Gülengübin (Gezengübin)
Bunun bir nevi olur ki gül yağını bal ile karıştırıp otuz gün güneşe korlar, durur ve balı az kaldıkça dahi bal korlar, macun gibi olur. Gülengübini her nerede istimal ederlerse mahallinde zikrederiz. Ama evvelki kuvveti gayet kuvvetlendiricidir. Mesela evvel masallık dedikleri sarmaşık macunundan üç miskal yiyip sonrasında işbu gülengübini yiyeler. Acayip kuvvetlendiricidir ama ekşilerden perhiz edeler. Şekerli gülengübin(Cülencübîn-i sükkerî): Şeker suyu gülengübini Farsça; gülengübin Türkçe; rozerhari Rumca; roz çukari Frenkçe; rozer çukarez İspanyolca. Türkçe buna gülbeşeker ve gün balı derler. Balgamlara ve balgami kişilere ve her defa illetsiz tutucu/büzücü(kabız) olmaya adet ve tabiat olanlara faydalıdır. Eğer tutucu/büzücülüğü adetçe ziyade ise beş dirhemini suyla ezip içe. Tutucu/büzücülüğü az ise üç dirhemini yiyip muvafık otlar suyu ki hindiba ve şahtere ve sığır dili otu suyu ile bulunmazsa çeşme suyu dahi olur, on dirhem kadar suyu gülengübin üstüne içeler. Ondan maada mideye kuvvet verir, hazma muindir, ferah verir. Nefis helvadır. Sanatı mürekkeplerde beyan olunmuştur. Ballı gülengübin(Cülencübîn-i ʿaselî): Ballı gülengübin Türkçe; gül balı Türkçe; gülengübin Farsça; rozerhari memili Rumca; roz çukari kun meli bütün Frenkçe; rozer çukarez kun meloz İspanyolca. Ballı gülengübin ihtiyar adamlara muvafıktır, zira mideleri soğuktur. Şekerli gülengübin dahi tabiatı soğuktur. Filcümle ballısı ishal edici değildir. Mide soğukluğuna ve yellerine ve su toplanması hastalığı(istiska)'na ve karaciğeri soğuklara ve soğuktan olan kötü hazma ve cimaya faydalıdır, şehveti tahrik eder. Sanatı mahallinde görüle. Gülengübin(Cülencübîn): Gün balı ve gül balı derler. Güneşte ederler. Bazıları şeker ile gül suyunu güneşe korlar ve bazıları gül yağıyla eder, tabiatı gülbeşeker gibidir, istimal ederler. Ve bazıları bal ile gül suyunu karıştırıp güneşe korlar, o dahi ballı gülbeşeker olur ki zikrolundu. Ve bir nevini üzüm şırasından ederler. Börek tepsileriyle güneşe korlar, tez koyu olup katılaşır. Şıradan olan pekmezden Hafif(latif)tir. Ve hararetli kişiler şerbet edip içseler muvafıktır. Eğer içine karanfil ve sıcak ot korlarsa hararetli kimesnelere muvafık olmaz. Kış günlerinde tatlı bulama dedikleri pekmezden iyi ve Hafif(latif)tir. Ama asıl istimal olunan gülengübin gül yağıyla olagelmiştir. Ve Farsçada bala dahi gülengübin derler. Gezengübin: Kudret helvası nevindendir, kudret helvası gibidir. Ilgın ağacı yaprağına gökten yağar. Basra balı gibidir ama donmuştur. Beyaz şahdane damla sakızı gibi olur. Yaş mizaçlılara faydalıdır ve öksürüğe ve sertliğe, göğse hususan rutubetle ola, fayda verir. On dirhemden yirmi dirheme değin caizdir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Sıcak ve kuru olmuş durur gezengübin. Öksürüğe faydalıdır. Zail eder hem rutubeti göğüsten. Faydası budur dinle zararını sen, bitirir bağrında insanın verem, def eder onu badem ey kerem sahibi.
[Tutmacı - Tabiatname]

Eğer gülengübini yese yüreğe kuvvet vere ve içi saf eyleye.
[Mir Salih B. Havabin - Risâle fi't-Tıb]

Balgamlara faydalıdır, mideyi güçlendirir, sindirime yardımcı olur. Karışımı: Çanak yaprakları ve tohumları alınmış, diğer şeyleri ayıklanmış taze ve kırmızı gül yapraklarının nemi kurulandıktan sonra yeşil bir leğende el ile sert bir şekilde sürtülerek ufalanır. Sonra her bir batman şeker üzerine bu gülden bir batman atılır ve aynı şekilde şeker ile birlikte, gül kayboluncaya kadar iyice ovalanır. Ardından güneş altına konularak ve ağzı bir kalbur ile kapatılır. Her gün sabah ve akşam karıştırılır. Şekeri her kuruduğunda karışım için biraz su ile şeker eritilerek üzerine atılır ve hamur yoğurur gibi karıştırılır. Bu işlem ile otuz gün ile kırk gün arasında tekrarlandıktan sonra kaldırılarak kullanılır. Minhacü’d-dükkan’da yer aldığına göre: Her bir ratl gül yaprağı için üç katı şeker alınmalı ve anlatıldığı gibi işlemden geçirilmelidir. Devamında der ki: “Kapların gül reçeliyle tamamen doldurulmaması gerekir; çünkü kabarcıklar çıkartır ve kendi kendine kaynar. Ateşte pişirilmez; aksine güneşte bırakılır. Her iki veya üç günde bir el ile tamamen karışıncaya kadar karıştırılırsa daha kaliteli ve hoş olur. Ballı gül reçeli: Karaciğer soğukluğuna faydalıdır. Yoğun kıvamlı/kalın(galiz) hıltları ve yapışkan balgamları olgunlaştırır. Yapımı: Şekerli gül reçelinin yapımı gibidir; ancak şeker yerine köpüğü alınmış bal kullanılır.
[Ravdatul Itr]

Gülbeşeker balgamı keser. Mideyi kavi eyler karaciğere kuvvet verir yemeği hazmeder gülengübin gülbeşekerden daha sıcaktır, menfaati gülbeşeker gibidir. Menekşe macunu faydası menekşe gibidir ameli budur ki menekşeyi iki kendi kadarı şekerle ovalar birkaç gün parıl parıl olunca güneşte koyalar gülbeşekeri dahi böyle eyleyeler gülengübinden şeker yerine bal vuralar. Hazmı kavi eyleyen nesne gülbeşeker ve gülengübin sakızla karanfille yemektir.
[Mebahis-i Emraz]

Ilgın kudret helvası(Menn-i yılgun) Türkçe gezengübindir ağacı hatmi üzerine yağan baldır, göğse ve akciğere iyidir öksürüğe ve göğüste olan iriliğe fayda ede ve mide gevşekliğine fayda ede tabiatı muhkem kılar sarı suya fayda ede içseler ve yakı edip karına vursalar eğer bir denk ezip buruna damlatsalar dimağı arıta Yoğun kıvamlı/kalın(galiz) yelleri çıkara eğer şarapla karıştırsalar balgami şişlere vursalar fayda eder.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Gülengübin(Cilencübin): Farsçadan Arapçalaşmıştır. Aslı gülencühin yani gül ve bal ve şekerden dahi ederler. Ve Acemce gül-ba-şeker derler. Ve iyisi odur ki ölçüleri muhkem ola ve gülü iyi ola. Ve sanatı odur ki gülü bir gece koyalar, sonra başını ve tohumunu sökeler ve ufak edeler ve iki kadarınca safi bal veya şeker ile bir gök zarfta yoğuralar ve sonra şişeye koyalar ve ağzını muhkem bağlayalar ve ikizler burcunun evvelinde güneşe koyalar, aslanın yarısına değin saklayalar. Ve bazıları demiş ki gülün tazesinden edeler kırk gün koyalar. Ve bazıları demişler ki iki yıla değin koyalar. Ve iyisi zikrettiğimizdir. Ve sahih gül macunu dedikleri budur. Ve bu surette olan sıcak ve kurudur ikincide. Ve şekerden olanı sıcaktır ikincide, yaştır evvelkide. Ve bu nevin ikisi dahi dimağı ve mideyi kavi ederler ve yabancı ıslaklığı tahfif ederler ve buharı yukarı çıkmaktan menederler hususan eğer yemekten sonra alıp yeseler. Ve baldan olanı yaşlılara ve soğuk mizaçlılara faydası ziyadedir. Ve bir kimsenin gözünde rutubeti galip ola, mesela Mısır'da sakin olanlar gibi, onlara daha uygundur. Ve eklemler ağrısına ve damla hastalığı(nikris)'na ve felç(falic)'e faydalıdır ve bedenin iç kısımlarını ezer ve idrar zorluğunu dağıtır(tahlil eder). Ve onun dörtte birince kimyon macunu, Yoğun kıvamlı/kalın(galiz) yelleri ve kuluncu ve bel ağrısını dağıtır(tahlil eder) ve yemeği hazmeder. Ve kışta ona devam etmek sıhhati hıfzeder ve şekerden olanı, sıcağı bol mizaçlılara ve tabiatı kuru olan kimselere evfaktır ve deliliğin ve vesvasın evvellerine faydalıdır. Ve ne zaman ki ondan ve karabaş otu macunundan beraber ve birisinin yarısınca menekşe macunu, cemi'sini bir yere karıştırıp istimaline devam edeler göz ağrısını ve buharı ve mide zayıflığını ve baş ağrısını ve tıkanıklıkları ve yanmış hıltları zail eder. Defalarca tecrübe olunmuştur. Ve ne zaman ki bal ile olanı, gül macunu ve türbüt ve kereviz tohumu ile pişirseler ve fitil edip suyunu birkaç kere içseler yüz felcini ve felci ve ağız gevşekliğini zail eder. Ve şekerden olanı ne zaman ki demirhindi ve hünnap ile baş dönmesini ve tıkanıklığı zail eder. Ve gül macununu ne zaman ki pişirseler şarabından safi olur. Ve o, karaciğere muzırdır ve susuzluk ihdas eder. Haşhaş onun ıslah edicisidir. Ve şerbeti: Cisminden dört miskal olur. Ve onu pişirdiklerinde on dört miskal ondan alalar ve altı kadar onun ağırlığı su ile pişireler hatta üçten biri kalıncaya kadar. Ve ona eklenen olanın yarısı kadarınca olur. Ve rivayet olunmuş ki şeker veya bal, gül kadarı ola. Ve bu, eğerçi caiz ise de lakin iyi değildir. Ve bazen balın veya şekerin iadesine ihtiyaç olunur piştiği halette. Ve baldan olanın kuvveti dört yıla değin kalır ve şekerden olanı iki yıla değin.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Gülengübin yese yüreğe kuvvet verir ve içi hoş tutar.
[Kitab-ı Tıbb]