Abonelikler
Uygulamamızı indirin
Freed Science

Kadim Tıbbın İhyası

Özgür Tıp amblemi

Tıbbi Miras Arşivi

🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿

Baldırı kara , baldırıkara, Bersiyavşan, Adiantum (Adiantum capillus-veneris)

Baldırı kara , baldırıkara, Bersiyavşan, Adiantum (Adiantum capillus-veneris) — 1
1 / 1
Serbest metin
Baldırıkara:
Meşhur ottur. Tabiatı birinci derecede sıcak ve kurudur. Hafifleticidir (muhaffeftir). Dağıtıcıdır (muhallildir). İncelticidir (mülattıftır). Sarılık (yerekan) şişkinliğine ve dalak ağrısına faydalıdır.
[Lehçetü'l-Lügat]

Baldırıkara (Persiyavuşan):
Persiyavuşan ki ona baldırıkara derler itidale yakındır hıltları pişirir tıkanıklıkları (süddeleri) açar sidiği söktürür öksürüğe göğüse fayda eder iyisi sevdayı ishal eder.
[Mebahis-i Emraz]

Baldırıkara (Persiyavşan):
Eğer öksürük, balgam yahut irin gelirse ona gerektir ki bir persiyavşan ki baldırıkara derler, ondan bir miktar alıp ve bir iki çömleğe koyup üzerine bir miktar su koyup ağzını kapayıp muhkem kaynatıp tamam dağıldıkta (hall oldukta) üç gün her sabah yiyeler inayetallah def ede, ziyade faydalıdır.
[Hukema-yı Tertib-i Mualice]

Baldırıkara (Bersiyavşan):
Mahiyeti: Bir nevi ince ottur (haşişe-i dakikadır) ki onun nebatının mahalleri havuzlar (hiyad) yani su biriktiği mahaller ve su kenarları ve ırmaklar olur ve kuyu içlerinde dahi biter. Bersiyavşan Farsidir. İsimlendirme sebebi (vech-i tesmiye) budur ki Efrasiyab zulmen Siyavuş’u katlettikte kanı döküldüğü mahalde bu nebat bitti, onun için bersiyavşan dediler. "Ber" meyve manasınadır. Ve bersiyavşan taze kişnişe benzer lakin dalları ve yaprakları siyaha çalar kırmızı olur, sapı ve çiçeği olmaz, kuvveti süratle zail olur. Bir sene geçmesinde külliyen kuvveti zail olur ve yarım senede zayıflık ve gevşeklik (vehn) gelir lakin külliyen zail olmaz. Tabiatı: Galen dedi ki tabiatı mutedildir. İbn Sina der ki bazı kere tabiatı cidden az olan hararet ve kuruluğa meyli olur. Fiilleri ve Hassaları: Eriticidir (muhallildir) ve açıcıdır (müfettihtir) ve incelticidir (mülattıftır), tutuculuğu dahi vardır ve akıntıyı (seyelanı) men eder. Ve horozların ve bıldırcınların yemine bersiyavşan katılsa ürkmelerini ve vahşileşmelerini ziyade eder. Zineti: Bersiyavşanın külü sirke ve zeytinyağı ile saçkırana (daü's-sa'lebe) ve yılancığa (daü’l-hayyeye) faydalıdır. Bersiyavşan mersin yağı ile ve şarap ile kullanılsa kılı uzatır ve dökülmesini men eder. Şişlikler ve Sivilceler: İç çıbanlara (dübeylata) faydalıdır ve domuzcukları (hanaziri) dağıtıp yok eder. Yaralar ve Çıbanlar: Fistüle (nasura) ve kötü huylu yaralara (kuruh-ı habise) ve yaş yaralara faydalı olur. Baş Organları: Külünün suyu konaklamaya (hazaza) faydalıdır. Göz Organları: Göz marazlarından göz pınarı apsesine (garb marazına) faydalıdır. Nefes ve Göğüs Organları: Akciğeri cidden temizler ve öksürüğe fayda olur. Gıda Organları: Hıltların (fudulün) karna ve mideye akmasından bersiyavşan şarap ile kullanılsa faydalı olur ve dalak ağrısına dahi faydalı olur ve sarılığa dahi faydalı olur. Boşaltım Organları: Sidiği söktürür ve taşı pareler ve sonu (meşimeyi) rahimden dışarı çıkarır ve lohusa (nifasta) olan kadınları temizler ve kanamasını keser ve karnı ekseri tabipler katında tutar ve İbn Maseveyh katında ishal eder. Zehirlere Faydası: Bersiyavşan şarap ile yılan sokan ve kuduz dalayan ve diğer haşerat ve zehirli böceklerin soktukları ve daladıkları kimselere faydalıdır. Bedelleri: Nefes darlığı (rebve) ve sık nefes almaya menfaatte bersiyavşanın bedeli ağırlığı kadar menekşe ve yarım ağırlığı meyan balı olur. Ve bazıları dediler ki meyan kökü dahi bersiyavşanın makamına kaim olur.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Baldırıkara (Bersiyavşan):
Türkçede baldırıkara dahi su sümbülü dahi derler. İyisi odur ki dallarının siyahlığı kızıllığa çalar ola ve yaprağı yeşil ola. Tabiatı hararet ve soğuklukta mutedildir. Bundan üç dirhemi balgam ve sevda ishal edicisidir (müshilidir). Akciğeri ve göğsü yoğun kıvamlı (galiz) hıltlardan pak eder, fazlalıkları/fazlalık maddeleri arıtır. Sarılığa ve dalağa fayda eder, sidiği ve hayzı akıtır ve taşları kırar. Kuduz ve akrep ve yılan ve gayrı canavar ısırdığına şarapla içirseler fayda eder ve sonu (meşimeyi) çıkarır. İnceltici ve eriticidir. Saçkırana faydalıdır, domuzcuklara (hanazire) ve çıbanlara faydalıdır. Sarılığa, nefes darlığına (rebve), öksürüğe ve sidik zorluğuna faydalıdır. Bunu laden ve mersin yağı yahut süsen yağıyla, zufa şarabıyla pişirip dökülmüş kıllara yakı eyleseler kılı bitirir. Göz uyuzuna dahi faydalıdır. İshak'ın sözü dalağa zararlıdır, illa damla sakızı (mastaki) ıslah eder. İshak'ın sözü nefes darlığına fayda etmede bedeli kendi kadar menekşe ve yarım kadarı meyan balıdır.
Div Sakalı (Lıhyetü’l-gûl):
Div sakalı derler bir ottur. Üçüncü iklimde olur. Yerden kıl gibi çıkar, budağı ve yaprağı olmaz. Ateşe bıraksalar kıl gibi kokar. Tabiatı sıcak ve kurudur. Dört günlük (rub') sıtması olanlara tütsü eyleseler zail ola ve eğer yayan yürüyen kimse pazusuna bağlasalar asla yorulmaya. Ve eğer macuna katıp sıcak dört günlük sıtması olanlara verseler on güne değin sıtmayı bıraka. Ama div sakalı persiyavşana dahi derler.
[Süleyman Efendi - Nizamü'l-Edviye]

Baldırıkara (Bersiyavşan):
Türkçe baldırıkara derler. Eğer yakı edip saçkıran marazına vursalar kıllarını bitire. Ve domuzcuklara vursalar dağıta (tahlil ede). Ve eğer kaynatsalar suyunu içseler nefes darlığı (rabv) zahmetine ve sarılık zahmetine ve dalak ağrısına ve sidik tutulmasına gayet fayda ede. Ve taşları eritip dağıtır. Ve yapışkan (yelmeşik) balgamı ishal eder. Ve kan tükürmeyi gidere. Ve içi kabz eyleye. Eğer şarapla içseler zehirli canavarlar soktuğuna fayda ede. Ve yaramaz hıltlar inmesini men ede. Ve hayzı yürüte. Ve kanı kese. Ve yaramaz çıbanlara yakı edip vursalar fayda ede. Eğer suyunu şaraba katsalar gül suyuyla karıştırsalar kılları yıkasalar muhkem eyleye. Dökülmesini men ede. Eğer suyunu içseler midede ve bağırsakta olan safrayı ve sevdayı ishal ede. Üç dirhem veya yedi dirhem içseler bu faydaları ede. Eğer yaşını dövseler eline ya ayaya vursalar bedende olan eti çıkara. Ve nasıra fayda ede. Ve baş çıbanlarına fayda ede. Eğer dövüp saçsalar ve külünü sirkeyle ve zeytinyağıyla karıştırıp saçkırana ve yılancığa vursalar fayda ede. Eğer üç dirhem içseler kadınlar lohusalığını (nifasın) arıta. Ve sonunu düşüre. Eğer şarapla içirseler kuduz it daladığına fayda ede. Bedeli menekşe çiçeğidir ve süsen köküdür.
Div Sakalı (Lıhyetü’l-gûl): Div sakalı derler. Yerden kıl gibi biter çıkar. Budağı ve yaprağı olmaz. Eğer dört günlük (rub') sıtması olana tütsüleseler gidere. Eğer yayan yürüyen kişi pazusuna bağlasa yorulmaya.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Baldırıkara (Bersavşan):
Manası göğüs devası (devaü's-sadr) demektir. Ve ona kuyu kişnişi dahi derler. Ve o, bir ottur yerlerde ve su mecralarında biter. Ve bir zamana mahsus değildir. Ve ince yaprakları vardır siyah olan budaklarda. Ve her zaman yarım seneden geçse kuvveti kalmaz. Ve o, sıcaktır evvelkide ya soğuktur ve kurudur ikincide veya yaştır. Ve tecrübe edilmiştir öksürüğe ve nefes darlığına ve astıma(rebve) marazına ve göğüs ağrıları için. Ve onun külü kılı kuvvetli eder ve uzatır. Ve onda şişirme ve yumuşatma ve dağıtma (tahlil) vardır. Ve şişler üzerine komakla ve yarım baş ağrısına (şakikaya) faydalıdır. Ve her bar sığır ayağının iliği ile döveler ve başa yapıştıralar baş ağrısı iyi olmayınca düşmez. Ve eğer onun külünü cerahatlara ekseler etlendirir. Ve o, dalağa zararlıdır. Ve damla sakızı veya menekşe onun ıslah edicisidir. Ve şerbeti: Yediye değindir ve külü yirmiye değindir. Ve bedeli: Mislince menekşe ve yarısınca süsen.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Baldırıkara (Bersiyavşan):
Türkçede baldırıkara ve sümbül dahi derler. Tabiatı hararet ve soğuklukta mutedildir ve bundan üç dirhemi balgam ve sevda ishal edicisidir. Akciğeri (öykene) ve göğsü yoğun kıvamlı (galiz) hıltlardan pak eder ve sarılığa ve dalağa fayda eder sidiği ve hayzı akıtır ve taşları kırar inceltici ve eriticidir sarılığa ve nefes darlığına (rebve) öksürüğe ve sidik zorluğuna faydalıdır.
Baldırıkara Şarabı: Baldırıkaranın şarabıdır. Meyan kökü kazınmış ve havan eliyle kırılmış ola on sekiz dirhem baldırıkara taze ola elli dirhem dört yüz dirhem sıcak su içinde yirmi dört saat ıslana kaynatalar iki yüz dirhem kalınca yetmiş iki dirhem nöbet şekeri ve yetmiş iki dirhem peynir şekeri ile şarap ola baldırıkara zinhar kuru olmaya taze ola zira edicek menfaatinin aksini eder faydaları beyan olunur mide ve göğüs illetlerine faydalıdır ve akciğeri bütün balgamdan tertemiz pak edip tıkanıklıkları (süddeleri) açar ve zatülcenbe(zatürrenin kardeşi gibi olan bi hastalık, zatülcenb bölümüne bakılabilir) faydalıdır inayetallah.
[Tuhfetü'l-Eribin]


Baldırıkara:
Baldırıkarayı yakıp külünü mersin yağına katıp başa sürtseler başta olan deri hastalığı/sivilce(baş bart)ne kim varsa ondura. Baldırıkara mutedildir sular etrafında biter ve yaprağı kereviz yaprağı gibidir ve o su yolunda biten taşı arıtır giderir. Baldırıkara mutedildir eğer onu yavuz yaralara ve cerahatlere yakı edeler ondura ve domuzcuklar (el-hanazir) başını gidere ve dalağa biraz ziyan eder ıslahı sakızladır.
[Kitab-ı Tıbb - İbn Baytar 2]

Erişim kontrol ediliyor…

Orijinal Tarihî Metin

Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.

. div sakalı dev sakalı lıhyetül gul lihyetül gul lihyetül gül برسياوشان yapraklarını kişnişi andırması nedeniyle küzbere el-bîr (كزبرة البر) olarak da adlandırılmıştır.
Baldırıkara: Meşhur ottur. Tabiatı birinci derecede har ve yabistir. Muhaffeftir. Muhalleldir. Mulattafattır. Rübuh-ı yerekana veca-i dalaka nafidir.
[Lehçetü'l-Lügat]

Orijinal metnin devamı kilitli

Erişim kontrol ediliyor…

Yorumlar

Yorumlar yükleniyor…

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.