🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Areca, Fufel (Betel Cevizi)
Serbest metin
🌰 Fufel (Areca catechu / Betel Nut)
Fufel: Hint ceviz ağacıdır derler Türkçede; pupeldir Farsçada; kevsel ve kubel İshak bin İmran kavli ve İbni Baytar ve Mala Yesi' ve Muhammed Temimi kavilleri üzere fufel Hint fındığıdır. Ağacı ve yemişi Hindistan cevizi(nârcîl) ağacına ve yemişine benzer ve baldırı mısır baldırına benzer ve boğumlu olur, budağı ve yaprağı at kuyruğu otu vardır, boğumludur, ona benzer. Ama büyük ağaçtır, yemişi hurma gibi tane tane olur ve bir güne Hindistan cevizine(nârcîle) benzer yani Hint cevizine benzer. Arap'ta bitmez, evvel iklimde biter. Yemişleri siyah olur ve kırmızı dahi olur. Kuvveti kızıl sandal gibidir ve kuvvetinden dolayı soğutucudur. Muhammed Temimi ve Takvimül Edviye ve Takvim ve Mesih kavli üzere tabiatı ikinci derecede soğuk ve kurudur. İhtiyarat kavli üzere tutucudur, sıcak veremler kalın/yoğun kıvamlı(galiz) olsa vuralar ve uzvu ve gevşemeyi kavi eder, ağız kokusunu hoş eder ve diş diplerini kavi edip kalbe ferah ve kuvvet verir ve gözünde iltihap ve uyuz(cereb) olanlara faydalıdır ve ağız hararetine dahi faydalıdır. Takvimül Edviye kavli üzere mide ağrısına gayet faydalıdır ve kavi eder. Erbiyasus kavli üzere sıcak şişlerin ağrıları hassasiyetindendir ki giderir. Muhammed Temimi kavli üzere yaş uzvu kavi eder. Eğer göze sürme eyleseler göz ağrısını ve uyuzunu giderir ve madde dökülmesini meneder, yakı dahi etseler caizdir. Eğer buruna üfürseler burun kanını keser. Eğer gül yağıyla buruna koysalar geri kanını tutar bu yemişin miktar şerbeti yarım miskaldir, ziyadesi meni aletlerine zarar eder, ancak Hint cevizi ve şeker ıslah eder. Takvim kavli üzere akciğere zarar eder, ancak Arap zamkı ıslah eder. Bunun bedeli kızıl sandaldır. Muhammed Temimi kavli üzere bunun bedeli kızıl sandal ile yarım vezni kadar kişniş yaprağıdır ve bazıları çay ve ban dedikleri kahveye koyup içtikleri yaprak işbu zikrolunan fufeldir ve yaprağıdır derler. Be babında anason(bâdyân) diye ve cim babında çay diye zikrolunmuştur ve bazıları bu yaprağa kat pan dahi derler, ama kat demek mutlak yaprak demektir derler. Kaf babında kat diye zikrolunur, ama asıl tafsili cim babında çay diye zikrolunmuştur, zira kat yine başka bir yapraktır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]
Mahiyeti Hakkında: Onun kuvveti sandal kuvvetine yakındır ve tab ile olan nüshada yazılan budur. Mahiyeti Hakkında: Fufel(Fûfel) Hint'te bir nebatın meyvesidir ki onun şekli küçük hindistan cevizi(ceviz-i bevva) şekline benzer lakin fufelin rengi kızıl ve kırılması şiddetlidir ve kırılması vaktinde eczası dağılır ve onda güzel rayiha zuhur eder ve onu Hint ehli ağız kokusunu güzelleştirmek(tîb-i nükhe) için yerler ve dişleri kızartır ve onun kuvveti sandal kuvvetine yakın olur. Tabiatı Hakkında: İkinci derecede soğuk ve kurudur. Hassaları Hakkında: Kuvvetle soğutucudur ve hem tutucudur/büzücüdür(kabızdır). Şişler Hakkında: Sıcak ve kalın/yoğun kıvamlı(galiz) olan veremlere iyidir. Göz Organları Hakkında: Gözlerinde iltihap olanlara muvafık olur. Ve göze onunla yakı olunsa göz tabakalarından maddeleri meneder. Boşaltım Organları Hakkında: Sürülecek ilaç olarak (tila edilerek) karnı tutar.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Fufel: Bir yemiştir ki cevize benzer. Karası ve kızılı olur. Uzvu kavi eder. Eğer yakı edip sıcak şişlere vursalar eritir/çözer(tahlil eder). Eğer kızılının bir veya iki dirhemini alsalar ishal ede. Ve ağız kokusunu iyi eyleye. Yüreği kavi ede. Ve göz alevlendiğini gidere. Ve uyuza fayda ede. Ve ağızda olan hararete fayda ede. Ve diş diplerini muhkem ede. Bedeli kızıl sandaldır. Yahut yarı kadar yaş kişniştir.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Fufel: O, Hint fındığı(bunduk-ı hindî) değildir. Belki bir yemiştir Şam cevizi gibi, değirmidir ve tutucudur/büzücüdür(kabızdır). Bir ağaçta bulunur Hindistan cevizi(nârcîl) ağacı gibi, siyah ve kızıl olur. Kurudur ikincide. Ağız ağrılarına faydalıdır ve dişleri ve diş etlerini(lüsseyi) şiddetli eder ve ağrıları çözer içmekle ve üstüne koymak ile ve teri keser ve damarları kavi eder ve kokulara idhal olunur ve mazı ile trahomu(terhülü) ve sinir gevşemesini meneder. Ve o, göğsü pürüzlendirir. Ve maahaza ağız hararetine faydası vardır. Kitre düzelticisidir. Ve göze damlatırlar kan oturması(tarfe) için ve sürmelere idhal ederler kirpikleri ve göz yaşını kesmek için. Ve bedeli: Mislince kızıl sandal ve yarısınca kişniş şırası.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Fufel: Hint ceviz ağacıdır derler Türkçede; pupeldir Farsçada; kevsel ve kubel İshak bin İmran kavli ve İbni Baytar ve Mala Yesi' ve Muhammed Temimi kavilleri üzere fufel Hint fındığıdır. Ağacı ve yemişi Hindistan cevizi(nârcîl) ağacına ve yemişine benzer ve baldırı mısır baldırına benzer ve boğumlu olur, budağı ve yaprağı at kuyruğu otu vardır, boğumludur, ona benzer. Ama büyük ağaçtır, yemişi hurma gibi tane tane olur ve bir güne Hindistan cevizine(nârcîle) benzer yani Hint cevizine benzer. Arap'ta bitmez, evvel iklimde biter. Yemişleri siyah olur ve kırmızı dahi olur. Kuvveti kızıl sandal gibidir ve kuvvetinden dolayı soğutucudur. Muhammed Temimi ve Takvimül Edviye ve Takvim ve Mesih kavli üzere tabiatı ikinci derecede soğuk ve kurudur. İhtiyarat kavli üzere tutucudur, sıcak veremler kalın/yoğun kıvamlı(galiz) olsa vuralar ve uzvu ve gevşemeyi kavi eder, ağız kokusunu hoş eder ve diş diplerini kavi edip kalbe ferah ve kuvvet verir ve gözünde iltihap ve uyuz(cereb) olanlara faydalıdır ve ağız hararetine dahi faydalıdır. Takvimül Edviye kavli üzere mide ağrısına gayet faydalıdır ve kavi eder. Erbiyasus kavli üzere sıcak şişlerin ağrıları hassasiyetindendir ki giderir. Muhammed Temimi kavli üzere yaş uzvu kavi eder. Eğer göze sürme eyleseler göz ağrısını ve uyuzunu giderir ve madde dökülmesini meneder, yakı dahi etseler caizdir. Eğer buruna üfürseler burun kanını keser. Eğer gül yağıyla buruna koysalar geri kanını tutar bu yemişin miktar şerbeti yarım miskaldir, ziyadesi meni aletlerine zarar eder, ancak Hint cevizi ve şeker ıslah eder. Takvim kavli üzere akciğere zarar eder, ancak Arap zamkı ıslah eder. Bunun bedeli kızıl sandaldır. Muhammed Temimi kavli üzere bunun bedeli kızıl sandal ile yarım vezni kadar kişniş yaprağıdır ve bazıları çay ve ban dedikleri kahveye koyup içtikleri yaprak işbu zikrolunan fufeldir ve yaprağıdır derler. Be babında anason(bâdyân) diye ve cim babında çay diye zikrolunmuştur ve bazıları bu yaprağa kat pan dahi derler, ama kat demek mutlak yaprak demektir derler. Kaf babında kat diye zikrolunur, ama asıl tafsili cim babında çay diye zikrolunmuştur, zira kat yine başka bir yapraktır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]
Mahiyeti Hakkında: Onun kuvveti sandal kuvvetine yakındır ve tab ile olan nüshada yazılan budur. Mahiyeti Hakkında: Fufel(Fûfel) Hint'te bir nebatın meyvesidir ki onun şekli küçük hindistan cevizi(ceviz-i bevva) şekline benzer lakin fufelin rengi kızıl ve kırılması şiddetlidir ve kırılması vaktinde eczası dağılır ve onda güzel rayiha zuhur eder ve onu Hint ehli ağız kokusunu güzelleştirmek(tîb-i nükhe) için yerler ve dişleri kızartır ve onun kuvveti sandal kuvvetine yakın olur. Tabiatı Hakkında: İkinci derecede soğuk ve kurudur. Hassaları Hakkında: Kuvvetle soğutucudur ve hem tutucudur/büzücüdür(kabızdır). Şişler Hakkında: Sıcak ve kalın/yoğun kıvamlı(galiz) olan veremlere iyidir. Göz Organları Hakkında: Gözlerinde iltihap olanlara muvafık olur. Ve göze onunla yakı olunsa göz tabakalarından maddeleri meneder. Boşaltım Organları Hakkında: Sürülecek ilaç olarak (tila edilerek) karnı tutar.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Fufel: Bir yemiştir ki cevize benzer. Karası ve kızılı olur. Uzvu kavi eder. Eğer yakı edip sıcak şişlere vursalar eritir/çözer(tahlil eder). Eğer kızılının bir veya iki dirhemini alsalar ishal ede. Ve ağız kokusunu iyi eyleye. Yüreği kavi ede. Ve göz alevlendiğini gidere. Ve uyuza fayda ede. Ve ağızda olan hararete fayda ede. Ve diş diplerini muhkem ede. Bedeli kızıl sandaldır. Yahut yarı kadar yaş kişniştir.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]
Fufel: O, Hint fındığı(bunduk-ı hindî) değildir. Belki bir yemiştir Şam cevizi gibi, değirmidir ve tutucudur/büzücüdür(kabızdır). Bir ağaçta bulunur Hindistan cevizi(nârcîl) ağacı gibi, siyah ve kızıl olur. Kurudur ikincide. Ağız ağrılarına faydalıdır ve dişleri ve diş etlerini(lüsseyi) şiddetli eder ve ağrıları çözer içmekle ve üstüne koymak ile ve teri keser ve damarları kavi eder ve kokulara idhal olunur ve mazı ile trahomu(terhülü) ve sinir gevşemesini meneder. Ve o, göğsü pürüzlendirir. Ve maahaza ağız hararetine faydası vardır. Kitre düzelticisidir. Ve göze damlatırlar kan oturması(tarfe) için ve sürmelere idhal ederler kirpikleri ve göz yaşını kesmek için. Ve bedeli: Mislince kızıl sandal ve yarısınca kişniş şırası.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]
Erişim kontrol ediliyor…
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
🌰 Areca, Fûfel (Betel Cevizi)
Fûfel: Funduk-ı hindî derler Türkî; ve Hind cevz agacıdur derler Türkî; pûpel Fârisî; fûflâ Süryânî; ûrsîmûn Rûmî; saymûtûs Yûnânî; bunduk-ı hindî Arabî; ûlyâna indiyânâ Lâtîn; kevsel ve kûbel Kavl-i İshak bin İmrân ve İbni Baytâr ve Mâlâ Yesi' ve Muhammed Temîmî kavilleri üzere fûfel bunduk-ı hindîdür. Agacı ve yemişi nârcîl agacına ve yemişine beñzer ve sâkı mısır sâkına beñzer ve bogumlu olur, budagı ve yapragı at kuyrugı otı vardur, bogumludur, aña beñzer. Ammâ büyük agaçdur, yemişi hurmâ gibi dâne dâne olur ve bir gûne nârcîle beñzer ya'nî Hindistân cevzine beñzer. Arabda bitmez, iklîm-i evvelde biter. Yemişleri siyâh olur ve kırmızı dahı olur. Kuvveti kızıl sandal gibidür ve kuvvetinden müberriddür. Muhammed Temîmî ve Takvîmü’l-Edviye ve Takvîm ve Mesîh kavli üzere tabî'atı ikinci derecede bârid ü yâbisdür. İhtiyârât kavli üzere kâbızdur, issi veremler galîz olsa uralar ve a'zâyı ve irhâyı kavî eder, agız kokusını hoş eder ve diş diplerini kavî edüp kalbe ferah ve kuvvet verür ve gözinde iltihâb ve cerebi olanlara nâfi'dür ve agız harâretine dahı müfîddür. Takvîmü’l-Edviye kavli üzere mi'de agrısına gâyet nâfi'dür ve kavî eder. Erbiyâsûs kavli üzere issi şişlerüñ agrıları hâssiyyetindendür ki giderür. Muhammed Temîmî kavli üzere yaş a'zâyı kavî eder. Eger göze sürme eyleseler göz agrısını ve uyuzını giderür ve mâdde dökilmesini men' eder, zımâd dahı etseler câʾizdür. Eger buruna üfürseler burun kanını keser. Eger gül yagıyla buruna kosalar gerü kanın tutar bu yemişüñ mikdâr-ı şerbeti yarım miskâldür, ziyâdesi âlât-ı menîye zarar eder, illâ cevz-i hindî ve şeker ıslâh eder. Takvîm kavli üzere öykene zarar eder, illâ zamg-ı arabî ıslâh eder. Bunuñ bedeli kızıl sandaldur. Muhammed Temîmî kavli üzere bunuñ bedeli kızıl sandal ile yarım vezni kadar kişnîc yapragıdur ve ba'zılar çây ve bân dedükleri kahveye koyup içdükleri yaprak işbu zikr olınan fûfeldür ve yapragıdur derler. Be bâbında bâdyân deyu ve cim bâbında çây deyu zikr olınmışdur ve ba'zılar bu yapraga kât pân dahı derler, ammâ kât demek mutlak yaprak demekdür derler. Kâf bâbında kât deyu zikr olınur, ammâ asıl tafsîli cim bâbında çây deyu zikr olınmışdur, zîrâ kât yiñe başka bir yaprakdur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]
Fûfel: Funduk-ı hindî derler Türkî; ve Hind cevz agacıdur derler Türkî; pûpel Fârisî; fûflâ Süryânî; ûrsîmûn Rûmî; saymûtûs Yûnânî; bunduk-ı hindî Arabî; ûlyâna indiyânâ Lâtîn; kevsel ve kûbel Kavl-i İshak bin İmrân ve İbni Baytâr ve Mâlâ Yesi' ve Muhammed Temîmî kavilleri üzere fûfel bunduk-ı hindîdür. Agacı ve yemişi nârcîl agacına ve yemişine beñzer ve sâkı mısır sâkına beñzer ve bogumlu olur, budagı ve yapragı at kuyrugı otı vardur, bogumludur, aña beñzer. Ammâ büyük agaçdur, yemişi hurmâ gibi dâne dâne olur ve bir gûne nârcîle beñzer ya'nî Hindistân cevzine beñzer. Arabda bitmez, iklîm-i evvelde biter. Yemişleri siyâh olur ve kırmızı dahı olur. Kuvveti kızıl sandal gibidür ve kuvvetinden müberriddür. Muhammed Temîmî ve Takvîmü’l-Edviye ve Takvîm ve Mesîh kavli üzere tabî'atı ikinci derecede bârid ü yâbisdür. İhtiyârât kavli üzere kâbızdur, issi veremler galîz olsa uralar ve a'zâyı ve irhâyı kavî eder, agız kokusını hoş eder ve diş diplerini kavî edüp kalbe ferah ve kuvvet verür ve gözinde iltihâb ve cerebi olanlara nâfi'dür ve agız harâretine dahı müfîddür. Takvîmü’l-Edviye kavli üzere mi'de agrısına gâyet nâfi'dür ve kavî eder. Erbiyâsûs kavli üzere issi şişlerüñ agrıları hâssiyyetindendür ki giderür. Muhammed Temîmî kavli üzere yaş a'zâyı kavî eder. Eger göze sürme eyleseler göz agrısını ve uyuzını giderür ve mâdde dökilmesini men' eder, zımâd dahı etseler câʾizdür. Eger buruna üfürseler burun kanını keser. Eger gül yagıyla buruna kosalar gerü kanın tutar bu yemişüñ mikdâr-ı şerbeti yarım miskâldür, ziyâdesi âlât-ı menîye zarar eder, illâ cevz-i hindî ve şeker ıslâh eder. Takvîm kavli üzere öykene zarar eder, illâ zamg-ı arabî ıslâh eder. Bunuñ bedeli kızıl sandaldur. Muhammed Temîmî kavli üzere bunuñ bedeli kızıl sandal ile yarım vezni kadar kişnîc yapragıdur ve ba'zılar çây ve bân dedükleri kahveye koyup içdükleri yaprak işbu zikr olınan fûfeldür ve yapragıdur derler. Be bâbında bâdyân deyu ve cim bâbında çây deyu zikr olınmışdur ve ba'zılar bu yapraga kât pân dahı derler, ammâ kât demek mutlak yaprak demekdür derler. Kâf bâbında kât deyu zikr olınur, ammâ asıl tafsîli cim bâbında çây deyu zikr olınmışdur, zîrâ kât yiñe başka bir yaprakdur.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.