🌿 Gıdalar ve Bitkiler 🌿
Ferencmüşk,Karanfil yarpuzu, Geum urbanum

Serbest metin
◈ Frengi garyöfilâtö: Arapçası ference-misk, Türkçesi karanfil otu. Bu otun kökünde karanfil tadı ve kokusu bulunduğu için böyle zikrolunmuş. Tabiatı sıcaklık ve kuruluğu ikinci dereceye dahil olur, çoğunlukla gün (güneş) dokunmaz yerlerde olur. Güzel kokulu bir köktür, göze hor görünür amma faydası çoktur. Cevher macunlarında ve panzehirli terkiplerde (mürekkeb devalarda) kullanılır, eski maddelerde kullanılır. Eğer bu otun kökünü kullansalar mide zayıflığından meydana gelen ishali keser ve kulunç ağrılarını def eder ve ciğer hastalıklarına faydalıdır ve ham hıltları (maddeleri) ıslah eder ve yelleri dağıtır (tahlil eder) ve kanı ıslah edip sakin eder. Eğer mezkurun kökünü toz (süfuf) edip çıbanlara ekseler kurutur ve kalbe kuvvet verir ve doğuştan gelen harareti (hararet-i gariziyyeyi) ve asıl rutubeti artırır ve beyne (dimağa) büyük kuvvet verir ve veba (taun) hastalıklarına gayet faydası vardır ve beş duyuyu (havass-ı hamseyi) kuvvetlendirir ve bedenin hazır olan sıhhatini korur Allah'ın izniyle. Eğer mezkur otun yaprağını ya kaynatıp içseler yahud damıtıp (taktir edip) içseler bedenin hazır olan sıhhatini saklar Allah'ın emriyle, gaflet olunmaya.
[Mehmed Bin Ali - Terceme-i Cedide fi'l-Havassi'l-Müfrede]
◈ Felencmüşk (Ferencmüşk): Karanfil yarpuzudur. Kedi otu dahi derler. Zira kedi yaprağını sever. Beyinde olan tıkanıklıkları (süddeleri) açar; kokulasalar ve yeseler ve sürseler. Eğer yeseler yürek oynamasını gidere. Eğer yeseler ve kokulasalar burundaki tıkanıklıkları aça. Ciğere fayda ede. Ve ağız kokusunu iyi ede. Soğuk yüreği ve mideyi kuvvetli ede. Eğer tohumunu içseler meniyi kuruta. Ve hayzı kese. İçi kabz ede.
[İbni Baytar - El-Cami' li-Müfredati'l-Edviye ve'l-Ağziye]
◈ Felencmüşk: Feleskun derler, balık otuna benzer, kokusu hoştur, karanfil yarpuzu dahi derler Türki; karanfil-i bostani Farisi. Çiçeği ve kokusu karanfil gibidir ki dört köşeli ve çiçeği siyah şekil olur, yaprağı uzun, buğday yaprağı gibi olur ve çiçeği karanfil gibidir. İbni Sina'nın sözü üzere bu ot merzencuştan ve nemmamdan (Ayrıntılar için nemmam bölümüne bakınız) daha iyidir (yeğdir) ve tabiatı ikinci derece sonunda sıcak ve kurudur. Mesih ve Takvimü'l-Edviye'nin sözü üzere üçüncüde sıcak ve kurudur. İbni Maseveyh'in sözü üzere dahi merzencuştan ve nemmamdan daha iyidir ve kuruluğu azdır, beyne arız olan tıkanıklıkları açar. Eğer yeseler ve koksalar ve sürseler (tıla etseler) bilcümle faydalıdır ve ağız buharlarına ve kokusuna dahi faydalıdır ve balgamdan ve sevdadan meydana gelen kalp çarpıntısına (hafakana) dahi faydalıdır. Eğer bunu yeseler kalbe ve kalp sevdasına dahi faydalıdır. Eğer pişmiş devalara katılırsa kalbe ferah verir ve nefese kuvvet verir ve bedenin sıhhatini saklar ve eski boğaz ağrısına kaynamış suyunu gargara eyleseler fayda eder. İhtiyarat'ın sözü üzere bunun çiçeği ak zambak gibi olur ve akrep soktuğuna gayet muvafıktır. Ve Muhammed Temimi'nin sözü üzere koyu (galiz) yemekleri hazmettirir ve titremeye (raşeye) dahi faydalıdır ve yüreği tutar ve hayzı dahi keser. Eğer tohumunu içseler meniyi kurutur, amma beyin tıkanıklıklarını açar. İbni Baytar'ın sözü üzere ekşi geğirmeyi giderir ve sevdavi vesvese ve bunaltıları (teşvişleri) giderir ve diş diplerini muhkem eder. Şerbetinin miktarı bir dirhemdir, ziyadesi Takvimü'l-Edviye'nin sözü üzere sıcak (mahrur) mizaca ve cümle iç organlara (ahşaya) zararlıdır, ancak luablar ve şeker zararını giderir.
Efrenc-müşk: Feleskun dedikleri bir ottur ki çayırlı yerlerde ve su kenarlarında olur. Rum ehli feleskuni derler. Bazı yerlerde misk otu buna derler, amma bu değildir. Kütahya ve Bilecik taraflarında çok olur ve Rum diyarında dahi bulunur. Efrenc-müşk karanfil gibi olup iki çeşit olur, biri bahçede yetişenidir (bostanidir). Bostani çeşidine hebuy derler, yabani (berri) çeşidine afinis derler. Bunun kokusu bostani çeşidinden dahi daha şiddetlidir. Ve iki çeşidi dahi merzencuştan daha iyidir (a'ladır). Tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur. Mesih'in sözü ve İbni Maseveyh'in sözü üçüncüde sıcak ve kurudur. Bunun kokusu beyin tıkanıklığını açar ve balgam ve sevdadan olan kalp çarpıntısını (hafakani) def eder ve basurlara ve soğuk mideye ve ciğere ve kalbe faydalıdır. Koyu (galiz) gıdaları hazmettirir, ağız kokusunu hoş eder ve dişleri dahi sert (berk) eder. Amma tohumunu yeseler meni kurutur. Feleskunun kendisini çok koksalar kuvvetsiz beyne zararlıdır, ancak menekşe zararını giderir. Sahibul Akakir'in sözü üzere çok kullanılmaya, ciğere zararlıdır, ancak koruk özsuyu (rubbu) ve şeker zararını giderir. Bunun bedeli kendi kadar melisa (badrenbuye) ve çeyreği (rub'ı) kadar karanfildir. Ve feleskunu terleme hastalıklarında hastanın terlemesi mümkün olmasa ve hasta terden ıstırap çekse bir miktarını kiremit üzerinde pişirip sirke saçıp ondan hastanın nabzını tuttukları ellerinin üzerine sıcakça iken vurup ve pazusuna dahi vuralar. Anında terletir, denenmiştir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]
◈ Felencmüşk: Oğul otu (badrencbuya) hükümlerindedir. Yahut ondan azıcık zayıftır.
[İbni Sina - Edviye-i Kalb]
[Mehmed Bin Ali - Terceme-i Cedide fi'l-Havassi'l-Müfrede]
◈ Felencmüşk (Ferencmüşk): Karanfil yarpuzudur. Kedi otu dahi derler. Zira kedi yaprağını sever. Beyinde olan tıkanıklıkları (süddeleri) açar; kokulasalar ve yeseler ve sürseler. Eğer yeseler yürek oynamasını gidere. Eğer yeseler ve kokulasalar burundaki tıkanıklıkları aça. Ciğere fayda ede. Ve ağız kokusunu iyi ede. Soğuk yüreği ve mideyi kuvvetli ede. Eğer tohumunu içseler meniyi kuruta. Ve hayzı kese. İçi kabz ede.
[İbni Baytar - El-Cami' li-Müfredati'l-Edviye ve'l-Ağziye]
◈ Felencmüşk: Feleskun derler, balık otuna benzer, kokusu hoştur, karanfil yarpuzu dahi derler Türki; karanfil-i bostani Farisi. Çiçeği ve kokusu karanfil gibidir ki dört köşeli ve çiçeği siyah şekil olur, yaprağı uzun, buğday yaprağı gibi olur ve çiçeği karanfil gibidir. İbni Sina'nın sözü üzere bu ot merzencuştan ve nemmamdan (Ayrıntılar için nemmam bölümüne bakınız) daha iyidir (yeğdir) ve tabiatı ikinci derece sonunda sıcak ve kurudur. Mesih ve Takvimü'l-Edviye'nin sözü üzere üçüncüde sıcak ve kurudur. İbni Maseveyh'in sözü üzere dahi merzencuştan ve nemmamdan daha iyidir ve kuruluğu azdır, beyne arız olan tıkanıklıkları açar. Eğer yeseler ve koksalar ve sürseler (tıla etseler) bilcümle faydalıdır ve ağız buharlarına ve kokusuna dahi faydalıdır ve balgamdan ve sevdadan meydana gelen kalp çarpıntısına (hafakana) dahi faydalıdır. Eğer bunu yeseler kalbe ve kalp sevdasına dahi faydalıdır. Eğer pişmiş devalara katılırsa kalbe ferah verir ve nefese kuvvet verir ve bedenin sıhhatini saklar ve eski boğaz ağrısına kaynamış suyunu gargara eyleseler fayda eder. İhtiyarat'ın sözü üzere bunun çiçeği ak zambak gibi olur ve akrep soktuğuna gayet muvafıktır. Ve Muhammed Temimi'nin sözü üzere koyu (galiz) yemekleri hazmettirir ve titremeye (raşeye) dahi faydalıdır ve yüreği tutar ve hayzı dahi keser. Eğer tohumunu içseler meniyi kurutur, amma beyin tıkanıklıklarını açar. İbni Baytar'ın sözü üzere ekşi geğirmeyi giderir ve sevdavi vesvese ve bunaltıları (teşvişleri) giderir ve diş diplerini muhkem eder. Şerbetinin miktarı bir dirhemdir, ziyadesi Takvimü'l-Edviye'nin sözü üzere sıcak (mahrur) mizaca ve cümle iç organlara (ahşaya) zararlıdır, ancak luablar ve şeker zararını giderir.
Efrenc-müşk: Feleskun dedikleri bir ottur ki çayırlı yerlerde ve su kenarlarında olur. Rum ehli feleskuni derler. Bazı yerlerde misk otu buna derler, amma bu değildir. Kütahya ve Bilecik taraflarında çok olur ve Rum diyarında dahi bulunur. Efrenc-müşk karanfil gibi olup iki çeşit olur, biri bahçede yetişenidir (bostanidir). Bostani çeşidine hebuy derler, yabani (berri) çeşidine afinis derler. Bunun kokusu bostani çeşidinden dahi daha şiddetlidir. Ve iki çeşidi dahi merzencuştan daha iyidir (a'ladır). Tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur. Mesih'in sözü ve İbni Maseveyh'in sözü üçüncüde sıcak ve kurudur. Bunun kokusu beyin tıkanıklığını açar ve balgam ve sevdadan olan kalp çarpıntısını (hafakani) def eder ve basurlara ve soğuk mideye ve ciğere ve kalbe faydalıdır. Koyu (galiz) gıdaları hazmettirir, ağız kokusunu hoş eder ve dişleri dahi sert (berk) eder. Amma tohumunu yeseler meni kurutur. Feleskunun kendisini çok koksalar kuvvetsiz beyne zararlıdır, ancak menekşe zararını giderir. Sahibul Akakir'in sözü üzere çok kullanılmaya, ciğere zararlıdır, ancak koruk özsuyu (rubbu) ve şeker zararını giderir. Bunun bedeli kendi kadar melisa (badrenbuye) ve çeyreği (rub'ı) kadar karanfildir. Ve feleskunu terleme hastalıklarında hastanın terlemesi mümkün olmasa ve hasta terden ıstırap çekse bir miktarını kiremit üzerinde pişirip sirke saçıp ondan hastanın nabzını tuttukları ellerinin üzerine sıcakça iken vurup ve pazusuna dahi vuralar. Anında terletir, denenmiştir.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü'l-Edviye]
◈ Felencmüşk: Oğul otu (badrencbuya) hükümlerindedir. Yahut ondan azıcık zayıftır.
[İbni Sina - Edviye-i Kalb]
Erişim kontrol ediliyor…
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
فلنجمشك
◈ Frengi garyöfilâtö: Arapçası ference-misk, Türkçesi karanfil otu. Bu otun kökünde karanfil tadı ve kokusu bulunduğu için böyle zikrolunmuş. Tabiatı sıcaklık ve kuruluğu ikinci dereceye dahil olur, çoğunlukla gün (güneş) dokunmaz yerlerde olur. Güzel kokulu bir köktür, göze hor görünür amma faydası çoktur. Cevher macunlarında ve panzehirli terkiplerde (mürekkeb devalarda) kullanılır, eski maddelerde kullanılır. Eğer bu otun kökünü kullansalar mide zayıflığından meydana gelen ishali keser ve kulunç ağrılarını def eder ve ciğer hastalıklarına faydalıdır ve ham hıltları (maddeleri) ıslah eder ve yelleri dağıtır (tahlil eder) ve kanı ıslah edip sakin eder. Eğer mezkurun kökünü toz (süfuf) edip çıbanlara ekseler kurutur ve kalbe kuvvet verir ve doğuştan gelen harareti (hararet-i gariziyyeyi) ve asıl rutubeti artırır ve beyne (dimağa) büyük kuvvet verir ve veba (taun) hastalıklarına gayet faydası vardır ve beş duyuyu (havass-ı hamseyi) kuvvetlendirir ve bedenin hazır olan sıhhatini korur Allah'ın izniyle. Eğer mezkur otun yaprağını ya kaynatıp içseler yahud damıtıp (taktir edip) içseler bedenin hazır olan sıhhatini saklar Allah'ın emriyle, gaflet olunmaya.
[Mehmed Bin Ali - Terceme-i Cedide fi'l-Havassi'l-Müfrede]
◈ Frengi garyöfilâtö: Arapçası ference-misk, Türkçesi karanfil otu. Bu otun kökünde karanfil tadı ve kokusu bulunduğu için böyle zikrolunmuş. Tabiatı sıcaklık ve kuruluğu ikinci dereceye dahil olur, çoğunlukla gün (güneş) dokunmaz yerlerde olur. Güzel kokulu bir köktür, göze hor görünür amma faydası çoktur. Cevher macunlarında ve panzehirli terkiplerde (mürekkeb devalarda) kullanılır, eski maddelerde kullanılır. Eğer bu otun kökünü kullansalar mide zayıflığından meydana gelen ishali keser ve kulunç ağrılarını def eder ve ciğer hastalıklarına faydalıdır ve ham hıltları (maddeleri) ıslah eder ve yelleri dağıtır (tahlil eder) ve kanı ıslah edip sakin eder. Eğer mezkurun kökünü toz (süfuf) edip çıbanlara ekseler kurutur ve kalbe kuvvet verir ve doğuştan gelen harareti (hararet-i gariziyyeyi) ve asıl rutubeti artırır ve beyne (dimağa) büyük kuvvet verir ve veba (taun) hastalıklarına gayet faydası vardır ve beş duyuyu (havass-ı hamseyi) kuvvetlendirir ve bedenin hazır olan sıhhatini korur Allah'ın izniyle. Eğer mezkur otun yaprağını ya kaynatıp içseler yahud damıtıp (taktir edip) içseler bedenin hazır olan sıhhatini saklar Allah'ın emriyle, gaflet olunmaya.
[Mehmed Bin Ali - Terceme-i Cedide fi'l-Havassi'l-Müfrede]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.
