🍵 Şaraplar ve Şerbetler 🍵
Menekşe Şarabı - Menekşe Şerbeti
Serbest metin
Dinle çiçeklerin şarabını dahi, hepsi nasıl çıkarılır ey kardeş. Sanatta bu örnek yeter, hekimler hikmet babında yazdı. Şol menekşe şarabına derler, onu hastalığa şifa diye bilirler. Göğse ve sırt bölgesine kuvvet verir, bu mesaneye(kavuga) dahi genişlik verir. Başında olan ağrılara faydalı, safravi her harareti gidericidir(dafi). Tabiatını yumuşatır, yumuşak eder(sert olması boşaltımı zorlaştırırken yumuşak olması kolaylaştırır). Sancıyı giderir, mideyi ıslak-nemli eder. Yapılışı budur: Menekşe al, bir vukıyyeye, dört vukıyye su sal. Hafif ateş ile bunu kaynat, suya geçsin menekşeden özellik(ekstrakte olsun). Menekşe rengi gidene dek ağara, sapını giderip de öyle yapasın. Süzüp al suyuna bir vukıyye şeker katıp, kaynatıp şurup(kıvamı yoğun hale gelinceye dek kaynatma) edeler. Ne kadar istersen kaşıkla al, içecek kadar su koy üstüne o anda, öyle iç, aç karna iç, böyle deva ola, sebebi budur, onu veren Hüda'dır. Her çiçeğin şarabı böyle olur, hekimler daima böyle yapar.
[Manzûme Fi İlmi't-Tıbb]
Ve dahi menekşe şarabı gayet faydalıdır. Taze menekşe yaprağını veya kurusunu bir buçuk rıtl üzerine dört rıtl su koya, azıcık ateş ile kaynada ta ki menekşe ağarıncaya dek kala ve kuvveti suya çıka. Ondan sonra indirip iyice sıka ve o suyu ocağa koyup üzerine dört rıtl saf şeker koyalar ama hafifçe ateş ile yavaşça kaynadalar ve köpüğünü alalar, kıvam bulduğunda indireler, karıştıralar. Daha sonra bir sırça kaba koyup istendiğinde kullanalar; her türlü çiçek şarabı böyledir ve böyle pişer.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Menekşe Şarabı: Sıcaklıkta ve rutubette mutedildir. Akciğer zarı iltihabı(zatü'l-cenb) hastalığına ve akciğere ve göğse ve böbreklere ve mesaneye(kavuga), hepsine faydadır. Bilhassa safraya ve öksürüğe faydası çoktur. Ama sapıyla olsa mideyi gevşek-zayıf(süst) eder, gafil olmayasın. Bu menekşe şarabı yüreğin, başın ve beynin her türlü hastalığına devadır. Yapılışı şudur ki: Taze menekşe alıp, saplarını ayıklayıp veya kurusunu alıp, bir buçuk rıtl tartıp, üzerine dört rıtl su koyup yavaş yavaş kaynada; ta ki menekşenin kuvveti suya çıka, ağara. Ondan sonra indirip, iyice sıkıp süzeler, yine ocağa koyup dört rıtl şeker koyup köpüğünü ala, yavaş yavaş kıvama gelene dek kaynada. İndirip içi camlı(sırçalı) kaba koyup ihtiyaç vaktinde kullanıla. Çiçek şaraplarının cümlesi böyle olur.
[Kemâliyye]
Dahi menekşe şarabını içseler eski öksürüğe faydalıdır, ama yaş öksürüğe reçelini(murabbasını) yeseler faydalıdır.
...Menekşe şarabını ve nilüfer şarabını içirseler sıtma(ısıtma) hastalığına faydalıdır.
[Hukemâ-yı Tertîb-i Mu'âlece]
Menekşe Şarabı: O, asılda birinci derecede sıcaktır ve rutubette ve kurulukta mutedildir eğer bal ile pişirseler. Ve mutlak manada mutedildir eğer şeker ile pişirseler. Hekimler arasında olan ihtilafa itibar yoktur. Zira menekşe ikinci derecede soğuk ve rutubetlidir, şeker ikinci derecede sıcak ve rutubetlidir ve bal üçüncü derecede sıcak ve rutubetlidir. Eğer bunları karşılaştıralar, arada bir ihtilaf olmadığı bilinir. O, sıtmalara, göğüs ağrısına, öksürüğe ve beyin zarı iltihabı(sersama) hastalığına faydalıdır ve beyin zarı iltihabı(karanitas) hastalığını ilk günde çözer ve sidiği yürütür. Şerbeti, gül şarabı gibidir.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
[Manzûme Fi İlmi't-Tıbb]
Ve dahi menekşe şarabı gayet faydalıdır. Taze menekşe yaprağını veya kurusunu bir buçuk rıtl üzerine dört rıtl su koya, azıcık ateş ile kaynada ta ki menekşe ağarıncaya dek kala ve kuvveti suya çıka. Ondan sonra indirip iyice sıka ve o suyu ocağa koyup üzerine dört rıtl saf şeker koyalar ama hafifçe ateş ile yavaşça kaynadalar ve köpüğünü alalar, kıvam bulduğunda indireler, karıştıralar. Daha sonra bir sırça kaba koyup istendiğinde kullanalar; her türlü çiçek şarabı böyledir ve böyle pişer.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]
Menekşe Şarabı: Sıcaklıkta ve rutubette mutedildir. Akciğer zarı iltihabı(zatü'l-cenb) hastalığına ve akciğere ve göğse ve böbreklere ve mesaneye(kavuga), hepsine faydadır. Bilhassa safraya ve öksürüğe faydası çoktur. Ama sapıyla olsa mideyi gevşek-zayıf(süst) eder, gafil olmayasın. Bu menekşe şarabı yüreğin, başın ve beynin her türlü hastalığına devadır. Yapılışı şudur ki: Taze menekşe alıp, saplarını ayıklayıp veya kurusunu alıp, bir buçuk rıtl tartıp, üzerine dört rıtl su koyup yavaş yavaş kaynada; ta ki menekşenin kuvveti suya çıka, ağara. Ondan sonra indirip, iyice sıkıp süzeler, yine ocağa koyup dört rıtl şeker koyup köpüğünü ala, yavaş yavaş kıvama gelene dek kaynada. İndirip içi camlı(sırçalı) kaba koyup ihtiyaç vaktinde kullanıla. Çiçek şaraplarının cümlesi böyle olur.
[Kemâliyye]
Dahi menekşe şarabını içseler eski öksürüğe faydalıdır, ama yaş öksürüğe reçelini(murabbasını) yeseler faydalıdır.
...Menekşe şarabını ve nilüfer şarabını içirseler sıtma(ısıtma) hastalığına faydalıdır.
[Hukemâ-yı Tertîb-i Mu'âlece]
Menekşe Şarabı: O, asılda birinci derecede sıcaktır ve rutubette ve kurulukta mutedildir eğer bal ile pişirseler. Ve mutlak manada mutedildir eğer şeker ile pişirseler. Hekimler arasında olan ihtilafa itibar yoktur. Zira menekşe ikinci derecede soğuk ve rutubetlidir, şeker ikinci derecede sıcak ve rutubetlidir ve bal üçüncü derecede sıcak ve rutubetlidir. Eğer bunları karşılaştıralar, arada bir ihtilaf olmadığı bilinir. O, sıtmalara, göğüs ağrısına, öksürüğe ve beyin zarı iltihabı(sersama) hastalığına faydalıdır ve beyin zarı iltihabı(karanitas) hastalığını ilk günde çözer ve sidiği yürütür. Şerbeti, gül şarabı gibidir.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Menekşe Şarabı (Her çiçeğin şarabı da böyle olur)
Diñle çiçeklerüñ şarâbını dahı
Nice ihrâc olur kamusı ahî
Bu nümûne yeter san'atda
Hükemâ yazdı bâb-ı hikmetde
Şol benefşe şarâbıña derler
Anı rence şifâ deyu bilürler
Gögse vü egne verür kuvvet
Bu gerek kavuga dahı vüs'at
Başında olan elemlere nâfi'
Safrâvî her harârete dâfi'
Yumşadur tab'ıñı mülâyim eder
Sancuyı giderür mi'de-i ter
San'ati budur benefşe al
Bir vukıyyeye dört vukıyye su sal
Âteş-i nerm ile bunı kaynat
Suya çıka benefşeden haslet
Agara tâ benefşe rengi gide
Sapın giderüp de andan ede
Süzüp al suyına vukıyye şeker
Tarh edüp kaynadup revâk edeler
Ne kadar isteseñ kaşıgıla al
İçecek deñlü su koya fi’l-hâl
İçeler aç karna ola devâ
Sebebi budur anı veren Hudâ
Her çiçegüñ şarâbı böyle olur
Hem etıbbâ hemîşe böyle kılur
[Manzûme Fi İlmi't-Tıbb]
Diñle çiçeklerüñ şarâbını dahı
Nice ihrâc olur kamusı ahî
Bu nümûne yeter san'atda
Hükemâ yazdı bâb-ı hikmetde
Şol benefşe şarâbıña derler
Anı rence şifâ deyu bilürler
Gögse vü egne verür kuvvet
Bu gerek kavuga dahı vüs'at
Başında olan elemlere nâfi'
Safrâvî her harârete dâfi'
Yumşadur tab'ıñı mülâyim eder
Sancuyı giderür mi'de-i ter
San'ati budur benefşe al
Bir vukıyyeye dört vukıyye su sal
Âteş-i nerm ile bunı kaynat
Suya çıka benefşeden haslet
Agara tâ benefşe rengi gide
Sapın giderüp de andan ede
Süzüp al suyına vukıyye şeker
Tarh edüp kaynadup revâk edeler
Ne kadar isteseñ kaşıgıla al
İçecek deñlü su koya fi’l-hâl
İçeler aç karna ola devâ
Sebebi budur anı veren Hudâ
Her çiçegüñ şarâbı böyle olur
Hem etıbbâ hemîşe böyle kılur
[Manzûme Fi İlmi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.
