Abonelikler
Uygulamamızı indirin
Freed Science

Kadim Tıbbın İhyası

Özgür Tıp amblemi

Tıbbi Miras Arşivi

Kimyevi ve Kimyasala Yakın Olanlar

Kalsiyum oksit - Nure

Serbest metin
Hamam Otu / Kireç (Nûre)
Sönmemiş Kireç
Kalsiyum Oksit
Hamam Otu Bazı

Nûre: Mahiyeti Hakkında: Maruftur. Tabiatı Hakkında: Su isabet eylemeyen veyahut henüz su isabet eden hamam otunun(nûrenin) ikisi dahi yakıcıdır. Ama o hamam otu ki su isabet eyledikten sonra iki üç gün baki kalıp ondan sonra kullanılsa o hamam otunda yakma olmaz, belki ısıtır; ama yıkanmış hamam otu(nûre-i magsûle) mutedil ve kurudur. Hassaları: Hamam otu kan akıntısını(nezfi) keser. Ve yıkanmış hamam otu sızlatmadan kurutucudur. Ve hamam otu yağlar(edhan) ile kaynatılsa olgunlaştırıcı/pişirici(münzic) olur. Yaralar Hakkında: Fazla eti yer. Ve yıkanmış hamam otu iyileştirir ve ateş yanığına faydalı olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]

Şeftali Yaprağı:
İbni Sina sözü hamam otu rayihasını ve hassalarını alır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]

Hallâku'ş-şa'r: Hırızma derler. Kıl giderir, kireç manasına dahi gelir.
Nûre: Kireçtir Türkçede; cîr Arapça. Kirecin alası mermerden yaktıkları kireçtir ve dağlarda gün yüzü görmemiş toprak içinden çıkan taştan dahi olur. Sönmemiş kirecin tabiatı İsa sözü dördüncü derecede sıcak ve kurudur ve yakıcıdır. Ve sönmüşü hafifletici, yakıcı ve ısıtıcıdır. Yıkanmışı sızlatmadan kurutucudur. Fazla eti yiyip düzeltir ve ateş yanığına bazı yağlar ile muvafıktır. Eğer yıkanmışına yağlar katsalar Takvîmü'l-Edviye sözü olgunlaştırıcı/pişirici olur, yani her çıbanı ve yarayı pişirir yani oldurur demek olur. İhtiyârât sözü yıkanmışının tabiatı mutedil ve kurudur. Her yerden akan kana koysalar kanı tutar. Temîmî sözü yıkanmışına zeytinyağı ve iç yağı gibiler katsalar olgunlaştırıcı/pişirici, eritici/çözücü, yumuşatıcı ve iyileştirici olur; cerahata vursalar etini bitirir ve kanını ve suyunu keser. Ve ateşte zifte karıştırıp diş deliğine koysalar kurdunu öldürür and deliğini kapar ve yemek girmesini meneder. Ve hamamda kuru kireçten hamam otu terkip edip sürünürler; mesela on iki dirhem kuru sönmemiş kireç ve iki dirhem dövülmüş zırnık ile hamam otu olup hamamda sürünseler kılı yolar ama bedeni yakar. Evla budur ki bundan sonra menekşe yağı, gül suyu, aspur tohumu, pirinç unu ve gül suyu ile yıkayalar. Eğer o yeri yakmış ise mercimek unu, gül suyu ve azıcık sirke süreler. Eğer bundan hatayla içseler yaramazdır, öldürücüdür. Alameti budur ki ağzı kurutur ve mideyi yakar, ağrılar peyda olur, sidik zorluğu, sancı ve kanla ishal dahi eder ve kirecin kendisi yine sidikte bile çıkar ve aza soğuk olup bayılmak ve hafakan arız olur. Buna ilaç odur ki sıcak suyla, yağ ile ve taze süt ile tekrar kusturup geri taze süt, badem yağı, cüllap ve yağlı tavuklar çorbası gibiler vereler ve lüablar(ayva çekirdeği jeli gibi şeyler luabdır) dahi vereler. Takvîm sözü yaramaz çıbanlara faydalıdır; kişniş suyuyla saçkırana, başın çıbanlarına ve siğillere faydalıdır. Meme ağrısına bal ile yarım saat sürseler ve yakı dedikleri yemek doluluğundan olan ağrya dahi karnı üzerine yakı olunsa defeder. Ve dalak üzerine dahi bal ile ve tavuk necesi ile yakı edeler. Ve Temîmî sözü bir cüz kireç, bir cüz sülügen ve bir cüz sabun ile karıştırılsa; hamamdan sonra barası, behakı ve alaca bedeni olanlar, yara olmuş uyuzu olanlar veya derisi soyulup eti şöyle baki duran bir illet dahi vardır, onun gibilere sürüp buçuk saatten sonra pak silip ve eğer kaymûliyâ dedikleri kil toprağıyla karıştırıp cümlesini sürseler dahi muvafıktır, bedende ve elde olan lekeleri bir miktar düzeltir. Eğer bu illete önceden temizleme etseler dahi aladır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]

Hamam otu kireç dedikleri ki taştan yakarlar, alası mermerden ve dağlarda gün yüzünü görmemiş toprak içinden çıkan taştan olmaktır. Sönmüş kirecin tabiatı dördüncü derecede sıcak ve kurudur ve yanmıştır. Sönmüşü hafifletici, yakıcı ve ısıtıcıdır ve yıkanmışı sızlatmadan kurutucudur. Fazla eti yiyip düzeltir ve ateş yanığına bazı yağlar ile muvafıktır. Takvîmü'l-Edviye sözü eğer yıkanmışına yağlar katsalar olgunlaştırıcı/pişirici olur, tabiatı mutedil ve kurudur, her yerinden akan kana koysalar kanı tutar. Temîmî sözü yıkanmışına zeytinyağı veya iç yağı gibiler konulsa olgunlaştırıcı/pişirici, eritici/çözücü, yumuşatıcı ve iyileştirici olur; cerahata koysalar etini bitirir ve kanını ve suyunu keser ve ateşte zifte karıştırıp diş deliğine koysalar kurdunu öldürür ve deliğini kapar ve yemek girmesini meneder. Ve hamamda kuru kireçten hamam otu terkip edip mesela on iki dirhem kirece ki kuru sönmüş ola iki dirhem dövülmüş zırnık koyup hamamda sürünseler kılı yolar; eğer o yeri yakmış ise gül yağı veya gül suyunu ve azıcık sirke sürerler.
[Hazerfan Hüseyin Efendi - Tuhfetül Eribin Nafia Lir-Ruhani Vet-Tabib]

Orijinal Tarihî Metin

Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.

Nûre: el-Mâhiyyetü: Ma'rûfdur. et-Tab'ı: Su isâbet eylemeyen veyâhût henüz su isâbet eden nûre ikisi dahı muhrikdür. Ammâ o nûre ki su isâbet eyledikden soñra iki üç gün bâkî kalup ba'dehu isti'mâl olınsa o nûrede ihrâk olmaz belki teshîn eder, ammâ nûre-i magsûle mu'tedile-i yâbisedür. el-Havâssu: Nûre nezfi kat' eder. Ve nûre-i magsûle bilâ-lez' müceffifdür. Ve nûre edhân ile kaynadılsa münzic olur. el-Kurûhu: Lahm-ı zâidi ekl eder. Ve nûre-i magsûle idmâl eder ve hark-ı nâra nâfi' olur.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]

Orijinal metnin devamı kilitli

Erişim kontrol ediliyor…

Yorumlar

Yorumlar yükleniyor…

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.