🫙 Yağlar 🫙
Sakız Ağacı Yağı ve Mastaki Yağı
Serbest metin
Sakız Ağacı Yağı ve Mastaki Yağı (Dühn-i Şecerü'l-Mastakî / Dühnü'l-Mastakî)
Sakız Yağı (Mukattar): Mide hastalıkları ve dizanteri benzeri hastalıklar için dahilen ve haricen kullanılır. Bu yağ iki şekilde çıkarılır: Bir şekli damıtma, diğeri çözündürmedir. İkisini de yazalım. Damıtma: Yeterli miktarda sakız alınıp dövüldükten sonra bir buçuk katı kireçleştirilmiş taş parçaları yahut temizlenip yıkanmış kum ile iyice karıştırıldıktan sonra imbiğin deve boynu gibi eğri şişesi olan bir mu'avveceye konulur. Ancak mu'avvecenin yarısının boş olması gerekir. Daha sonra kum hamamında hafif ateşte damıtılır. Su gibi bir madde ile birlikte beyaz ve berrak bir yağ çıkar. Su gibi maddeden ayrılarak saklanır. Bütün sakız türlerinin damıtık yağları yukarıda yazıldığı şekilde çıkarılır. Kullanma miktarı 4-6 damladır. Mide hastalıkları, zevb, zahire ve dizanteri benzeri hastalıklar için dahilen ve haricen kullanılır. Doktor Etmüllerius (Etmüller) der ki: “Zahire ilaçtan sonra yaralarını idman için birkaç damlasını nane suyu ve sinirli ot suyu yahut felisun suyu ile kullanmak son derece övülmüştür.” Sakızı çözündürmenin yolu: 24 dirhem sakız, 100 dirhem gül yağı ile hafif ateşte sakız çözülünceye kadar pişirilir. Biz bu şekilde yapıp bu yağ terkibine ilave ederiz. Zülferus adlı doktor 100 dirhem gül yağı yerine 50 dirhem gül yağı ve 50 dirhem mercanköşk kullanmayı tercih etmiştir. Sonuç olarak sakız yağı değerli bir yağdır. ... Gamaylama (Sakız Ağacı Zamkı) 20 Dirhem Yapılışı: Balmumu ile zeytinyağı kaynatılıp indirildiğinde ezilerek terkibin üzerine serpilip karıştırılır.
[Neşâtî Yagı]
Dühn-i şecerü’l-mastaki: Sakız ağacının yağıdır. Farsçada revgan-ı dıraht-ı kündür-i rumi derler. Gevşek/güçsüz vücutlulara (süst-endamlılara) gayet fayda eder. Ve terlemez gövdelere ve azalara süreler. Sanatı defne yağı sanatı gibidir. Mürekkebatta müracaat lazım değildir. ... Dühnü’l-mastaki: Sakız yağıdır. Farsçada revgan-ı kündür-i rumi derler. Ümraniler semen-i siri derler. Sanatı mürekkebatta mahallinden görüle.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Dühnü’ş-şeceri’l-mastaki Sakız ağacının yağıdır. Fayda eder uyuza ve gevşek endama(süst-endama) ve terlemez gövdeye. Terkibi defne yağı gibidir. Tecrübe edilmiştir. ... Dühnü’l-mastaki Mastaki yağıdır. Fayda eder rahim ağrısına ve rahim yumulduğuna ve çıbanlara ve kulak ağrısına fayda eder. Dürtseler ve eğer içseler ishal ede. Ve karındaki kurdu çıkara. Ve sinirlerde olan yapışkan(yelmeşük) hıltları giderir, fayda ede rahim ağrılarına ve katılarını yumuşatır eğer yakı edip mideye vursalar zayıflığına fayda ede ve eski ishalleri keser ve bağırsak çıbanlarına fayda ede ve yüzde olan çile(çıgıda) ve gayrına dürtseler gidere. Terkibi budur kim, üç yüz dirhem susam yağına(şırlağana) altmış dirhem sakızı koyalar. Çözülünce(Hal olınca) pişireler, kullanalalar.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Dühnü’l-mastaki: Sakız yağını dövülmüş sakızdan ederler. Bazıları evvela zeytinyağını bazı devalar ile kekrederler yani devaların kuvvetini yağa aldırırlar. Bazıları üç ratl miktarı susam yağı(şir-i rugan) yağına üç kıyye(vakıyye) ki otuz altı dirhem olur sakız katıp sakızı eriyip kalmayıncaya değin ateşte pişirip yağ olur. Bu yağ sıcaktır, çözer/eritir edicidir, avratlar rahimlerinde olan hastalıkları giderir. Rutubet sebebi ile eskiden ishali olanlara ve mideleri zayıf olanlara ondan yakı ederler, fayda eder. Bağırsaklarda olan çıbanlar için onunla lavman(hukne) etseler fayda eyleye. Verem(Sill) dedikleri hastalık ki akciğerde çıban olmaktan olur, bu hastalık için iki miskal miktarını içirirler fayda eder. Kiri pası(Çirki mirki) olan kimsenin yüzüne sürüp ovsalar pak edip rengini güzel eyleye, içmekle ve sürünmekle dahi mide soğukluğuna fayda eder. ... Dühnü şeceri’l-mastaki: Sakız ağacı yağı. Çıkarmasının yolu odur ki yemişi tamam olmuş oldukta yaprağından ve yemişinden ederler, defne yağı çıkarıldığı gibi ki beyan olunmuştur. Bu yağ sıcaktır, ziyade tutucudur/büzücüdür(kabız edicidür). Bazıları zeytinyağını topalak(su'd) ve limon otu(ıdhır) ile kekredip daha sonra diğer yağlar ile çıkarıldığı üzere yağını ederler. Bu yağ irinli kaşıntılara(giciklere) ve uyuzlara iyi devadır. İnsanda ve hayvanlarda dahi ziyade fayda eder ve karında olan solucanları ve gayrı kurtları ve hasıl olup içinde oldukları yapışkanları(yelmeşükleri) ve yaşlıkları çıkarır. Bu husus için şerbet miktarı üç miskaldir. Bu yağ ziyade cilalayıcı ve hafif(latif) edicidir.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]
Sakız Yağı (Mukattar): Mide hastalıkları ve dizanteri benzeri hastalıklar için dahilen ve haricen kullanılır. Bu yağ iki şekilde çıkarılır: Bir şekli damıtma, diğeri çözündürmedir. İkisini de yazalım. Damıtma: Yeterli miktarda sakız alınıp dövüldükten sonra bir buçuk katı kireçleştirilmiş taş parçaları yahut temizlenip yıkanmış kum ile iyice karıştırıldıktan sonra imbiğin deve boynu gibi eğri şişesi olan bir mu'avveceye konulur. Ancak mu'avvecenin yarısının boş olması gerekir. Daha sonra kum hamamında hafif ateşte damıtılır. Su gibi bir madde ile birlikte beyaz ve berrak bir yağ çıkar. Su gibi maddeden ayrılarak saklanır. Bütün sakız türlerinin damıtık yağları yukarıda yazıldığı şekilde çıkarılır. Kullanma miktarı 4-6 damladır. Mide hastalıkları, zevb, zahire ve dizanteri benzeri hastalıklar için dahilen ve haricen kullanılır. Doktor Etmüllerius (Etmüller) der ki: “Zahire ilaçtan sonra yaralarını idman için birkaç damlasını nane suyu ve sinirli ot suyu yahut felisun suyu ile kullanmak son derece övülmüştür.” Sakızı çözündürmenin yolu: 24 dirhem sakız, 100 dirhem gül yağı ile hafif ateşte sakız çözülünceye kadar pişirilir. Biz bu şekilde yapıp bu yağ terkibine ilave ederiz. Zülferus adlı doktor 100 dirhem gül yağı yerine 50 dirhem gül yağı ve 50 dirhem mercanköşk kullanmayı tercih etmiştir. Sonuç olarak sakız yağı değerli bir yağdır. ... Gamaylama (Sakız Ağacı Zamkı) 20 Dirhem Yapılışı: Balmumu ile zeytinyağı kaynatılıp indirildiğinde ezilerek terkibin üzerine serpilip karıştırılır.
[Neşâtî Yagı]
Dühn-i şecerü’l-mastaki: Sakız ağacının yağıdır. Farsçada revgan-ı dıraht-ı kündür-i rumi derler. Gevşek/güçsüz vücutlulara (süst-endamlılara) gayet fayda eder. Ve terlemez gövdelere ve azalara süreler. Sanatı defne yağı sanatı gibidir. Mürekkebatta müracaat lazım değildir. ... Dühnü’l-mastaki: Sakız yağıdır. Farsçada revgan-ı kündür-i rumi derler. Ümraniler semen-i siri derler. Sanatı mürekkebatta mahallinden görüle.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Dühnü’ş-şeceri’l-mastaki Sakız ağacının yağıdır. Fayda eder uyuza ve gevşek endama(süst-endama) ve terlemez gövdeye. Terkibi defne yağı gibidir. Tecrübe edilmiştir. ... Dühnü’l-mastaki Mastaki yağıdır. Fayda eder rahim ağrısına ve rahim yumulduğuna ve çıbanlara ve kulak ağrısına fayda eder. Dürtseler ve eğer içseler ishal ede. Ve karındaki kurdu çıkara. Ve sinirlerde olan yapışkan(yelmeşük) hıltları giderir, fayda ede rahim ağrılarına ve katılarını yumuşatır eğer yakı edip mideye vursalar zayıflığına fayda ede ve eski ishalleri keser ve bağırsak çıbanlarına fayda ede ve yüzde olan çile(çıgıda) ve gayrına dürtseler gidere. Terkibi budur kim, üç yüz dirhem susam yağına(şırlağana) altmış dirhem sakızı koyalar. Çözülünce(Hal olınca) pişireler, kullanalalar.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Dühnü’l-mastaki: Sakız yağını dövülmüş sakızdan ederler. Bazıları evvela zeytinyağını bazı devalar ile kekrederler yani devaların kuvvetini yağa aldırırlar. Bazıları üç ratl miktarı susam yağı(şir-i rugan) yağına üç kıyye(vakıyye) ki otuz altı dirhem olur sakız katıp sakızı eriyip kalmayıncaya değin ateşte pişirip yağ olur. Bu yağ sıcaktır, çözer/eritir edicidir, avratlar rahimlerinde olan hastalıkları giderir. Rutubet sebebi ile eskiden ishali olanlara ve mideleri zayıf olanlara ondan yakı ederler, fayda eder. Bağırsaklarda olan çıbanlar için onunla lavman(hukne) etseler fayda eyleye. Verem(Sill) dedikleri hastalık ki akciğerde çıban olmaktan olur, bu hastalık için iki miskal miktarını içirirler fayda eder. Kiri pası(Çirki mirki) olan kimsenin yüzüne sürüp ovsalar pak edip rengini güzel eyleye, içmekle ve sürünmekle dahi mide soğukluğuna fayda eder. ... Dühnü şeceri’l-mastaki: Sakız ağacı yağı. Çıkarmasının yolu odur ki yemişi tamam olmuş oldukta yaprağından ve yemişinden ederler, defne yağı çıkarıldığı gibi ki beyan olunmuştur. Bu yağ sıcaktır, ziyade tutucudur/büzücüdür(kabız edicidür). Bazıları zeytinyağını topalak(su'd) ve limon otu(ıdhır) ile kekredip daha sonra diğer yağlar ile çıkarıldığı üzere yağını ederler. Bu yağ irinli kaşıntılara(giciklere) ve uyuzlara iyi devadır. İnsanda ve hayvanlarda dahi ziyade fayda eder ve karında olan solucanları ve gayrı kurtları ve hasıl olup içinde oldukları yapışkanları(yelmeşükleri) ve yaşlıkları çıkarır. Bu husus için şerbet miktarı üç miskaldir. Bu yağ ziyade cilalayıcı ve hafif(latif) edicidir.
[İbnü’l-Kütbî - Ma La Yesaü't-Tabibe Cehluhu]
Erişim kontrol ediliyor…
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Sakız Ağacı ve Mastaki Yağı (Dühn-i Şecerü'l-Mastakî / Dühnü'l-Mastakî)
Sakız Yagı (Mukattar): Mi'de hastalıkları ve dizanteri beñzeri hastalıklar içün dâhilen ve hâricen kullanılur.
Bu yag iki şekülde çıkarılur: Bir şekli damıtma, digeri çözündürmedür. İkisini de yazalum. Damıtma: Yeterli mikdârda sakız alınup dögüldükden soñra bir buçuk katı kireçleşdirilmiş taş parçaları yâhût temizlenüp yıkanmış kum ile eyice karışdurıldukdan soñra imbigüñ deve boynı gibi egri şişesi olan bir mu'avveceye konulur. Ancak mu'avvecenüñ yarısınuñ boş olması gerekür. Daha soñra kum hamâmında hafif âteşde damıtılur. Su gibi bir madde ile birlikde beyâz ve berrak bir yag çıkar. Su gibi maddeden ayrılurak saklanur. Bütün sakız türlerinüñ damıtık yagları yukaruda yazıldugı şekülde çıkarılur. Kullanma mikdârı 4-6 damladur. Mi'de hastalıkları, zevb, zahîre ve dizanteri beñzeri hastalıklar içün dâhilen ve hâricen kullanılur. Doktor Etmüllerius (Etmüller) der ki: “Zahîre ilâcdan soñra yaralarını idmân içün birkaç damlasını na'nâ' suyı ve siñirlü ot (lisânü’l-hamel) suyı yâhût felîsûn suyı ile kullanmak soñ derece ögülmişdür.” Sakızı çözündürmenüñ yolı: 24 dirhem sakız, 100 dirhem gül yagı ile hafif âteşde sakız çözülinceye kadar bişürülür. Biz bu şekülde yapup bu yag terkîbine ilâve ederüz. Zülferus adlı doktor 100 dirhem gül yagı yerine 50 dirhem gül yagı ve 50 dirhem mercan-köşk kullanmayı tercîh etmişdür. Sonuç olarak sakız yagı degerli bir yagdur.
...
Gamaylama (Sakız Agacı Zamkı) 20 Dirhem
Yapılışı: Balmûmı ile zeytinyağı kaynadılup endürüldüginde ezilerek terkîbüñ üzerine serpilüp karışdurılur.
[Neşâtî Yagı]
Sakız Yagı (Mukattar): Mi'de hastalıkları ve dizanteri beñzeri hastalıklar içün dâhilen ve hâricen kullanılur.
Bu yag iki şekülde çıkarılur: Bir şekli damıtma, digeri çözündürmedür. İkisini de yazalum. Damıtma: Yeterli mikdârda sakız alınup dögüldükden soñra bir buçuk katı kireçleşdirilmiş taş parçaları yâhût temizlenüp yıkanmış kum ile eyice karışdurıldukdan soñra imbigüñ deve boynı gibi egri şişesi olan bir mu'avveceye konulur. Ancak mu'avvecenüñ yarısınuñ boş olması gerekür. Daha soñra kum hamâmında hafif âteşde damıtılur. Su gibi bir madde ile birlikde beyâz ve berrak bir yag çıkar. Su gibi maddeden ayrılurak saklanur. Bütün sakız türlerinüñ damıtık yagları yukaruda yazıldugı şekülde çıkarılur. Kullanma mikdârı 4-6 damladur. Mi'de hastalıkları, zevb, zahîre ve dizanteri beñzeri hastalıklar içün dâhilen ve hâricen kullanılur. Doktor Etmüllerius (Etmüller) der ki: “Zahîre ilâcdan soñra yaralarını idmân içün birkaç damlasını na'nâ' suyı ve siñirlü ot (lisânü’l-hamel) suyı yâhût felîsûn suyı ile kullanmak soñ derece ögülmişdür.” Sakızı çözündürmenüñ yolı: 24 dirhem sakız, 100 dirhem gül yagı ile hafif âteşde sakız çözülinceye kadar bişürülür. Biz bu şekülde yapup bu yag terkîbine ilâve ederüz. Zülferus adlı doktor 100 dirhem gül yagı yerine 50 dirhem gül yagı ve 50 dirhem mercan-köşk kullanmayı tercîh etmişdür. Sonuç olarak sakız yagı degerli bir yagdur.
...
Gamaylama (Sakız Agacı Zamkı) 20 Dirhem
Yapılışı: Balmûmı ile zeytinyağı kaynadılup endürüldüginde ezilerek terkîbüñ üzerine serpilüp karışdurılur.
[Neşâtî Yagı]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.