🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Fısfısa (Yonca)
Serbest metin
Fısfısa (Yonca / Medicago sativa)
Yonca / Fısfısa / Bersîm: Medicago sativaMısırlıların Bersîm veya Kurt dediği: Trifolium alexandrinum
Bersîm: Mısır halkı yoncaya bersim der. Yonca tohumu: Beyaz yonca tohumudur. En iyisi sarı ve yağlı olmaktır. Tabiatı sıcak ve nemlidir. Ve azıcık şişkinliği vardır, o ecilden cimayı ziyade eder, cimaya kuvvet verir. Ve sütü artırır, sütannelere ve cariyelere verseler muvafıktır. Macunlarda bedeli şalgam tohumudur. Ratbe: Yoncadır. Fısfısa derler. Kurusuna katt derler. Yem yerine geçer. Farsçada ispist ve süpüst dahi derler. Alef: Yaş ot demektir ve yonca demektir. Fısfısa: Sulu yerde biter bir yoncadır ve belki su yüzündeki yoncadır. Bu çeşit yoncanın tohumu mercimek gibi olur, başı eğrice biter, boynuzcuk gibi olur. Tohumu, yaprağı ve cümle otu kuvvet vericidir. Mutlak yonca dedikleri ot yaş iken fısfısa ve ratbe derler, kuruduğu vakit katt ve alef derler. En iyisi yeşil ve yaprağı pürüzsüz şekilli olmaktır. Tabiatı sıcak ve nemlidir, şişkinliği vardır. Tohumu meniyi ve sütü ziyade eder. Eğer otunu dövüp ve suyunu veya otunu pişirip titremesi(ra'şesi) olanın alnına günde iki defa sürseler titreme yok ola ve bunun yağını eğer yemek ve eğer titremeyi yağlamak gayet muvafıktır. Gafiki'nin sözü üzere tazesi tabiatı sürer, kurusu tabiatı tutar(kabız eder) ve tohumu dahi tutuculuğa(kabıza), öksürüğe ve göğüs sertliğine münasiptir. Suyu burun kanını tutar ve kilo almak(semizlemek) için muvafıktır ve cimayı ziyade eder ve hem şişiricidir. Bunun şerbet miktarı olmaz, ama ziyadesi mideye zarar eder, ancak keçiboynuzu ıslah eder. Bunun bedeli handakukadır. Muhammed Temimi'nin sözü üzere tabiatı ve kuvveti sıcak ve nemlidir ve mutedildir. Eğer bunun suyundan zambak yağıyla karıştırıp burna damlatsalar sarılığa ve göz sarılığına fayda eder. Katt: Kuru yoncadır. Kıdâh: Yaş yoncadır. Kurt: Yonca çeşidindendir, Mısır yoncasıdır. Büyük yapraklıdır. Araplarda bersim derler. Tabiatı sıcak ve nemlidir. Tazesi tabiatı sürer, kurusu tabiatı tutar, öksürüğe ve göğüs sertliğine faydalıdır ve eğer atlara verseler sair yoncalardan iyi kilo aldırır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Fısfısa: Arapça isimdir. Yonca dedikleri meşhur nebat ismidir. Farsça isfist isminden Arapçalaştırılmıştır. Tabiatı sıcak ve nemlidir. Harareti birinci derece ahirindedir, şişiricidir. Eğer kendisini ve eğer tohumunu yemek erlik suyunu ziyade eder ve cimaya tahrik eder ve cima için olan devalara katılsa faydası ziyade ola. Tohumu cümleden kuvvetlidir, ondan sonra çiçeğidir. Tohumu kadınların sütünü ziyade eder. Pişirip dövüp merhem gibi edip elleri veyahut sair yerleri titrer olan kimselere her gün iki kere yakı etseler iyi ede. Yonca tohumundan olan yağ veyahut yoncayı sıkıp suyunu zeytinyağı ile pişirdikleri yağ eğer içmekle ve eğer sürünmekle titremelere fayda eder. Taze yoncayı yeseler karnı yumuşatır ve kurusu karnı tutar ve tohumunda harareti olmakla bir miktar karnı tutar ve öksürük ve göğüs iriliğine fayda eder.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Yonca / Fısfısa / Bersîm: Medicago sativaMısırlıların Bersîm veya Kurt dediği: Trifolium alexandrinum
Bersîm: Mısır halkı yoncaya bersim der. Yonca tohumu: Beyaz yonca tohumudur. En iyisi sarı ve yağlı olmaktır. Tabiatı sıcak ve nemlidir. Ve azıcık şişkinliği vardır, o ecilden cimayı ziyade eder, cimaya kuvvet verir. Ve sütü artırır, sütannelere ve cariyelere verseler muvafıktır. Macunlarda bedeli şalgam tohumudur. Ratbe: Yoncadır. Fısfısa derler. Kurusuna katt derler. Yem yerine geçer. Farsçada ispist ve süpüst dahi derler. Alef: Yaş ot demektir ve yonca demektir. Fısfısa: Sulu yerde biter bir yoncadır ve belki su yüzündeki yoncadır. Bu çeşit yoncanın tohumu mercimek gibi olur, başı eğrice biter, boynuzcuk gibi olur. Tohumu, yaprağı ve cümle otu kuvvet vericidir. Mutlak yonca dedikleri ot yaş iken fısfısa ve ratbe derler, kuruduğu vakit katt ve alef derler. En iyisi yeşil ve yaprağı pürüzsüz şekilli olmaktır. Tabiatı sıcak ve nemlidir, şişkinliği vardır. Tohumu meniyi ve sütü ziyade eder. Eğer otunu dövüp ve suyunu veya otunu pişirip titremesi(ra'şesi) olanın alnına günde iki defa sürseler titreme yok ola ve bunun yağını eğer yemek ve eğer titremeyi yağlamak gayet muvafıktır. Gafiki'nin sözü üzere tazesi tabiatı sürer, kurusu tabiatı tutar(kabız eder) ve tohumu dahi tutuculuğa(kabıza), öksürüğe ve göğüs sertliğine münasiptir. Suyu burun kanını tutar ve kilo almak(semizlemek) için muvafıktır ve cimayı ziyade eder ve hem şişiricidir. Bunun şerbet miktarı olmaz, ama ziyadesi mideye zarar eder, ancak keçiboynuzu ıslah eder. Bunun bedeli handakukadır. Muhammed Temimi'nin sözü üzere tabiatı ve kuvveti sıcak ve nemlidir ve mutedildir. Eğer bunun suyundan zambak yağıyla karıştırıp burna damlatsalar sarılığa ve göz sarılığına fayda eder. Katt: Kuru yoncadır. Kıdâh: Yaş yoncadır. Kurt: Yonca çeşidindendir, Mısır yoncasıdır. Büyük yapraklıdır. Araplarda bersim derler. Tabiatı sıcak ve nemlidir. Tazesi tabiatı sürer, kurusu tabiatı tutar, öksürüğe ve göğüs sertliğine faydalıdır ve eğer atlara verseler sair yoncalardan iyi kilo aldırır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Fısfısa: Arapça isimdir. Yonca dedikleri meşhur nebat ismidir. Farsça isfist isminden Arapçalaştırılmıştır. Tabiatı sıcak ve nemlidir. Harareti birinci derece ahirindedir, şişiricidir. Eğer kendisini ve eğer tohumunu yemek erlik suyunu ziyade eder ve cimaya tahrik eder ve cima için olan devalara katılsa faydası ziyade ola. Tohumu cümleden kuvvetlidir, ondan sonra çiçeğidir. Tohumu kadınların sütünü ziyade eder. Pişirip dövüp merhem gibi edip elleri veyahut sair yerleri titrer olan kimselere her gün iki kere yakı etseler iyi ede. Yonca tohumundan olan yağ veyahut yoncayı sıkıp suyunu zeytinyağı ile pişirdikleri yağ eğer içmekle ve eğer sürünmekle titremelere fayda eder. Taze yoncayı yeseler karnı yumuşatır ve kurusu karnı tutar ve tohumunda harareti olmakla bir miktar karnı tutar ve öksürük ve göğüs iriliğine fayda eder.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Yonca, Fısfısa, Medicago sativa, Bersîm, ratbe, katt, alef, ispist, kıdah, kurt
Bersîm: Ehl-i Mısr yoncaya bersîm der. Yoncanun sıfatı re bâbında ratbe deyü zikr olınur.
Bezrüʼr-ratbe: Beyâz yonca tohmıdur Türkî; bezrüʼl-kıdah Arabî; bezrüʼl-fısfısa Arabî; bezrüʼl-katt Arabî; bezrüʼl-kasdâd Arabî; bezrüʼl-kazb Arabî; bezrüʼl-alef Arabî; tohm-ı ispist Fârisî; zer'âd ratbâ Süryânî; besîrmin mîzîkin Rûmî; efyûr fiyâsmûn Yûnânî; ıspôrô hûrtârâlâgû Rûmî. A'lâsı sarı ve yaglu olmakdur. Tabî'atı hâr u ratbdur. Ve azacık nefhi vardur, ol ecilden bâhı ziyâde eder, mücâma'ata kuvvet verür. Ve südi arturur, dâye ve câriyelere verseler muvâfıkdur. Bedeli me'âcînde şalgam tohmıdur.
Ratbe: Yoncadur. Fısfısa derler. Kurusına katt derler. Yem yerine geçer. Fârisîde ispist ve süpüst dahi derler. Süryânîler ratbâ, Rûmîler mîzîfun, Yûnânîler kînâ semûn derler. Fe bâbında fısfısa deyü zikr olınur.
Alef: Yaş ot demekdür ve yonca demekdür. Re bâbında ratbe deyü zikr olındı.
Fısfısa: Sulu yerde biter bir yoncadur ve belki su yüzindeki yoncadur Türkî; ispist Fârisî; ratbe Arabî; bersîm Arab Mısır; bedîkî Yûnânî; a'kâr Berberiyye; alar Kürdiyye; yence Yûnânî; yerbe de pûle Lâtîn; yeblâ lûgî Süryânî. Bu nev' yoncanun tohmı mercimek gibi olur, başı egrice biter, boynuzcık gibi olur. Tohmı ve yapragı ve cümle otı mukavvîdür. Mutlak yonca dedükleri ot yaş iken fısfısa ve ratbe derler, kurudugı vaktin katt ve alef derler. A'lâsı yeşil ve yapragı emles şekl olmakdur. Tabî'atı hâr u ratbdur, nefhi vardur. Tohmı menîyi ve südi ziyâde eder. Eger otını dögüp ve usâresin veyâ otını bişürüp sâhib-i ra'şenün alnına günde iki def'a sürseler ra'şe zâ'il ola ve bunun yagını eger yemek ve eger ra'şeyi yaglamak gâyet muvâfıkdur. Gâfıkî kavli üzere tâzesi tab'ı sürer, kurusı tab'ı tutar ve tohmı dahi kâbıza ve öksürüge ve sîne huşûnetine münâsibdür. Usâresi sâhib-i Takvîm kavli üzere burun kanın tutar ve semüzlik içün muvâfıkdur ve bâhı ziyâde eder ve hem müneffihdür. Bunun mikdâr-ı şerbeti olmaz, ammâ ziyâdesi mi'deye zarar eder, illâ harnûb ıslâh eder. Bunun bedeli handakûkâdur. Ve bunun tohmını cevârişlere korlar. Muhammed Temîmî kavli üzere tabî'atı ve kuvveti hâr u ratbdur ve mu'tedildür. Eger bunun usâresinden râzıkî yagıyla karışdurup burna tamzursalar yerakâna ve göz sarılıgına fâ'ide eder.
Katt: Kurı yoncadur. Fısfısa deyü fe bâbında ve ratbe deyü tâzesi re bâbında zikr olınmışdur.
Kıdâh: Yaş yoncadur. Ratbe deyü zikr olındı.
Kurt: Yonca nev'indendür, Mısrî yoncadur. Büyük yaprakludur. Arabda bersîm derler, Fârisîde şebdâr derler ve Isfahânîler şûder derler ve yemişine bersîm derler. Tabî'atı hâr u ratbdur. Tâzesi tab'ı sürer, kurusı tab'ı tutar, öksürüge ve huşûnet-i sadra ve sîneye nâfi'dür ve eger atlara verseler sâ'ir yoncalardan yeg semürdür. [Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Bersîm: Ehl-i Mısr yoncaya bersîm der. Yoncanun sıfatı re bâbında ratbe deyü zikr olınur.
Bezrüʼr-ratbe: Beyâz yonca tohmıdur Türkî; bezrüʼl-kıdah Arabî; bezrüʼl-fısfısa Arabî; bezrüʼl-katt Arabî; bezrüʼl-kasdâd Arabî; bezrüʼl-kazb Arabî; bezrüʼl-alef Arabî; tohm-ı ispist Fârisî; zer'âd ratbâ Süryânî; besîrmin mîzîkin Rûmî; efyûr fiyâsmûn Yûnânî; ıspôrô hûrtârâlâgû Rûmî. A'lâsı sarı ve yaglu olmakdur. Tabî'atı hâr u ratbdur. Ve azacık nefhi vardur, ol ecilden bâhı ziyâde eder, mücâma'ata kuvvet verür. Ve südi arturur, dâye ve câriyelere verseler muvâfıkdur. Bedeli me'âcînde şalgam tohmıdur.
Ratbe: Yoncadur. Fısfısa derler. Kurusına katt derler. Yem yerine geçer. Fârisîde ispist ve süpüst dahi derler. Süryânîler ratbâ, Rûmîler mîzîfun, Yûnânîler kînâ semûn derler. Fe bâbında fısfısa deyü zikr olınur.
Alef: Yaş ot demekdür ve yonca demekdür. Re bâbında ratbe deyü zikr olındı.
Fısfısa: Sulu yerde biter bir yoncadur ve belki su yüzindeki yoncadur Türkî; ispist Fârisî; ratbe Arabî; bersîm Arab Mısır; bedîkî Yûnânî; a'kâr Berberiyye; alar Kürdiyye; yence Yûnânî; yerbe de pûle Lâtîn; yeblâ lûgî Süryânî. Bu nev' yoncanun tohmı mercimek gibi olur, başı egrice biter, boynuzcık gibi olur. Tohmı ve yapragı ve cümle otı mukavvîdür. Mutlak yonca dedükleri ot yaş iken fısfısa ve ratbe derler, kurudugı vaktin katt ve alef derler. A'lâsı yeşil ve yapragı emles şekl olmakdur. Tabî'atı hâr u ratbdur, nefhi vardur. Tohmı menîyi ve südi ziyâde eder. Eger otını dögüp ve usâresin veyâ otını bişürüp sâhib-i ra'şenün alnına günde iki def'a sürseler ra'şe zâ'il ola ve bunun yagını eger yemek ve eger ra'şeyi yaglamak gâyet muvâfıkdur. Gâfıkî kavli üzere tâzesi tab'ı sürer, kurusı tab'ı tutar ve tohmı dahi kâbıza ve öksürüge ve sîne huşûnetine münâsibdür. Usâresi sâhib-i Takvîm kavli üzere burun kanın tutar ve semüzlik içün muvâfıkdur ve bâhı ziyâde eder ve hem müneffihdür. Bunun mikdâr-ı şerbeti olmaz, ammâ ziyâdesi mi'deye zarar eder, illâ harnûb ıslâh eder. Bunun bedeli handakûkâdur. Ve bunun tohmını cevârişlere korlar. Muhammed Temîmî kavli üzere tabî'atı ve kuvveti hâr u ratbdur ve mu'tedildür. Eger bunun usâresinden râzıkî yagıyla karışdurup burna tamzursalar yerakâna ve göz sarılıgına fâ'ide eder.
Katt: Kurı yoncadur. Fısfısa deyü fe bâbında ve ratbe deyü tâzesi re bâbında zikr olınmışdur.
Kıdâh: Yaş yoncadur. Ratbe deyü zikr olındı.
Kurt: Yonca nev'indendür, Mısrî yoncadur. Büyük yaprakludur. Arabda bersîm derler, Fârisîde şebdâr derler ve Isfahânîler şûder derler ve yemişine bersîm derler. Tabî'atı hâr u ratbdur. Tâzesi tab'ı sürer, kurusı tab'ı tutar, öksürüge ve huşûnet-i sadra ve sîneye nâfi'dür ve eger atlara verseler sâ'ir yoncalardan yeg semürdür. [Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.