Besbâse, Muskat (Macis / Küçük Hindistan Cevizi Zarı)

Besbâse: Cevz-i bevvânın kabuğudur. İyisi sarı ile kırmızılığa çalan şap renginde olanıdır. Maynol’a [Pierre Magnol (1638-1715)] göre besbâse, cevz-i bevvânın üzerine damar gibi pul pul sarılan cevz-i bevvâ çiçeğidir.
[Neşâtî Yağı]

Mahiyeti: Besbâse birbiri üzerine konulup ve kat kat olan yoğun ve büklümlü ve kuru olan kızıllığa ve sarılığa çalan yapraklara benzer ağaç kabuğu gibi ve ağacın kendi gibi ve yaprak gibi olur, dili yakıcı ve tutucu/büzücü(kâbız) olur yani ısırır gibi elem verici olur, kebabiye gibi acıdır. Çin beldelerinden getirilmiş olur. İbn Maseveyh der ki besbâse cevz-i bevvânın kabuğudur yani üst kabuğudur, İbn Kütbi böyle tefsir eylemiştir. Ve Mesih der ki kuvvette nâr-müşke benzer ve nâr-müşkten dahi daha Hafiftir(latiftir). Nâr-müşk Hint narı taç yaprakları ile tefsir olunur.
Tabiatı: Bulus nam tabip der ki besbâsenin tabiatı mutedildir. Ve Bulus'un gayrıları der ki tabiatı ikinci derecede sıcak ve kurudur. Kanun sahibi der ki sıcaklığında ve kuruluğunda şüphe yoktur yani sıcaklığı ve kuruluğu itidali tecavüz eylediğinde şüphe yoktur, şüphe ancak derece tayinindedir.
Fiilleri ve Hassaları: Şişkinliği/gazları(nefhi) dağıtır/çıkarır(tahlil eder) ve tutuculuğu/büzücülüğü vardır.
Şişler ve Sivilceler: Besbâse merheme dahil olunsa Yoğun kıvamlı/kalın(galiz) sertlikleri eritir/çözer(tahlil eder).
Süs/Güzellik: Ağız kokusunu güzelleştirir.
Baş Uzuvları: Besbâse menekşe yağı ile kullanılsa başta olan Yoğun kıvamlı/kalın(galiz) yellerden hasıl olan baş ağrısına ve migrene faydası olur.
Gıda Uzuvları: Ciğeri ve mideyi takviye eder.
Atım Uzuvları: İshali olanların ishallerini kırar ve bağırsak sıyrılmasından faydalıdır ve rahime iyidir.
[İbni Sina - El Kanun Fittıb]

Besbâse: Cevz-i bevvânın kabuğudur. Bunun en iyisi sarı ile kırmızılığa çalan ve hoş kokulu olmaktır. Tabiatı evvel derecede sıcak ve kurudur. Bazıları ikincide demişler. Bazıları mutedil ve bazıları soğuk ve Hafiftir(latiftir) derler. Elhasıl harareti azdır. Şişkinlikleri dağıtır/çıkarır(tahlil eder) ve sert şişleri eritir/çözer(tahlil eder), ama lapa edeler. Ve ağız kokusunu dahi giderir ve tabiatı tutar ve mideye kuvvet verir. Dalağa ve rahme muvafıktır ve bağırsak sıyrıntısından olan ishale, kan tükürenlere ve idrar tutamamaya ki soğuktandır, münasiptir ve bağırsak yarasına fayda verir. İdrar tutamama için yeseler ve yakı eyleseler dahi makuldür, ama göbeğe ve kasığa yakı edeler. Dioskorides'in sözü, mideyi, göğsü ve akciğeri kuvvetlendiricidir. Meniyi ziyade eder ve cimayı tahrik eder, zekeri kıvama getirir, hususan soğuk mizaçlılara gayet fayda eder. Ama baş ağrıtıcıdır, ancak sandal ve gül suyu ıslah eder. Teyaduk'un sözü, bunun bedeli kendi kadar ban otu ve çeyreği kadar cevz-i bevvâdır, ama bazıları kendi kadar cevz-i bevvâdır derler. Ama kendinin bedeli ceviz çok olmalıdır. Zira harareti vardır demişler.
Cârgûn: Besbâsedir.
Kırkiyûn ve Kırkiyâ: Bir katil kök vardır ona dahi kırkiyûn derler ve kırkiyâ dahi derler, o ecilden tabipler bu ismi terk edip yazmadılar. Galenos ve İbni Baytar'ın sözü üzere bu bir ince köktür, darçın ve kebabiye kökü gibidir. Bazı tercüme sahipleri bunu kebabiyedir dahi demişler.
[Sakızlı İsa Efendi - Nizamü’l-Edviye]

Besbâse: Meşhurdur. Eğer içseler kan tükürmeye ve bağırsak çıbanlarına ve karına artık hılt aktığına ve dalak ağrısına fayda ede. Ve mideyi kuvvetli eyleye. Ve yelleri dağıtır. Ve ağız kokusunu iyi eyler. Ve ciğeri kuvvetli eyleye. Ve içteki katıları yumuşatır. Ve rahmi iyi eyler. Ve idrar tutamamayı kese. Ve eski ishali kese. Ve eskiden bağırsak çıbanlarına fayda ede. Ve eğer suyla ve menekşe yağıyla karıştırıp burna damlatsalar baş ağrısını giderir. Bedeli cevizdir.
[İbni Baytar - Kitabü'l-Cami Fi'l-Müfredat]

Besbâse: Cevz-i bevvânın kabuğu veya ağacı veyahut yaprağıdır. Ve yaprakları üst üste binmiştir ve kesici kokusu vardır. Sıcak ve kurudur ikincide — ya birincide ya mutedil veya soğuktur. Balgamı keser ve ağzın kokusunu iyi eder ve yemeği hazmeder ve yelleri çıkarır ve tıkanıklıkları açar ve rutubetleri hafifletir ve idrar tutamamayı keser ve yine bağırsak sıyrılmasını ve kan tükürmeyi yok eder. Karanfil ve günlük ile meniyi yavaş eder gayetle ve onda ferah vardır ve maş ve burçak ve sirke ile bedeni yumuşak eder ve kerih olan terin kokusunu ve koltuklar kokusunu keser. Ve bu tecrübe edilmiştir. Ve keçinin tersi ile ve bal ile şişleri eritir/çözer(tahlil eder) üstüne komakla ve saraya(epilepsi) ve migrene fayda eder burna çekmekle menekşe yağıyla. Ve eğer hamamda bal ile lohusa kadını onunla yağlayalar bel ağrısını yok eder ve uzuvları kuvvetli eder. Ve bu tecrübe edilmiştir. Ve o, ciğere zararlıdır. Arap zamkı onun ıslah edicisidir. Şerbeti: Üçe değindir. Ve bedeli: Karanfil yaprağı veya cevz-i bevvânın kendisi. Ve onun ince kabuğu alaca ihdas eder. (Cevz-i bevvâ).
[Davud-u Antaki - El Tezkire]



Besbâs: Besbâse dedikleridir. Şam-ı Şerif'te dâr-ı küsye derler kalın yaprağa benzer kaplardır. Bazıları demişler cevz-i bevvânın üst kabuğudur. Bazıları demişler bir ağacın kökünün kabuklarıdır. İyisi odur ki rengi aşkar yani sarı ile kızıl karışmış olup kızıllığı ziyade olup kokusu keskin ola. Isırılsa lezzetinde bir miktar büzücülük(kâbızlık) ola yani bir yere getirip büze. Tabiatı ikinci derecede kuru ve birinci derecede sıcaktır, kuruluğu kuvvetlidir. Eskiden olan ishale ve kan tükürmeye ve bağırsaklarda olan çıbanlar sonlarında fayda eder. Karın içine sinmeyip kalan hıltlar akmasını men eder. Dalak ağrılarına fayda eder, zayıf olan mideye kuvvet verip ziyade olan yaşlıkları kurutur, ağız kokusunu güzel eder. İçeride olan katılıkları giderir. Ve eğer yağ ve bal mumu ile olan merhemlere katsalar beden taşrasında olan irilikleri dahi giderir, bağırsaklar içi sıyrılıp kazınmak marazına fayda eder. Kadınlar rahimlerine iyidir, yaşlığını giderir ve kokusunu hoş edip kuvvetli eder. Eğer sıcak su ile veyahut menekşe yağıyla burundan içeri koysalar başın yarısında olan ağrı ki migren derler, ona fayda eyleye. Daima kullansalar soğuktan ve ziyade yaşlıklardan olan idrar tutamamayı yani sidik durmayıp damlamasını men eder. Eğer yakı etseler dahi fayda eder. Bazıları demişler yakı etmek sair vecihle kullanmaktan daha faydalıdır. Sair devaları dahi idrar tutamama için yakı etmesi daha faydalıdır. Göbeğe ve kasığa ve arkanın aşağısında olan kemiklere yakı etmek idrar tutamama için ziyade faydalıdır. Şerbet miktarı üç dirheme dektir. Bedeli cevz-i bevvâdan vezninin üç payından iki payıdır. Bazıları demişler vezni miktardır.
[Hasan B. Abdurrahman - Tercüme-i Mâ-Lâ Yesa‘u’t-Tabîbe Cehluhu]

Eğer besbâs bir miskal yeseler cima şehvetini artırır.
[Kitab-ı Tıbb]