Madenler, Mineraller, Taş ve Topraklar
Ermeni Taşı - Lapis Armenus
Serbest metin
Ermeni Taşı(Hacerül Ermeni)
Hacer-i Ermenî (حجر ارمني)
Mahiyeti Hakkında: Bu deva bir taştır ki lacivertliğe az meyli vardır, lacivert renginde ve sıkılığında değildir belki bir çeşit kumluluğu vardır. Ve bazı kere boyacılar ve nakkaşlar bu taşı lacivert bedeline kullanırlar ve bu taş mülayim ve pürüzsüz olur. Beslenme Organları Hakkında: Bu taş mideye kötü olur, yıkanmamış olanları kusturucudur, yıkansa kusturucu olmaz ve her halde mideye kötü olur. Boşaltım Organları Hakkında: Sevdayı kuvvetli ishal ile ishal eder(söktürür) ve ishali laciverdin ishalinden kuvvetli olur. Ermeni taşı ile safranın tam olarak boşaltıldığı tabipler katında zahir ve muhakkak olalıdan beri siyah çöplemenin(harbak-ı esvedin) sevda ishali için kullanımı terk olunup bedeline Ermeni taşı kullanılır oldu. [İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Ermeni Taşı(Hacer-i Ermeni): Bir çeşidi laciverdi ve bir çeşidi kırmızı olur. Eğer boz çeşidini elde ovalar yağlı kıyas olunur. Tabiatı birinci derecede sıcak ve kurudur. Sevda müshilidir. Belki lacivert taşından ishali fazladır. Ama yıkanmamışı mideye iyi değildir. Kusma ve bulantı getirir. Ancak yıkasalar kusma ve bulantı getirmez. Ferahlatıcıdır, kalbe kuvvet verir. Bunun yıkanmışının özelliği odur ki sevdavi hıltları bedenden çıkarır, pak eder ve sevdadan olan buhardan dahi saklar. Ve balgamı dahi defeder ve iç organları pak eder. Ama mideye yaramazdır, ancak anason veyahut tarçın(seliha) kabuğu düzeltir. Bunun şerbet miktarı bir dirheme değin caizdir. Ama kan hastalıklarından taunda karnı üzerine sirke ile yakı eyleseler uygundur. Ve diğer çiçek ve terleme çeşitleri hararetlerinde dahi sirke ile yakı edeler ki sirke ona soğukluk verir ve ciğerini saklar ve hararetten defeder. Eğer uygun gelirse birkaç defa edeler. Bunun bedeli sevdavi hıltları defetmede bir buçuk kendi kadarı laciverdi taşıdır demişler.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Ermeni Taşı(Hacer-i Ermeni): Özelliği ile kalbe kuvvet verir. Kalbi ferahlatır. Ruhtan sevdavi dumanı defeder. Bedeni sevdavi hılttan temizler.
[İbni Sina - Edviye-i Kalb]
Hacer-i Ermenî (حجر ارمني)
Mahiyeti Hakkında: Bu deva bir taştır ki lacivertliğe az meyli vardır, lacivert renginde ve sıkılığında değildir belki bir çeşit kumluluğu vardır. Ve bazı kere boyacılar ve nakkaşlar bu taşı lacivert bedeline kullanırlar ve bu taş mülayim ve pürüzsüz olur. Beslenme Organları Hakkında: Bu taş mideye kötü olur, yıkanmamış olanları kusturucudur, yıkansa kusturucu olmaz ve her halde mideye kötü olur. Boşaltım Organları Hakkında: Sevdayı kuvvetli ishal ile ishal eder(söktürür) ve ishali laciverdin ishalinden kuvvetli olur. Ermeni taşı ile safranın tam olarak boşaltıldığı tabipler katında zahir ve muhakkak olalıdan beri siyah çöplemenin(harbak-ı esvedin) sevda ishali için kullanımı terk olunup bedeline Ermeni taşı kullanılır oldu. [İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Ermeni Taşı(Hacer-i Ermeni): Bir çeşidi laciverdi ve bir çeşidi kırmızı olur. Eğer boz çeşidini elde ovalar yağlı kıyas olunur. Tabiatı birinci derecede sıcak ve kurudur. Sevda müshilidir. Belki lacivert taşından ishali fazladır. Ama yıkanmamışı mideye iyi değildir. Kusma ve bulantı getirir. Ancak yıkasalar kusma ve bulantı getirmez. Ferahlatıcıdır, kalbe kuvvet verir. Bunun yıkanmışının özelliği odur ki sevdavi hıltları bedenden çıkarır, pak eder ve sevdadan olan buhardan dahi saklar. Ve balgamı dahi defeder ve iç organları pak eder. Ama mideye yaramazdır, ancak anason veyahut tarçın(seliha) kabuğu düzeltir. Bunun şerbet miktarı bir dirheme değin caizdir. Ama kan hastalıklarından taunda karnı üzerine sirke ile yakı eyleseler uygundur. Ve diğer çiçek ve terleme çeşitleri hararetlerinde dahi sirke ile yakı edeler ki sirke ona soğukluk verir ve ciğerini saklar ve hararetten defeder. Eğer uygun gelirse birkaç defa edeler. Bunun bedeli sevdavi hıltları defetmede bir buçuk kendi kadarı laciverdi taşıdır demişler.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]
Ermeni Taşı(Hacer-i Ermeni): Özelliği ile kalbe kuvvet verir. Kalbi ferahlatır. Ruhtan sevdavi dumanı defeder. Bedeni sevdavi hılttan temizler.
[İbni Sina - Edviye-i Kalb]
Orijinal Tarihî Metin
Eserin özgün nüshasından aktarılmıştır.
Hacer-i Ermenî
Fi’l-Mâhiyyeti: Bu devâ bir hacerdür ki lâciverdiyyete ednâ meyli vardur, lâciverd levninde ve iktinâzında ya'nî sıklıgında degildür belki bir nev' remliyyeti vardur. Ve ba'zı kerre boyacılar ve nakkâşlar bu haceri lâciverd bedeline isti'mâl ederler ve bu hacer mülâyim ve melâsetli olur.
Fi-A'zâi'l-Gızâi: Bu hacer mi'deye redî olur, magsûl olmayanları mukayyi'dür, gasl olınsa mukayyi' olmaz ve her hâlde mi'deye redî olur.
Fi-A'zâi'n-Nefzi: Sevdâyı ishâl-i kavî ile ishâl eder ve ishâli lâciverdiñ ishâlinden akvâ olur. Hacer-i Ermenî ile safrânıñ ale'l-kemâl istifrâg olındugı etıbbâ katında zâhir ve mütehakkak olalıdan beri harbak-ı esvedüñ ishâl-i sevdâ içün isti'mâli terk olınup bedeline Hacer-i Ermenî isti'mâl olınur oldı.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Fi’l-Mâhiyyeti: Bu devâ bir hacerdür ki lâciverdiyyete ednâ meyli vardur, lâciverd levninde ve iktinâzında ya'nî sıklıgında degildür belki bir nev' remliyyeti vardur. Ve ba'zı kerre boyacılar ve nakkâşlar bu haceri lâciverd bedeline isti'mâl ederler ve bu hacer mülâyim ve melâsetli olur.
Fi-A'zâi'l-Gızâi: Bu hacer mi'deye redî olur, magsûl olmayanları mukayyi'dür, gasl olınsa mukayyi' olmaz ve her hâlde mi'deye redî olur.
Fi-A'zâi'n-Nefzi: Sevdâyı ishâl-i kavî ile ishâl eder ve ishâli lâciverdiñ ishâlinden akvâ olur. Hacer-i Ermenî ile safrânıñ ale'l-kemâl istifrâg olındugı etıbbâ katında zâhir ve mütehakkak olalıdan beri harbak-ı esvedüñ ishâl-i sevdâ içün isti'mâli terk olınup bedeline Hacer-i Ermenî isti'mâl olınur oldı.
[İbni Sina - El Kanun fi't-Tıbb]
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…
Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.