Doronicum grandiflorum - Doronicum pardalianches - Doronicum orientale - Doronicum Hookeri Clarke (Darunec-i Akrebi muhtemelen) ve diğer Doronicum çeşitleri.
**Derunec / Akrep Otu:**
Tabiatı sıcak ve kurudur ikinci derecede faydası sıkıştırıcıdır(cildi sıkılaştırıcıdır) hassası süsene ve nilüfere benzer ve hassa cihetiyle bütün helak edici olan zehirlere ve kuduz köpek ve kuduz tilki ve kuduz kurt dalamasına bir dirhem mezkur kökten ve bir denk tatula (cevz-i masil) karıştırıp içseler mezkur kuduzların mazarratını defeder hatta dalamak şerrinden bir avrat müptela olmuş zannolunduktan sonra bu devayı oğlu uygulayıp mezkure sıhhat bulmuş diye hikayet olunmuştur ama bu zikrolunan hassalar ki vardır sahih derunectedir ama bu İstanbul'da derunec diye kullandıkları yanlıştır derunec değildir bizim derunec diye zikreylediğimiz ve kitapların derunec dedikleri yaylalarda olur derunecte zikrettikleri hassalar bu bizim yazdığımızdadır gayet latif devadır hala bu vilayetin aktarları deruneci değil meşhur olan otları bile bilmezler ellerine giren otlara birer ad koyup halka satarlar İstanbul diyarında gereği gibi bir aktar bulunmaz Allahu azimüşşan hemen kullarına şifayı kendi lütfuyla ihsan eyleye bu derunecte faydalar sonsuzdur gaflet olunmaya.
[Terceme-i Cedide Fi'l-Havassi'l-Müfrede]

**Derunec:**
İbni Kütbi der ki derunec bir ottur (nebattır) ki onun yaprağı yere yapışık olur ve yılan yastığı (lüf) yaprağına benzer olur ve sarıya çalar ve tüylü olur ve o yaprakların ortasından bir çubuk çıkar, iki arşın miktarı yahut daha ziyade o çubuğun uzunluğu olur ve o çubuğun içi boş olur ve o çubuğun kökü olur ve şekli akrep şekli gibi olur ve her sene o kökün bazısı helak olup ve bazı diğeri baki kalır, pes o kökte her sene kalan cüzler birer boğum olur ve bir kökte iki boğum veyahut üç boğum bulunur. Ve İbni Kütbi'nin kelamı ile beyan olundu ise malum ola ki Kanun sahibi der ki: Derunec biraz parçalardır ki onlarda odunsuluk olurlar yani onlarda ağaçsılık vardır ve köksülük dahi vardır, kök gibidir ve o parçaların miktarı asılda ve kökte olan boğumların miktarı kadar olur ve daha küçük olur, içi beyaz ve dışı toz rengi olur ve oldukça katı ve ağır olur. Üçüncü derecede sıcak ve kurudur. Yelleri dağıtır. Kalbi kuvvetlendirir ve kalp çarpıntısına (hafakana) cidden faydalı olur. Rahimde olan yelleri dağıtır. Zehirlerden faydalıdır, akrep ve zehirli örümcek (rüteyla) sokanlara içilmesi ve incir ile yakısı faydalıdır. Bedeli bir misli zürünbad ve üçte biri karanfil olur.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

**Derunec:**
Çıyan otu; akrep otu. Bu ota asıl akrep deruneci (derunec-i akrebi) derler. İki nevi olur, ama bu cins ot on bir kısımdır. Bütünü helak edicidir, kurtboğan ve köpekboğan ve biş-muşa ve cedvar dedikleri bütün bu nevidir. Derunec Rum ve Latin'de çok olur. Şam'da ve Beyrut'ta ve Endülüs'te dahi olduğunu İbni Baytar sahibi beyan etmiştir. Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur. İshak'ın sözü üzere ikinci derecede sıcaktır. Yelleri eritir ve kalbe kuvvet verir. Zehirli canavarlar için yakı etseler muvafıktır. Bunun içilecek miktarı iki dirhemdir. Ama bazıları bir dirhemden ziyade caiz görmemişler. Soğuk rahim ağrısına faydalıdır ve midede ve rahimde olan kalın (galiz, yoğun kıvamlı) yelleri eritir. Ve akrep ve böğ (zehirli örümcek) soktuğuna incir ile ol mahalle yakı edeler, faydalıdır. Ve her zehre tiryaklık eder ve kalbe kuvvet verir, elma şarabı ile vereler. Eğer kalp çarpıntısına verirlerse azıcık kafur katalar. Ve İbni Zühr ve İhtiyarat ve İbni Baytar sahipleri sözü üzere bunun kökünü veba (taun) zamanında evde asakosalar vebadan emin olalar. Eğer hamile avrat bunun kökünü delip ve kendi eğirdiği pamuk ipliğine geçirip kendinde asa kosa oğlan düşürmeye ve oğlan doğururken kolay (asan) doğura. Ve eğer bu kökü delip oğlancıklar ve gayrılar boğazına asakosalar yaramaz düşler görmekten emin olalar. Endülüsi'nin sözü üzere mideyi ve ciğeri kızdırır ve yemeği hazmettirir ve melankoliyi giderir ve bağırsak yellerini eritir ve kalın -galiz- hıltları latif eder. İshak'ın sözü üzere başa zararı vardır, ancak rezene ıslah eder. Razi'nin sözü üzere rahim yellerini eritmesi hususunda bunun bedeli kendi vezni kadar zürünbad ve iki dank vezni kadar karanfildir. Şabur'un sözü üzere bunun bedeli iki vezni kadar acı çiğdemdir (surıncandır).
[Süleyman Efendi - Nizamü'l-Edviye]

**Dervenc:**
Çıyan otudur. Yoğun kıvamlı yellere ve ağılı canavarlar soktuğuna ve soğuk rahim ağrısına ve soğuktan olan yürek oynamasına ve bağırsakta ve rahimde olan yellere fayda ede. İçseler mideyi ve yüreği kızdıra ve ciğeri kızdırır. Yemek hazmeder. Melankoliye fayda eder. Eğer incirle yakı edip akrep soktuğuna fayda eder. Eğer ev içinde bir parçasını kendi eğirdiği iplik ile boynuna asa kosalar oğlanını düşmekten saklaya. Eğer oğlan doğacak vakit boynuna asakosa tez doğura. Eğer bir parçasını evde asakosalar ol eve veba girmeye. Eğer uzunlamasına bir kişi boynuna asakosa yaramaz düşler görmekten ve uykuda sıçramaktan (belinlemeden) emin ola. Bedeli zürünbaddır. Eğer sirkeyle yakıp çıbanlara ekseler artık etlerini gidere. Eğer mersinle karıştırıp yaksalar balgami şişliklere vursalar fayda ede. Eğer mersinle yakı edip karna ve mideye vursalar fayda ede sağlam tutar (kabız eder), yaş aktığını sağlam edip men eyleye. Eğer bu yağı karın altına vursalar hayız kanının daim sızdığını men ede. Ve meme şişliğine ve ağzı tutulan çıbanlara fayda eder. Eğer yanmış çökeleğe çam sakızı (ratinec) ile karıştırıp tırnaklara vursalar üzerine düşen aklıkları gidere. Ve eğer sığır(bir nüshada sakız) yağıyla karıştırıp kıla sürtseler bir gece sabaha dek dursa kıpkızılca eyleye. Eğer yıkasalar yanmış çökeleği göz otuna karıştırıp göze sürme etseler gözün perdesini gidere. Eğer şarabı (süci) çökeleğin cilt lekesine (çığıda) sürtseler evet beraber çöven otuyla ezip her gün kullanalar.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

**Derünc:**
Meşhurdur dağlarda olur, hususan Beyrut'ta. Yaprakları olur yere yapışmış yılan yastığı yaprakları gibi, ortasında içi boş bir çubuk olur. İki arşından ziyade olur. Ve üzerinde ufak yaprakları olur. Birbirinden uzaktır. Ve sarı çiçeği olur. Ve bu ot ağustosta ve eylülde yetişir. Ve kuvveti yirmi yıla değin kalır. Ve kullanılan ağacıdır. Ve iyisi dışı sarı ve içi beyaz akrebe benzer. O, sıcak ve kurudur üçüncüde. Ferahlatıcıdır(müferrih). Balgam ve sevdayı(soğuklukları) ve balgam ve sevda hastalıklarını zail eder ve kalp çarpıntısını(hafakanı) meneder ve duyuları kuvvetli eder ve yelleri defeder ve ciğere ve dalağa ve vebaya faydalıdır hatta birlikte götürmek (vajinal fitil veya lavman yoluyla) ile. Ve onun delinmişini başa asmak ile doğumu kolaylaştırır. Ve içilmesi şeker ile göğüs ağrılarına ve balgami baş ağrılarına faydalıdır. Ve tiryaklara(panzehirlere) dahil olur faydası çok olduğu ecilden ve sürmek ile pek olan şeyleri yumuşatır ve sirke ve bal ile cilt lekesini cila eder. Ve o, baş ağrısını getirir. Rezene onun ıslah edicisidir. Ve içilecek miktarı: Bir miskale değindir. Ve bedeli: Veznince zürünbad veya ikisi kadarı karanfil.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

**Darunec-i akrebi:**
Çıyan otu derler tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur yelleri eritir ve kalbe kuvvet verir zehirli canavarlar için yakı eyleseler muvafıktır bunun içilecek miktarı iki dirhemdir ama bazıları bir dirhemden ziyade caiz görmemişler midede ve rahimde olan yoğun kıvamlı yelleri eritir ve her zehire tiryaklık(panzehirliik) eder İbni Zühr ve İhtiyarat ve İbni Baytar sahipleri sözü üzere bu kökü veba zamanında evde asakosalar vebadan emin ola ve eğer bu kökü delip oğlancıklara ve gayrılar boğazına asakosalar yaramaz düşler görmekten emin olalar İshak'ın sözü üzere başa zararı vardır ancak rezene ıslah eder ve mideyi ve ciğeri kızdırır ve yemeği hazmettirir ve melankoliyi giderir ve bağırsak yellerini eritir ve kalın(galiz) hıltları latif eder.

**Derunec:**
Farsça ismidir. Şam vilayetinde, hususan Beyrut Dağı'nda çok bulunur bir nebatın kökleridir. O köklere akrebe derler. Türkçede dahi akrep deruneci demekle bilinir. Nebatın yaprağı yer üzerinde döşenip yere yapışmıştır. Yaprağı yılan yastığı dedikleri yaprağa benzer ama bu sarıya çalar ve üstü ufak tüylüdür. Yaprağı ortasından içi boş iki arşın ve daha ziyade uzun çubuğu olur. Çubuğu uzunluğuna bitmiş ufak beş veyahut yedi tane ufak ve birbirinden ırak yaprakları vardır ve çubuğunda olan yaprakları yerde olan yapraklardan uzun ve incedir. Çubuğunun ucunda kuyumcular körüğüne benzer, içi boş sarı çiçeği olur. Akrep şeklinde kökü vardır. Her yılda kökünün bir miktarı eksilip gelecek senede kalanından geri biter. Onun içindir ki her bir kökünde iki üç boğumu olur. Kökünün lezzetinde bir miktar acılık ve azıcık hoş kokusu vardır. İyisi odur ki katı olup ağır ola ve kokusu hoş olup içi beyaz ola. Tabiatı üçüncü derecede sıcak ve kurudur. Yelleri eritir ve zehirli canavarlar soktuğuna fayda eder. Gerek evvel içmekle ve gerek vaki olduktan sonra içmekle ve üzerine sürmekle fayda eder. Soğuktan olan yürek oynamasına fayda eder ve avratlar rahimlerinin ağrılarına fayda eder ve bağırsaklar ve midede olan kalın yelleri eksiltip eritir ve içmekle ve incir ile yakı edip zehirli örümcek ve akrep soktuğu yere vurmakla fayda eder. İçilecek miktarı iki dirheme dektir. Yüreğe ferah ve kuvvet vermekte ziyade hassası vardır ama mizacı sıcak olanlara zarar eder belki tasalandıra. Pes bu makulelere kalbi kuvvetlendirmek için bir miktar kafur ile vereler. Ham elma şarabı ve sirke ile karışmış su dahi keskinliğini giderip ıslah eder. Derunec yemeği hazmettirir ve ciğere kuvvet verir ve bağırsaklarda kalın ve sevdavi hıltlar olmakla olan melankoli hastalığına fayda eder. Başa zarar eder, rezene tohumu ıslah eder. Mizaçları sıcak olanlara ışgın (ribas) ve koruk şurubu ile ıslah olunur. Demişler ki hassasındandır eğer bir parçasını bir ev içinde asakosalar o eve veba girmeye. Eğer bir tane kökünü delip gebe olan avradın kendi eğirdiği ipliği ile kasıkları üzerine bağlayıp asakosalar gebelere olan bütün afetlerden oğlanı koruyup doğurması dahi güç olursa kolay ola. Eğer bir tane kökünü uzunluğuna delip iplik ile başa bağlasalar yaramaz düşlerden ve uyurken korkmaktan emin olalar. Derunec bulunmasa avratlar rahimlerinden yelleri dağıtmakta bedeli zürünbaddan vezni ve karanfilden vezninin üç payından iki payı kadardır.
[Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]





**Derüneç:**
Üçüncü derecenin iptidasında sıcak ve kurudur. Fakat kalbin kuvvetlenmesinde, kalbi ferahlatmada hassası pek fazladır. Hararetinin şiddeti hassasına mukavemet edemez. Tiryak özelliği, latif tutması (kabız etmesi) hassasına yardım eder. Bundan dolayı bütün zehirler için kuvvetli tiryak hem de kuvvetli ferahlatıcıdır. Bazen ısıtmasının şiddeti kendisine katılan elma şarabı ile kırılır. Eğer pek sıcak olan kalp çarpıntısı için kullanılması arzu edilirse azıcık kafur katılır. Bu surette hem hassası kalmış hem de keyfiyeti kırılmış olur.
[İbni Sina - Edviye-i Kalb]