At Kuyruğu Otu (Umsûh / Zenebü'l-Hayl)
Equisetum, özellikle Equisetum arvense

At Kuyruğu Otu(Umsuh):
Mahiyeti: Bir çeşit bitkidir ki çukurlarda ve hendeklerde biter ve onun kızıllığa meyilli içi boş dalları olur ve odunsu kısmı birbirine girmiş düğümler ile düğümlenmiş olur ve düğüm yanında ıtır yaprağı gibi ince ve sık yaprakları olur, ağaca yakın olanlara o yapraklar tutunur ve onun tarafından at kuyruğu gibi çok etraflar sarkar ve onun sert kökü vardır.

Tabiatı: Birinci derecede soğuk ve ikinci derecede kurudur.

Özellikleri: Tutucu/büzücüdür(kabızdır) hususan özsuyu acıtıp yakmaksızın son derece kurutucu olur ve kanamalara cidden faydalı olur.

Çıbanlar ve Yaralar: Yarayı ve cerahati her ne kadar onlarda sinir dahi olur ise acayip onarma ile onarır.

Eklem Azaları: Kasların ortasında olan yırtılmaya sürülse veyahut yakı olunsa faydası olur ve bağırsak fıtığını dahi küçültür.

Gıda Azaları: Mide ve karaciğer şişlerine ve su toplanması hastalığına(istiska) faydalı olur.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

At Kuyruğu Otu(Umsuh): Bu bir ottur ki, iki incecik katıca boğum boğum budağı olur, zeytin yaprağı gibi yaprağı olur.
Ve bir türlüsü dahi olur büyük olur.
Serçe parmak kalınlığı kadar olur.
Budakları çok olur.
Kızıl yemişi olur.
Evet olduğu vakit kara olur.
Türkçe bu ikisine dahi at kuyruğu derler.
Eğer bu otu sıkıp şaraba katıp içseler ishali keser.
Ve kaynatsalar suyunu içseler kasık yarıldığına fayda eder.
Böbrek ve mesane zahmetlerine fayda eder ve ciğeri ve mideyi, akciğeri kuvvetli eder ve dahi kasların gevşeklik/güçsüzlüğüne(süstlüğüne) fayda ede.
Eğer incirle kaynatıp suyunu içseler öksürüğe ve nefes darlığı olanlara fayda eder.
Eğer kurusunu dövseler cerahate saçsalar et bitire.
Ve eğer yakı eyleseler haya şişine fayda eder.
Ve eğer suyla pişirseler suyun yarısı kalıncaya dek, içseler yüreğe kuvvet vere.
Ve eğer her sabah suyundan bir kase kadınlar içseler gayet semirte, benizlerini iyi eyleye.
Yensitale: Bu bir ottur ki, Arapça ona umsuh derler.
Elif harfinde zikrolundu.
Evet bir türlü dahi olur.
Zeytin yaprağına benzer.
Çiçeği olmaz.
Bir karış uzunu olur.
Yemişleri kızıl olur.
Eğer bu otu ayva şarabıyla içseler ishal ede.
Eğer yalnız bu otu pişirip içseler kasık yarıldığına gayet fayda eder.
Ve böbrek ve mesane zahmetlerine gayet fayda eder.
Ve içteki azayı kuvvetli eder.
Eğer suyunu incir suyuyla içseler öksürüğe ve nefes darlığına fayda eder.
Eğer bu otu dövseler cerahate ekseler gayet tez bitire fayda ede.
Eğer yakı edip kavluca vursalar fayda ede.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Bir iki karış kadarı yükseklikte ve boğumlu ve birbirleri üzerlerine kat kat geçmiş kamışlardan ibaret sapları sürer ve boğumlarından keza birbirine ağızlaşmış masuracıklar tarzında yapraklar verir.
Tepeleri kuşkonmaz filizleri şeklinde olup kırmızımtırak ve ufacık çiçeklerle başak tarzında donanır.
Kökü siyah ve uzun ve ince saçaklardan ibaret bir nebattır ki çayırlarda ve ekseriya dere kenarlarında biter ve büyüğü dahi olur.
Nebatı kullanılır.
Islatılır ve kaynatılır ve yakı olunur.
Tutucu/büzücü(kabız) ve onultucudur.
Dahilen ishallerde ve kanamalarda ve kan işemekte, haricen kasık yarığında kullanılır.
Tozundan yarım dirhemden bir dirheme kadar verilir ve bir avuç kuru 100 dirhem suda ıslatılır yahut kaynatılır.
[Şanizade Ataullah - El-Kitabü'l-Hamis fî Zikri'l-Edviye]

Kışın yapraklarını dökmeyen, sert ve soğuk hava koşullarına dayanıklı otsu bir bitkidir.
Meşhur ilaçlardandır.
Farsçası Arapçada kullanıldığı üzere tabiatı birinci derecede soğuk ikinci derecede kurudur.
İç organları kuvvetlendirici ve nezleleri menedici.
Kaynatılmışı fıtık illetini bitirir ve böbrek ve mesane illetlerine büyük faydası vardır.
[Lehçetü'l-Lügat]

At Kuyruğu Otu(Ümsuh): Arapça ve Berberice isimdir.
At kuyruğu derler.
İki çeşit ottur.
Anadolu'da bulunur.
İbni Baytar sahibi Arabi enabib demektir ve Endülüs yabancası ile elyeştale derler.
Boğum boğum olur, budakları çok ve kızıl yemişi olur.
Olduğu vakit kararır.
Bu otu sıkıp şarapla içirseler ishali keser.
Ve kaynatıp suyunu içseler kasık yarığına uygundur.
Böbrek ve mesane zahmetlerine fayda edip ciğeri ve mideyi ve akciğeri kuvvetli eder ve kaslar gevşeklik/güçsüzlüğüne(süstlüğüne) dahi fayda verir ve kadınlar suyunu her seher içseler gayet semirtir(kilo aldırır) ve renklerini safi edip rahimlerini temizler.
Ve suyla pişirip suyun yarısı kaldıktan sonra içseler yüreğe kuvvet vere.
Ve kurusunu dövüp cerahatlara ekseler et bitire.
Ve haya şişlerine yakı eyleseler fayda eder.
Ve incirle kaynatıp suyunu içseler öksürüğe ve nefes darlığına gayet faydalıdır.
At Kuyruğu Otu(Zenebü'l-hayl): Ulama yonca derler Türkçe; zeneb susya Süryanice.
Hendeklerde ve dağlarda ve gölgeli yerlerde dahi biter.
İçi boş ve kızıllığa meyillidir.
Sapı birbiri içine girmiştir, o sebepten ulama yonca derler.
Yaprağı Mekke ayrığına benzer.
Tabiatı evvel derece soğuk, ikincide kurudur ve tutucu/büzücüdür(kabızdır), hususan özsuyu ola.
Kurutucudur ve çıbanlara ve yaralara vursalar bitirir, büyük faydası vardır.
Ve baş yarığına ve mide şişine ve ciğere ve su toplanması hastalığına(istiska) faydalıdır.
Ve suyla içseler bağırsağa inen kulunca faydalıdır.
Ve bunun sıkıntısı burun kanını tutar, bundan içireler ve buruna dahi damlatalar.
Ve şarapla içseler bağırsak çıbanlarına fayda eder ve idrarı söktürür.
Ve yaprağını dövüp yaramaz çıbanlara vursalar faydalıdır.
Ve kökü öksürüğe münasiptir ve nefes darlığına dahi fayda eder.
Ve sirke ile yiyici/kangren yani yenir yaraya, başa yakı edeler, uygundur.
Kenbas: İbni Baytar sözü üzere sulu yerlerde biter bir ottur.
Ama Latin kitaplarında kenba ve kanba derler.
Habeş biberi vardır ona derler, kahveye dahi korlar derler.
Bunun dahi tabiatı dördüncü derecededir.
Bunun tazesi Dioskorides ve Matyol sözü üzere siyatik hastalığına gayet faydalıdır.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]

At Kuyruğu Otu(Emsuh): Ona şiyale derler.
Ve Mağrip'te anabiz dahi derler.
Budakları çoktur ve kamış gibi içi boştur ve düğümleri olur ve yemişi nohut kadarı olur ve başı siyah olur.
Mutedildir.
Ve bir kavilde soğuktur evvelki mertebede ve kurudur ikincide ve tutucu/büzücüdür(kabızdır).
Ve iç azaları içmekle kuvvetli eder ve nezleleri ve fıtığı meneder.
İncir ile öksürüğü ve astımı keser, renkleri kızıl ve safi eder, meybühtec ile insanı semiz eder.
Ve kan akan yaraya ekseler kanı keser ve eti kaynatır.
Ve bu, bize Endülüs'ten gelir.
Ve zannımız budur ki ayrı yerde bulunmaz.
At Kuyruğu Otu(Zenebü'l-hayl): Bir ağacımsı ottur.
Çok budakları olur ve yaprakları incedir.
Ve onun yemişi ve çiçeği olmaz.
Ve bir kavilde demişler ki onun çiçeği olur.
Beyaz ile mavi arasındadır.
Ve Şam'da çok olur.
Ve vakti çok zaman kalır.
O, soğuktur ikincide ve kurudur üçüncüde.
Ve onun büyüğünün faydası et bağlatmak ve onarmak ve kan kesmektir içmek ile ve hariçte sürmek ve serpmek ile ve nefes darlığını ve kanlı öksürüğe ve göğüs marazlarını ve ciğeri bilhassa su toplanması hastalığına(istiska) eritmede/çözmede.
Ve bazen olur ki fıtığı bitirir eğer çok içseler.
Ve bazıları demişler ki o, Şin yağının bedelidir.
Ve o, sevda doğurur ve cüzama uğratır.
Ve badem yağı onun islah edicisidir.
Ve şerbeti: Bir dirheme değindir.
Ve bedeli: Mislince ramek.
[Davud-u Antaki - El Tezkire]


At Kuyruğu Otu(Emsuh): Arapça-Berberice isimdir.
Manası boğumlu demektir.
Zira kamış boğumları gibi bunun dahi boğumları olur.
Endülüs Vilayeti'nde şiyale derler.
Bir nebattır.
Ağaç gibi büyük ve katı olur.
İki sınıftır: Biri büyük ve biri küçüktür.
Taşlıklarda ve derelerde biter.
Küçük olan sınıfının ince ve katı ve boğumlu budakları olur.
Zeytin yaprağı gibi yaprağı olur.
Budağını çekseler boğumları açılır.
Budakları çok ve bir yerde toplanır.
Gövdesi küçük parmak kadar ve dahi ince olur.
Bir karış ve dahi ziyade yüksek olur.
Gövdesi ağaç gibidir.
Koyu kızıl yemişi olur, çiçeği olmaz.
Bu nebatın bütün eczalarında tutucu/büzücülük(kabızlık) ve bir miktar acılık vardır.
Kökü ağaç gibidir, katıdır.
Büyük olan sınıfı, bu zikrolunan ahvalin tamamında ziyadedir.
Yemişi kuruyunca siyah olur.
Bu nebatın kuvveti azıcık hararet ile soğukluktan birleşmiştir.
Eğer beş dirhem miktarını tutucu/büzücü(kabız) şarap ile içseler ishali keser.
Pişmişini kasık yarılması için ve fıtık için içerler.
Böbrek ve mesane marazlarına iyidir.
İçeride olan azayı kuvvetli eder.
Kas yarılmasına yani karaca et yarılmasına fayda eder.
Eğer incir ile pişirip içseler öksürüğe ve güçle nefes alana fayda ede.
Eğer dövüp yara üzerine ekseler bitiştire.
Eğer kurusunu su içinde şu mertebe pişirseler ki yarısı gide, ondan sonra süzüp yarım rıtl miktarına dek içseler içeride olan aza zayıflığına fayda ede ve zayıf olan ciğere kuvvet vere, hususan daima içseler ziyade fayda ede.
Mağrip diyarı kadınları tazesini üzüm şırasıyla pişirip ondan sonra safi edip her gün bir rıtl içerler.
Derilerini güzel edip bedenlerini semirtir ve rahimlerini temizler.
At Kuyruğu Otu(Zenebü'l-hayl): Şam-ı Şerif'te at kuyruğu demekle meşhurdur.
Murat bir nebattır ki sular kenarlarında ve hendeklerde biter, kızıla meyilli içi boş ve katı ve eli tırmalar iri budakları vardır, boğumludur.
Boğumları birbirine girmiştir.
Boğumu yanında Mekke ayrığı yaprağına benzer ince ve sık yaprakları vardır, ağaç gibi katı kökü olur.
Bu nebat ziyade tutucu/büzücüdür(kabızdır), yakıp can acıtması dahi yoktur, nebatı soğuktur, tutucu/büzücüdür(kabızdır).
Kökünü dövüp yakı gibi edip büyük yaralara vursalar onarır hatta kesilmiş sinirleri dahi bitiştirir.
Eğer dövüp fıtıktan bağırsakları inmiş olan kimse yakı etse fayda eyleye.
Keza kan tükürmeye ve kadınlardan çok kan gelmeye ki kızıl ola, fayda eder.
İçmekle ve lavman etmekle bağırsaklarda olan çıbanlara faydalıdır.
Bazıları demişler ki mesaneye dek inip mesaneyi dahi kesmiş olan yarayı bununla iyi ettiler.
Bazıları dahi zikrederler ki ince bağırsaklara erişmiş olan yaraları iyi eyledi.
Görünmeyip aza içinde olan yaraları içmekle ve dışarıda olup görünen yaraları yakı etmekle iyi eder.
Bu nebatın özsuyu yani içinden sıkılan suyu burun kanını dindirir ve diğer karından ishal ile çıkan nesneleri dahi tutar.
Bedende hararet olmayınca şarap ile içeler ve hararet olunca soğuk su ile içeler.
Eskiden olan sıcak öksürüğe fayda eder ve doğrulmayınca nefes almaya kadir olmayan kimseye fayda eder.
Yakı etmekle makatta olan sıcak şişlere fayda eder.
Su toplanması hastalığına(istiska) ve ciğer şişmesine yakı etmekle ve sıcak iken üzerine koymakla ve pişmişi içinde oturmakla ve idrarı söktürür nesne ile içmekle ki içinde uygun devalar ile kaynatılmış ola.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]