🌿 Kızıl Boya / Kök boya (Füvve)
Eğer kızıl boyayı bal şerbetiyle içseler beden gevşekliğine/güçsüzlüğüne(süstlüğüne) faydalıdır.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]

Eğer bir parça kızıl boyayı bal şerbeti ile karıştırıp (koşup) içseler gevşeklik/güçsüzlük(süstlük) yok ola. Eğer kızıl boyayı bir miktar sirke ile karıştırıp (mahlut edip) yakı edip ak behak (beyaz renki alaca / ciltte leke hastalığı) olan adama vursalar kurtara.
[Hükemâ-yı Tertîb-i Mu'âlece]

Füvve: Türkçede boyacılar kökü, İbranicede rugnas, Farsçada devine, runas, menceb mencgübin. Muhammed Temimi meçhul Süryanicedir der, Süryanicede pürsa, zirarin, Rumcada dize kukna, düderlüs, Yunancada ruba, Frenkçede arbudayi, tutuyerin, Süryanicede alhah arita, Hintçede fuba, Farsçada vunas, Magrib Farsçasında ariju zanum, Rumca ve Latincede ferirvat, Macar ve Nemse'de rubya, İspanyolcada garansa, Fransızcada pevah, İbranicede derbendi. Füvve dediklerine kızıl kök ve boya kökü derler. İki çeşit olur, yabani (berri) ve bostani olur. Bostaninin kökleri kısa olur yabaninin (berrinin) kökü uzun olur çiçeği tez dökülür Antalya'da çok olur. İshak'ın sözü üzere soğukluğu ve kuruluğu vardır. Muhammed Temimi'nin sözü üzere birinci derecenin sonunda sıcak ve kurudur, tadı acıdır, başında bir kızıl dane tohumu olur. Bazıları ve İhtiyarat sahibi dahi derbendi derler Ermenistan'dan gelen en iyisidir der soğukluğu ve dengeli bir yıkayıcılığı/temizleyiciliği(cilâsı) vardır temriyeye (demregüye) ve ak behaka sirke ile sürseler eser komaz. Eğer bir yerden düşüp veya gayrı şekil ile vurulmuş olsalar bir dirhem miktarı faydalıdır veya iki dirhemini şarapla içseler gayet faydalıdır ve yemişini sirkencübin ile içseler dalağa faydalıdır, yaprağını canavarlar soktuğuna içirseler zararını defeder. Eğer kökünü kadınlar fitil olarak kullansa(götürse) adet kanını(hayzı) akıtır gayet idrar söktürücüdür(müdirrdir) cenini(hamli) bile indirir ve karaciğer ve dalak kanlarını indirip karaciğer ve dalağı pak eder ve tıkanıklıklarını(süddelerini) açar/fetheder. Bal şerbeti ile içseler siyatik hastalığına(ırku’n-nisâya) fayda eder ve yan başı ağrısını giderir ve organ gevşemesine(istirhasına) dahi içireler ve bal ile süreler. İbni Baytar'ın sözü üzere şarapla sarılığa(yerakana) ve felce fayda eder ve kavuk ve böbrek ağrılarına fayda eder. Şerbet miktarı iki dirheme dektir fazlası baş ağrıtır ancak menekşe ve şekerli murabbalar düzeltir. Takvim'in sözü üzere fazlası sidik ile kan getirir ancak sinirli ot (lisânü’l-hamel) düzeltir. Bunun bedeli Çin tarçınıdır (selihedür). Takvim'in sözü üzere saçkırana(dâʾü’s-sa'lebe) faydalıdır. Muhammed Temimi'nin sözü üzere bunun bedeli baras ve behak için şeytaracdır.
Bernâkûk: Kırmızı boyadır.
Ra'yü’z-zerâzîr: Şeyh Davud'un sözü üzere füvvedir.
Şeş-tere: Füvve dedikleridir.
Urûk-ı hamr: Kızıl kök derler boya kökü dahi derler.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Füvvetü's-sabbâga: Mahiyeti Hakkında: Meşhurdur tadı buruk(afs) olur.
Fayda ve Özellikleri Hakkında: Yaraları(kuruhu) mutedil olarak temizleyici/yıkayıcı(câlî) olur. Ve sirke ile temriye(kuvvaba) üzere konsa iyileşme(bera'et) hasıl olur ve keza ak behak üzere sürülüp şifa olur ve cildi her çeşit eserden temizler/yıkar(tenkiye eder).
Eklem Organları Hakkında: Bal şerbeti ile içirilip siyatik hastalığına(ırku’n-nesaya) faydalı olur ve o felce dahi faydalı olur ki onunla histe afet ola. Ve darbe ve düşme(sakta) için onun bir dirhemi iki dirhem Çin ravendi ve bir kadeh hurma şarabı(nebiz) ile içirilir.
Beslenme Organları Hakkında: Onun meyvesi sirkencübin ile dalak şişlikleri(evram-ı tıhal) için içirilir karaciğeri ve dalağı temizler/yıkar ve tıkanıklıklarını(südedini) açar/fetheder ve bu fiil o devanın hassası olur.
Boşaltım/Cinsel Organlar Hakkında: Sidiği şiddetli söktürür(idrar eder) hatta bazı kere dahi kan işetir(dem ibale eder). Ve vacip olur ki o devayı içen kimse her gün banyo eyleye ve ne zaman o deva fitil olarak kullanılsa(ihtimal olunsa) adet kanını akıtır ve cenini indirip düşürür(inzal eder).
Zehirler Hakkında: Yaprağı ile beraber dalları zehirli haşerat sokmasına(nehz-i hevamma) faydalı olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]


Füvve: Kızıl boyadır. Sidiği yürütür. Şarapla içseler veya bal şerbetiyle içseler sarılığa(yerakana) ve siyatik hastalığına(ırku’n-nisaya) ve felce son derece fayda ede.
[İbn-i Baytar]

Boyacılar Kökü(Urûkü's-sabbâgîn): Büyüğü safrandır(körkümdür) ki vers demekle meşhurdur ve küçüğü mameyrandır. Ve ona kızıl boya(füvve) dahi derler. O dahi kızıl damarlardır.
Kızıl Boya(Füvve): Ona boyacılar kökü dahi derler. Bir ottur, kızıl ve kokusu hoştur. Yabanisi ve bostanisi olur. Ve iyisi bostani olup kızıl olanıdır. Ve yemişi başında siyah olur. İkinci derecede sıcak ve kurudur. Tıkanıklıkları(süddeleri) açar/fetheder ve atık-fazlalık maddeleri(fazalatı) akıtır ve bebeği(cenini) düşürür ve sarılığa, şiddetli felce ve bel ağrısına ve butlara ve eklemlere ve organ gevşemesine(istirhaya) faydalıdır bal ile içmek ve beyaz leke hastalığını(behakı) söküp atar(kal' eder) sirke ile sürmek ve renkleri güzel eder ve mideyi düzeltir. Ve o, mesaneye zararlıdır ve kan işetir. Kitre(ketire) düzelticisidir. Ve baş ağrısını getirir. Anason ve her gün hamama girmek düzelticisidir. Ve zehri yok etmeye kullandıklarında tüm parçalarını alsınlar. Ve yemişi dalağı kesmede kökünden daha kuvvetlidir. Ve şerbeti: Bir miskal. Ve bedeli: Aynı miktarda ve yarısı kadar Çin tarçını(seliha) ve yarısı kadar kuru üzüm ve demişler ki aynı miktarda kebabe.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Füvveh dedikleri kızıl kök, İshak'ın sözü üzere soğukluğu ve kuruluğu vardır. Muhammed Temimi'nin sözü üzere birinci derecenin sonunda sıcak ve kurudur tadı acıdır. İhtiyarat'ın sözü üzere soğukluğu ve yıkayıcılığı/temizleyiciliği(cilası) mutedilcedir. Temriyeye (Demregüye) ve ak behaka sirke ile sürseler eser komaz. Eğer bir yerden düşüp veya gayrı bir şekil ile vurulmuş olsalar bir dirhem miktarı faydalıdır. Eğer kökünü kadınlar fitil olarak kullansalar(götürseler) adet kanlarını akıtır gayet idrar söktürücüdür(müdrirdir) cenini(hamli) bile indirir ve karaciğer ve dalak kanlarını indirip karaciğer ve dalağı pak eder ve tıkanıklıkları(süddeleri) açar/fetheder. İbni Baytar'ın sözü üzere sarılığa(yerakana) ve yürek ağrılarına fayda eder. Şerbet miktarı iki dirheme dektir. Fazlası baş ağrısıdır ancak menekşe ve şekerli murabbalar düzeltir.
[Hazerfen Hüseyin Efendi - Tuhfetü'l-Erîb]

Füvve: Kızıl boya dedikleri meşhur köklerdir ki onunla giysiler ve diğer nesneler boyarlar. Bazısını ekerler ve bazısı yabanlarda biter. Yuvarlak yemişi vardır. Tamam kemalini bulunca siyah olur. Tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur. İyisi odur ki rengi tam kızıl olup yanmış olmaya ve azıcık acılığı ola. Karaciğeri ve dalağı pak eder ve tıkanıklıklarını(süddelerini) açar/fetheder ve yoğun kıvamlı/kalın(galiz) ve çok olan sidiği idrar ettirir. Eğer çok veyahut daima kullansalar kan işetir. Adet kanını yürütür ve denge üzere arındırır/temizler(cila eder). Eğer sirke ile karıştırıp beyaz olan behak üzerine sürseler fayda eyleye. Eğer bal şerbeti ile karıştırıp siyatik hastalığı(ırku’n-nesa) ve uyluk ağrısı olanlara ve uzvunda gevşemek hastalıkları olanlara içirseler ziyade fayda edip yaramaz ve çiğ olan hıltları ishal edip çıkara. Eğer bal şerbeti ile içseler sarılık(yerakan) ve felç hastalıklarına ki his ve hareket komaya onlara fayda eyleye. Evla budur ki onu içen kimse her gün hamama gire. Budakları ve yaprakları ve yemişi tümü zehirli canavarlar ısırmasına fayda eder. Eğer yemişinden sirkencübin ile içseler dalak şişliğine fayda edip iyi eyleye. Eğer kökünden kadın fitil olarak kullansa(götürünse) adet kanını yürüte ve cenini(oğlanı) aşağı indire bilhassa bal ile ziyade tesir eyleye. Şerbet miktarı iki miskale dektir. Anason ile kullanalar. Karaciğeri ve dalağı pak etmekte ve adet kanını yürütmede bedeli yarım ağırlığı Çin tarçını(seliha) ve üçte bir ağırlığı siyah kuru üzümdür.

Küseyla(Muhtemelen Rubia fruticosa veya akrabaları): Nebati ismidir. Füvve ki kızıl boya otudur onun budaklarına benzer siyaha meyilli kızıl ağaçlardır. Üzerlerinde tere diye sattıkları ot tohumu gibi tohumları bulunur. Tabiatı sıcak ve kurudur kilo almak(semizlik) için faydalıdır bedenlere kuvvet verip güzel edicidir. Balgamları ve rutubetleri çok olanlara fayda eder. Kadınlar kilo almak(semizlik) için onu çok kullanırlar. Zira kilo aldırdığından(semirttiğinden) gayrı yüz rengini güzel eder. Kadınların rahimlerinde ve böbreklerde olan tıkanıklıkları(süddeleri) açar/fetheder ve güçle gelen adet kanını indirir ve sidik yollarını açıp sidiği yürütür. Kullanım miktarı üç dirhem miktara dektir. Bazıları demişler bağırsaklara zarar eder. Düzelticisi kitre (ketre) iledir. Mısır diyarında küseyla diye kullandıkları Çin tarçını(seliha) dedikleri kabuklara benzer bir türlü kabuklardır. Ama lezzeti ve kokusu hala beyan olunan küseyla gibi değildir. Hekim İbni Sina küseylayı zikrettikte kitrede olan bazı hassaları ona izafe etmekle niceler dahi ona tabi olmuş cümlesi hata etmişlerdir.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]