çözer(halleder). Ve onun zamkı istiskadan ve mide ve ciğer ve dalak ağrılarından beri eder. Ve ne zaman ki döveler bir vakiyye onun ağacından ve altı batman su ile pişirseler bir batman kalıncaya dek ve kahvaltıdan evvel içeler ve bir haftaya değin böyle edeler yılancığı(nâr-ı Fârisîyi) ve kanı akan yaraları keser ve kalbi ve mideyi kuvvetli eder lakin adet kanını hapseder. Ve gâhî hamileliği dahi meneder. Ve eğer suyunu şeker ile pelte eyleseler yine bu hassaları verir ve bununla beraber göğüs ağrısına ve o öksürüğe ve nefes darlığına(usr-i nefese) faydalıdır. Ve o tıkanıklık ve baş ağrısını tevellüt eder. Ve sirkencübin onun düzelticisidir. Şerbeti: Zamkından bir miskal. Bedeli: İki kadarınca pirinç.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Mahiyeti Hakkında: Malum ağaçtır, kufi onun bir nevidir ve kaml-ı Kureyş o ağacın tohumudur(bezridür) -aşağıda aktarıldı- ve Rum zifti ondan edinilir. Özellikleri Hakkında: Ama onun tohumunda tutucu/büzücü(kâbıza) ve hafif(latîfe) kuvvet olur. Şişler Hakkında: Bu ağacın yaprağı sıcak şişlere yakı(dımâd) olur. Çıkışlar ve Yaralar Hakkında: Onun yaprağı ve tohumu kaz yağı ve mürdesenk ve günlük tozu(dükâk-ı kündür) ile karıştırılsa zahiri yiyici yaralara(kurûha) faydalı olur. Ve balmumu ve mersin yağı(dühn-i âs) ile yumuşak bedenler(ebdân-ı nâ'ime) yiyici yaralarına ve sıcak ve taze yiyici yaralara faydalı olur. Ve kabuğu toz olarak(zerûren) yaraya muvafık ve faydalıdır. Ve yaprağı taze cerahatlarda kullanılsa cerahatı fesattan meneder. Baş Organları Hakkında: Onunla ve pişmişi ile mazmaza olunsa ve hususen diş ağrısı için sirke ile mazmaza olunsa faydalıdır. Ve bazı kere onun odunu(haşebi) yarılıp sirke ile pişirilip diş ağrısında kullanılır. Göz Organları Hakkında: Onun dumanı göz sürmelerine girdirilir. Göğüs Organları Hakkında: Onun tohumu göğüsten nefese yardımcı(mu'în) olur. Ve zamkının müzmin öksürüğe faydası cidden azim olur ve onun zamkı ziftten bir nevidir. Beslenme Organları Hakkında: Onun bir miskali bal şerbeti ile hastalıklı karaciğere(kebid-i me'ûfeye) faydalıdır. Boşaltım Organları Hakkında: Onun içilmesi tabiatı tutar(kabz eder) ve sidiği tutar(imsâk eder).
Kaml-ı Kureyş Mahiyeti Hakkında: Dioskorides dedi ki bazı insanlar ona fütavidas tesmiye ederler. Ve fütavidas köknarın meyvesidir, kılıf içinde olur ve o kılıfa bazı insanlar çam(sanevber) tesmiye eder. Özellikleri Hakkında: Tutucu/büzücü(Kâbıza) kuvveti ve hafif ısıtması vardır. Göğüs Organları Hakkında: Bal ile içirilse öksürüğe faydalı olur ve göğüs ağrısına dahi kavmin zannı üzere faydalıdır.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Köknar göğüsteki hıltları eritir.
[İbda'i'l-A'raz]
Köknar(Tennûb): Bir ağaçtır, çama benzer. Ve demişler ki o, çam ağacının erkeğidir. Ve o, kızıl ve iyi rayihalıdır, dağlarda olur. Ve ondan iyi katran alırlar. Ve onun danesi kaml-ı Kureyşi'dir. Nitekim bazıları demiştir. Ve sahih olan kaml-ı Kureyşi, ardıç tohumudur. Ve köknarın danesi yoktur. Ancak demir dikeni tohumu(habbü'l-katab) gibi kızıl ve küçük iken yerler. Zira tatlıdır. Ve bu ağacın cümlesi sıcaktır evvelki mertebede ve kurudur ikincide. Ne zaman ki yaralara sepseler yarayı kurutur ve iyi eder. Keza kelliği ve konak hastalığını(sa'feyi) ve bal ile sürmek şişleri çözer(halleder). Ve onun zamkı istiskadan ve mide ve ciğer ve dalak ağrılarından beri eder. Ve ne zaman ki döveler bir vakiyye onun ağacından ve altı batman su ile pişirseler bir batman kalıncaya dek ve kahvaltıdan evvel içeler ve bir haftaya değin böyle edeler yılancığı(nâr-ı Fârisîyi) ve kanı akan yaraları keser ve kalbi ve mideyi kuvvetli eder lakin adet kanını hapseder. Ve gâhî hamileliği dahi meneder. Ve eğer suyunu şeker ile pelte eyleseler yine bu hassaları verir ve bununla beraber göğüs ağrısına ve o öksürüğe ve nefes darlığına(usr-i nefese) faydalıdır. Ve o tıkanıklık ve baş ağrısını tevellüt eder. Ve sirkencübin onun düzelticisidir. Şerbeti: Zamkından bir miskal. Bedeli: İki kadarınca pirinç.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
🌲 Göknar, Köknar (Tennûb / Abies)
el-Mâhiyyetü: Şecere-i ma'rûfedür, kûfî onuñ bir nev'idür ve kaml-ı Kureyş ol şecerenüñ bezridür -aşagıda aktarıldı- ve zift-i Rûmî ondan ittihâz olınur.
el-Havâssu: Ammâ onuñ bezrinde kuvve-i kâbıza vü latîfe olur.
el-Evrâmu: Bu şecerenüñ varakı evrâm-ı hârreye dımâd olur.
el-Hurûcu ve’l-Kurûhu: Onuñ varakı ve bezri şahm-ı ivezz (kaz yağı) ve mürdâsenc ve dükâk-ı kündür ile halt olınsa kurûh-ı zâhireye nâfi' olur. Ve şem' ve dühn-i âs ile ebdân-ı nâ'ime kurûhuna ve kurûh-ı hârreye ve tariyyeye nâfi' olur. Ve kışrı zerûren cürhe muvâfık ve nâfi'dür. Ve varakı cerâhât-ı tariyyede isti'mâl olınsa cerâhâtı fesâddan men' eder.
A'zâ'ü’r-Re'si: Onuñla ve tabîhi ile mazmaza olınsa ve husûsan veca'-ı esnân içün hal (sirke) ile mazmaza olınsa nâfi'dür. Ve ba'zı kerre onuñ haşebi şakk olınup hal ile tabh olınup veca'-ı esnânda isti'mâl olınur.
A'zâ'ü’l-Ayni: Onuñ duhânı ekhâl-i ayna idhâl olınur.
A'zâ'ü’ş-Sadrı: Onuñ bezri sadrdan nefse mu'în olur. Ve samgınıñ su'âl-i müzmine nef'i cidden azîm olur ve onuñ samgı ziftden bir nev'dür.
A'zâ'ü’l-Gızâ'i: Onuñ bir miskâli mâ'-i asel ile kebid-i me'ûfeye (hastalıklı karaciğer) nâfi'dür.
A'zâ'ü’n-Nefzi: Onuñ şürbü tab'ı akl (kabz) ve bevli imsâk eder.
Kaml-ı Kureyş قمل قريش
el-Mâhiyyetü: Dîskûrîdûs dedi ki ba'zı nâs aña fütâvîdâs tesmiye ederler. Ve fütâvîdâs tennûbuñ semeresidür, gulûf içinde olur ve ol gulûfa ba'zı nâs sanevber tesmiye eder.
el-Havâssu: Kuvve-i kâbızası ve ishân-ı yesîri vardur.
A'zâ'ü’ş-Sadrı: Asel ile saky olınsa su'âle nâfi' olur ve veca'-ı sadra dahı kavmüñ zu'mu üzere nâfi'dür.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
el-Mâhiyyetü: Şecere-i ma'rûfedür, kûfî onuñ bir nev'idür ve kaml-ı Kureyş ol şecerenüñ bezridür -aşagıda aktarıldı- ve zift-i Rûmî ondan ittihâz olınur.
el-Havâssu: Ammâ onuñ bezrinde kuvve-i kâbıza vü latîfe olur.
el-Evrâmu: Bu şecerenüñ varakı evrâm-ı hârreye dımâd olur.
el-Hurûcu ve’l-Kurûhu: Onuñ varakı ve bezri şahm-ı ivezz (kaz yağı) ve mürdâsenc ve dükâk-ı kündür ile halt olınsa kurûh-ı zâhireye nâfi' olur. Ve şem' ve dühn-i âs ile ebdân-ı nâ'ime kurûhuna ve kurûh-ı hârreye ve tariyyeye nâfi' olur. Ve kışrı zerûren cürhe muvâfık ve nâfi'dür. Ve varakı cerâhât-ı tariyyede isti'mâl olınsa cerâhâtı fesâddan men' eder.
A'zâ'ü’r-Re'si: Onuñla ve tabîhi ile mazmaza olınsa ve husûsan veca'-ı esnân içün hal (sirke) ile mazmaza olınsa nâfi'dür. Ve ba'zı kerre onuñ haşebi şakk olınup hal ile tabh olınup veca'-ı esnânda isti'mâl olınur.
A'zâ'ü’l-Ayni: Onuñ duhânı ekhâl-i ayna idhâl olınur.
A'zâ'ü’ş-Sadrı: Onuñ bezri sadrdan nefse mu'în olur. Ve samgınıñ su'âl-i müzmine nef'i cidden azîm olur ve onuñ samgı ziftden bir nev'dür.
A'zâ'ü’l-Gızâ'i: Onuñ bir miskâli mâ'-i asel ile kebid-i me'ûfeye (hastalıklı karaciğer) nâfi'dür.
A'zâ'ü’n-Nefzi: Onuñ şürbü tab'ı akl (kabz) ve bevli imsâk eder.
Kaml-ı Kureyş قمل قريش
el-Mâhiyyetü: Dîskûrîdûs dedi ki ba'zı nâs aña fütâvîdâs tesmiye ederler. Ve fütâvîdâs tennûbuñ semeresidür, gulûf içinde olur ve ol gulûfa ba'zı nâs sanevber tesmiye eder.
el-Havâssu: Kuvve-i kâbızası ve ishân-ı yesîri vardur.
A'zâ'ü’ş-Sadrı: Asel ile saky olınsa su'âle nâfi' olur ve veca'-ı sadra dahı kavmüñ zu'mu üzere nâfi'dür.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.