Kıl ve Saç (İnsan Saçı)
Özelliği: Meşhurdur.
Tabiatı: Yakılmış kıl kuvvetle cidden ısıtıcı(müsahhin) ve kurutucudur(müceffif).
Baş Azaları: Yakılmış kıl dişleri yıkayıcıdır(cali) ve onun suyu kılı bitirir.
Çıkışlar ve Yaralar: Kirli ve gevşek yaraları yakılmış kıl kuvvetle kurutur.
Baş Azaları: Yakılmış kıl dişleri yıkayıcıdır(mücelli).
Zehirler: İnsanın kılı sirke ile kuduz köpek ısırmasına iyi pansumandır(zımad).
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Kıl ve saç(şa'r): Kıl ve saç Türkçe; muy Farsça; şa're Süryanice. Eğer saçı ve kılı yaksalar yünün yanması gibidir. Ama baş kılları yanmasının faydası diğerinden fazladır. Tabiatı ikinci derecede kurudur ve kurutucudur(müceffif). Eğer insan kılını sirke ile kuduz it daladığına vursalar o saatte islah ede. Ve şarap ve sirke ile karıştırıp başta olan cerahate vursalar hoş edip şişlerini men eder. Ve buhur edip kadınlar otursalar rahimde olan boğmacayı(hunnak) gidere ve akan yaşını kese. Ve bal ile ezip sürseler oğlancıklar ağzında olan aftları(kula') gidere. Ve günlük veyahut bal ile ezip başta olan cerahate ekseler fayda eder. Ve yanmış kılı mürdeseng ile ezip gözde olan kaşıntıya ve uyuza dürtseler fayda eder. Ve koyunun sade yağıyla ufak şişlere ve sivilcelere vursalar faydalıdır. Ve gül yağıyla kulağa koysalar kulak ağrısını ve diş ağrısını dahi sakin eder ve ateş yanığına vursalar fayda eder. Ve sara(epilepsi) için tütsü eyleseler fayda ede. Ve yanmışını çıkan makata ekseler içeri men ede. Küçük oğlancık saçını bez ile bağlayıp akrep sokan kişi götürse ağrısını sakin ede ve nikris sahibi dahi götürmek faydalıdır. Eğer insan kılını bir nesneye tütsü eyleseler rengini sarı eder. Eğer kılı damıtıp suyunu kıl bitmeyen yere dürtseler kıl bitire. Eğer yağını çıkarıp gümüşe damlatsalar iksirciler ilminde gümüşü sarı eder ve sarı etmeye uygun eczaya çok yardım eder. Eğer yanmış kılı merhemlere koysalar kıl bitirir ve fazladan biten etleri yaralarda yiyip islah eder. Dioskorides'in sözü: insan kılını sabır ile karıştırıp alnına koysalar migren(şakika) ve baş ağrılarını sakin eder. Ve yanmış kılı gül suyu ile karıştırıp şakaklara(tulun) vursalar ağrısını sakin eder. Ve keçinin kılları dahi kurutucudur, diğer kıllarda olan hassa bunda dahi vardır. Ve tiftik keçisi kılından olan elbiseye Türkçe sof derler, elbise dikerler. Yün değildir, tiftiktir. Malumdur ki elbisesi gayet lükstür. Yaz faslında insanı soğuk tutar ve kış faslında sıcak tutar ve toz kabul etmez. Tozlu vilayetlerde hususan Arabistan'da çok kullanırlar, zira yünden hafif olur. Ve derler ki yün elbise giymek kulunca faydalıdır. Eğer kürkü çıkarıp kürke bedel giyerlerse kürke sof ve yün elbise bedel olmaz, belki pamuklu kapama bile bedel olmaya, hususan çıkardıkları kürk tilki ve samur ve zerdava ve sansar ola. Sof ve yün asla bunlara bedel olmaz, ama kalpak dedikleri kürklü arakiyeye yünden olan keçe külah bedel olur. Ama keçe külahın başa ve göze ve dişlere çok zararı vardır, meğer asla çıkarmayalar, gayrı nezlelerden kurtulamazlar. Bunlar üç çeşit nesnedir, insanın bedenine gayet zarar verir. Bir çeşidi keçe külahtır ve birisi dahi cılkavadır ki tilki kürküdür ki çıkarıp başka kürk giydikleri gibi arka ağrısı ki halk yanlış bilip ona kulunç derler, o illeti miras bırakır. Ve birisi dahi keyif makulesidir, buna dahi müptela olanların midesini ve bütün bedenini ısıtır, sonra keyiften feragat ederse mide ve beden soğuk olup yemeği hazmedemez, türlü türlü zayıflık ve illetler hasıl olur, sonra yine ısıtayım diye murat eylese ekseri yerine gelemez, helak olur. Bu üç şeyden layık olan budur ki müptelası olmadan hazer edeler.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]

Kıl(Şa'r): Kıldır. Eğer insan kılını sirkeyle ıslatsalar it daladığı yere vursalar derhal iyileşe. Eğer sırf şarapla ve zeytinyağıyla karıştırıp başta olan cerahate vursalar hoş eyleye. Eğer yakıp sirkeyle ezip sivilcelere vursalar gidere. Ve beneklere dürtseler gidere. Eğer balla ezip yahut günlükle ezip başta olan cerahate ekseler fayda ede. Eğer gül yağıyla karıştırıp kulağa damlatsalar ağrısını sakin ede. Eğer ateş yanığına vursalar be-gayet fayda ede. Eğer akrep sokan kişi ve nikris olan kişi küçük oğlancık saçını yumuşak iken beze bağlayıp boynuna assalar o nikris ve akrep soktuğu dahi gide. Bir nesneye eğer insan kılını tütsü eyleyeler sararta. Eğer suyunu çıkarsalar kıl bitmeyen yere dürtseler kıl bitire. Eğer yağını çıkarsalar gümüşe damlatsalar sararta.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Kıl(Şa'r): O, buhardan doğan cüzdür ki hararetten yükselir. Ve onun ile yün arasında fark odur ki kıl çok uzanır yünün aksine ve yine kıl insanda bulunur ve yün diğer hayvanlarda olur. Ve kılların iyisi insanın kılıdır. Ve o, sanat ilminin maddesidir. Külü, uyuza ve kaşıntıya ve yaralara faydalıdır, hususan gül yağı ile. Ve o, şişleri eritir/çözer(hallider) ve köpek ısırmasına faydalıdır. Ve eğer bir kimsenin kılı ömrü on altı yıldan geçmiş ola ve otuz beşten geçmiş olsa koç burcunun evvelinde olup, kadarınca kükürt ile bir yere ezip ve müdebber zeytinyağı ile ki sad harfinde sabunda zikrolunsa gerektir içirip damıtılmasını tekrar edeler. O şart ile ki tortusu ile ezeler ve yedi kere bir çeşit ile iade edeler.(Tekrar distile etsinler) Ve götürsünler mertebe geçişlerinde ve yıldızların değişiminde murada eriştirir. Ve ilk defa o şeyleri boyadığı gerçi boyası geçicidir. Ve Hekim Davud der ki biz fiilini müşahede eyledik. Kaçışın bağlanmasında ve müşterilik ikamesinde defalarca sahih olmasına delalet eder. Ve bu amel o işlerdendir ki salihler aşikar eylemesini men etmişlerdir. Bunu ayrıntısız/fazlalık olarak zikreyledik. Ve bütün kıllar hıltları ve şişleri eritir/çözer(hallider) giymek ile ve kemikleri kuvvetli eder lakin zayıflatır ve yağı eritir. Ve onun üzerine yatmak gevşekliğe ve su toplanması hastalığına(istiska) faydalıdır lakin sevda ve kaşıntı üretir. İpek islah edicisidir ve hıyar kılı ve cebbar kılı ve gul ki baldırıkaradır. Ve demişler ki gul başkasıdır. Faydası bilinmez.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]

Kıl(Şa'r): Kıldır. Kılların çoğu hayvanları ile zikrolunmuştur. Lakin İmam Galenos başka bap edip yazmakla bunda dahi başka zikrolundu. Kıl ile yün aralarında fark budur ki kıl birbirine sarmaşıp keçe gibi olmaz ve yün sarmaşıp keçe gibi olandır. Kıllar hayvanların azalarının en kurusudur. Çoğu azalarına göre soğukluğu dahi ziyadedir. Kıllar bedende olan hıltların buharlarından ve yangınlarından hasıl olur. Bazıları demişler eğer insan kıllarını sirke ile ıslatıp kuduz daladığı yere vursalar derhal iyi ede. Eğer saf şarap ve zeytinyağı ile ıslatıp başta çıkan çıbana vursalar şişip büyümesine mani ola. Eğer yakıp dumanını koklasalar kadınlar rahimleri boğulmasına fayda eyleye, denenmiştir ve tütsü etmekle maddeler akmasına mani ola. Kılı yakınca ısıtıcı ve ziyade kurutucu olur. O halde yanmışını sirke ile ezip ufak çıbanlara vursalar koparıp gidere. Eğer bal ile ezip oğlancıklar ağızlarında olan kabarlara sürüp bulaştırsalar ziyade fayda eyleye. Eğer günlük ile ezip başta olan yaraları zift ile sıvadıktan sonra üzerine ekseler fayda edip iyi ede. Eğer bal ile ezip büyük çıbanlara koysalar iyi ede. Eğer mürdeseng dedikleri toprak ile ezip uyuzu olan göze ve kaşıntılara sürseler sakin eyleye. Eğer gül yağı ile karıştırıp ağrısı olan kulağa damlatsalar ağrıyı gidere. Eğer zeytinyağı veyahut su ile ateş yanığına sürseler fayda edip iyi ede. Dumanını koklamak tıkanıklık sebebi ile olan saraya(epilepsi) fayda eder. Çürük çulu yakıp dışarı çıkmış olan makat üzerine yaksalar yani ekseler yerine getire. Çul yakmasının tariki budur ki yeni çömlek veyahut saksı içine doldurup ve üzerine delikli bir tabak koyup ateşe koyalar ta yanıp kül oldukta indireler. Kıllardan dokunmuş olan giysiler bedene kuvvet verir ve kurutup sıcak etmesi yünden olan giysilerden ziyadedir ve azayı katılandırır ve kaşıntı eder. Hassalarındandır eğer küçük oğlancık kıllarını nikris elemi veyahut akrep soktuğu kimseye asıkoysalar ağrısını sakin eyleye veyahut hafiflete. Eğer insan kılı ile bir nesneyi tütsüleseler sarı eyleye. Eğer insan kıllarını damıtsalar yani bir miktar su ile kaynatıp gül suyu gibi suyunu çıkarsalar o suyu saç ve sakal döküldüğü yere ve saçlara sürseler saçları bitire. Eğer kılları muhkem ufaklayıp ve birkaç kere zikrolunduğu üzere damıtsalar altın gibi kızıla meyilli yağlılığı çıka. O yağ gümüşü boyar ama çok durmaz.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]